‘તમારો આઇફોન મળી ગયો છે’ એવો મેસેજ આવે તો ચેતી જજો, પાછળ હોઈ શકે છે મોટું કૌભાંડ
જો તમારો મોંઘોદાટ આઇફોન (iPhone) ક્યારેય ચોરાઈ ગયો હોય કે ક્યાંક ખોવાઈ ગયો હોય, તો તમારી માનસિક સ્થિતિ અને પરેશાની સમજી શકાય છે. ફોન ખોવાયા પછી દરેક વ્યક્તિ તેને પાછો મેળવવા માટે અથવા તેનો ડેટા સુરક્ષિત રાખવા માટે બેચેન થઈ જાય છે. પરંતુ, સાયબર ઠગો હવે લોકોની આ જ લાચારી, ચિંતા અને ભોળપણનો ગંદો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે. જો તમારો ફોન ગુમ થયાના થોડા દિવસો પછી તમારા પર કોઈ એવો મેસેજ કે ઈમેલ આવે કે તમારો આઇફોન મળી ગયો છે, તો ખુશ થવાને બદલે તરત જ સાવધ થઈ જજો, કારણ કે આ એક મોટું કૌભાંડ હોઈ શકે છે.
દેશના ગૃહ મંત્રાલય (Ministry of Home Affairs) અને ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) દ્વારા આ નવા અને અત્યંત ખતરનાક ફિશિંગ સ્કેમ બાબતે એક મોટો એલર્ટ જારી કરવામાં આવ્યો છે. ઠગો અત્યંત ચતુરાઈથી અસલી જેવા જ દેખાતા ફોર્જ્ડ મેસેજ મોકલીને લોકો પાસેથી તેમની એપલ આઈડી (Apple ID), પાસવર્ડ અને ઓટીપી (OTP) જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ અને અંગીગત માહિતી ચોરી રહ્યા છે. જો એકવાર આ ખાનગી વિગતો ઠગોના હાથમાં લાગી જાય, તો તમારો ચોરાયેલો ફોન તો કાયમ માટે અનલોક થઈને તેમનો થઈ જ જાય છે, સાથેસાથે તમારા બેંક ખાતામાં પણ મોટો ફટકો પડી શકે છે.
આઇફોન ચોરી થયા પછી સાયબર ઠગો સુધી માહિતી કેવી રીતે પહોંચે છે?
અક્સર લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન થાય છે કે જ્યારે આપણો ફોન ચોરાઈ ગયો છે, તો સાયબર ગુનેગારોને આપણો બીજો મોબાઈલ નંબર કે ઈમેલ આઈડી કેવી રીતે મળી જાય છે? સાયબર સિક્યોરિટી એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, ફોન ખોવાતા જ ઘણા લોકો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ (જેમ કે ફેસબુક, એક્સ વગેરે) કે વિવિધ ઓનલાઈન ગ્રુપ્સમાં પોસ્ટ મૂકીને મદદ માંગે છે અને પબ્લિકલી પોતાનો કોન્ટેક્ટ નંબર શેર કરી દે છે. સાયબર અપરાધીઓ આવી સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ અને પબ્લિક ફોરમ્સ પર સતત બાજ નજર રાખીને બેઠા હોય છે.
આ ઉપરાંત, આઇફોનના પ્રખ્યાત ‘Find My’ ફીચરમાં જ્યારે યુઝર ‘Lost Mode’ ઓન કરે છે, ત્યારે લોક સ્ક્રીન પર એક વૈકલ્પિક (optional) નંબર દેખાડવાનો વિકલ્પ મળે છે, જેથી ફોન રસ્તામાં જેને પણ મળે તે સાચા માલિકનો સંપર્ક કરી શકે. ઠગો આ જ નંબર નોટ કરી લે છે અને સાથે-સાથે અગાઉ થયેલા ડેટા લીક્સ દ્વારા તમારી ઈમેલ આઈડી અને અન્ય સંપર્ક નંબરો મેળવી લે છે. આ બધી માહિતી એકત્ર કર્યા પછી તેઓ શિકારને ફસાવવા માટે એકદમ સોચિ-સમજી રણનીતિ હેઠળ નકલી મેસેજ મોકલે છે.
નકલી ‘Apple Support’ મેસેજ દ્વારા બેંક ખાતા ખાલી થઈ રહ્યા છે
ઠગીની આ નવી પદ્ધતિ એટલી આધુનિક અને પ્રોફેશનલ છે કે ભણેલા-ગણેલા અને ટેક-સેવી લોકો પણ આસાનીથી આના ભ્રમમાં ફસાઈ જાય છે. ફોન ચોરાઈ ગયાના થોડા સમય પછી યુઝરના નંબર પર એક એસએમએસ અથવા ઈમેલ આવે છે, જેના અંતમાં ‘Apple Support’ લખેલું હોય છે જેથી તે એકદમ સત્તાવાર (official) અને અસલી લાગે. આ મેસેજમાં મોટો દાવો કરવામાં આવે છે કે તમારો ખોવાયેલો આઇફોન ટ્રેક થઈ ગયો છે અને સુરક્ષાના કારણોસર તેને બ્લોક કરી દેવામાં આવ્યો છે.
આ મેસેજમાં ફોનની લાઈવ લોકેશન જોવા માટે અથવા તેને અનલોક કરવા માટે એક લિંક આપવામાં આવે છે. જેવો યુઝર ઉત્સાહમાં આવીને આ લિંક પર ક્લિક કરે છે, તરત જ એક નકલી વેબસાઇટ ખુલે છે જે દેખાવમાં બહુમાળ અને અસલી એપલ પેજ જેવી જ હૂબહૂ લાગે છે. ત્યાં યુઝર પાસે તેની એપલ આઈડી, પાસવર્ડ અને વેરિફિકેશનના નામે ઓટીપી (OTP) માંગવામાં આવે છે. આ સિવાય ઘણીવાર ડિવાઈસને એપલ એકાઉન્ટમાંથી રિમૂવ (હટાવવા) કરવાનું પણ કહેવામાં આવે છે. જેવું યુઝર આ બધી માહિતી ભરી દે છે, તરત જ ફોનમાંથી એક્ટિવેશન લોક હટી જાય છે અને ઠગો આ ચોરાયેલા ફોનને બજારમાં ઊંચા ભાવે વેચીને મોટો નફો કમાઈ લે છે.
આવા સ્કેમથી બચવા માટે શું કરવું જોઈએ? (સાવચેતીના પગલાં)
-
ક્યારેય શંકાસ્પદ લિંક પર ક્લિક ન કરવું: જો કોઈ નંબર પરથી મેસેજ આવે કે તમારો ખોવાયેલો ફોન મળી ગયો છે અને તેને અનલોક કરવા માટે આ લિંક ખોલો, તો ક્યારેય તેના પર ભરોસો ન કરવો. એપલ કંપની ક્યારેય પણ એસએમએસ દ્વારા ફોન ટ્રેક કરવા માટે આવી લિંક મોકલતી નથી.
-
વ્યક્તિગત વિગતો શેર ન કરવી: તમારી Apple ID, પાસવર્ડ, પિન કે OTP ક્યારેય પણ કોઈપણ વેબસાઇટ, કોલ કે મેસેજ પર શેર ન કરવા.
-
સોશિયલ મીડિયા પર સાવધાની રાખો: ફોન ખોવાઈ જાય તો સોશિયલ મીડિયા પર ખુલ્લેઆમ પોતાનો પર્સનલ નંબર કે ઈમેલ આઈડી શેર કરવાનું ટાળો. જો મદદ માટે નંબર આપવો જ પડે તો સચેત રહેવું.
-
સત્તાવાર માધ્યમોનો ઉપયોગ કરો: ફોન ખોવાયાની ફરિયાદ હંમેશા અધિકૃત પોલીસ સ્ટેશને (CEIR પોર્ટલ દ્વારા) નોંધાવો અને એપલની સત્તાવાર વેબસાઇટ કે એપનો જ ઉપયોગ કરો.
આજકાલ સાયબર ગુનેગારો ટેકનોલોજીનો દુરુપયોગ કરીને નવા-નવા રસ્તા શોધી રહ્યા છે, તેથી સમજદારી એ જ છે કે મુશ્કેલીના સમયમાં પણ ધીરજ ન ગુમાવીએ અને કોઈપણ અજાણ્યા મેસેજ કે લિંકથી હંમેશા સાવધ રહીએ.

