₹2 લાખ કરોડથી વધુનો ફટકો? Meta સામે ડેટા પ્રાઇવસી કેસમાં ઐતિહાસિક દંડ
સોશિયલ મીડિયા દિગ્ગજ કંપની ‘મેટા’ (Meta Platforms) પર યુએસના ન્યૂ મેક્સિકો રાજ્યની એક કોર્ટે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો આર્થિક ફટકો માર્યો છે. બુધવારે એક ન્યૂ મેક્સિકોની કોર્ટે મેટાને આદેશ આપ્યો છે કે તેણે ડેટા પ્રાઇવસી મામલે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરવાના દોષી સાબિત થયા બાદ રાજ્યને ૨૫ અબજ ડલર (આશરે ₹૨૫ બિલિયન) ચૂકવવા પડશે.
અમેરિકાના ન્યાયિક ઇતિહાસમાં કોઈપણ કંપની પર લાદવામાં આવેલા સૌથી મોટા નાણાકીય દંડમાંથી આ એક ગણવામાં આવે છે. આ નિર્ણયથી ટેકનોલોજી જગતમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે અને યુઝર્સના ડેટાની ગોપનીયતા તથા સુરક્ષાનો મુદ્દો ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.
શું છે સમગ્ર કેસ અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા કૌભાંડ?
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ સમગ્ર વિવાદ વર્ષ ૨૦૧૬ ની યુએસ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સાથે જોડાયેલો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટાવવાની ઝુંબેશમાં સંકળાયેલી બ્રિટિશ રાજકીય પરામર્શ ફર્મ ‘કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા’ (Cambridge Analytica) એ કરોડો ફેસબુક યુઝર્સનો ડેટા તેમની સ્પષ્ટ મંજૂરી વગર મેળવી લીધો હતો.
આ ઘટસ્ફોટ બાદ ન્યૂ મેક્સિકો રાજ્યે મેટા સામે કાનૂની લડાઈ શરૂ કરી હતી. રાજ્યનો મુખ્ય આરોપ હતો કે ફેસબુકે ન્યૂ મેક્સિકોના યુઝર્સ સાથે સતત ખોટું બોલ્યું છે અને તેમને એ વાતથી અંધારામાં રાખ્યા છે કે તેમના પર્સનલ ડેટાની પહોંચ કોની-કોની પાસે છે.
કેસની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં લેતા જજ ફ્રાન્સિસ મેથ્યુ (Judge Francis Mathew) એ પોતાના આદેશમાં સખત શબ્દોમાં ટિપ્પણી કરી હતી કે:
“ફેસબુકની ગેરરીતિ વર્ષો સુધી ચાલી અને જાહેરમાં પદ્ધતિસર ફેલાવવામાં આવી, જે ફેસબુકના મુખ્ય વ્યવસાયિક અભિગમના મૂળ સાથે જોડાયેલી છે.”
શરૂઆતમાં જજ મેથ્યુએ રાજ્યના કાયદા મુજબ ૨૧૯ અબજ ડલરથી વધુનો દંડ યોગ્ય ગણાવ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં ઘટાડીને તેને ૨૫ અબજ ડલર નિર્ધારિત કર્યો હતો. ન્યૂ મેક્સિકોના એટર્ની જનરલ રાઉલ ટોર્ટેઝે (Raúl Torrez) આ ફેસબુક વિરુદ્ધના ચૂકાદાને કોર્પોરેટ જગત સામેનો ઐતિહાસિક અને અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો દંડ ગણાવ્યો છે.
મેટાનો ભૂતકાળ અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા દ્વારા ડેટાનો દુરુપયોગ
ઉલ્લેખનીય છે કે, કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા કૌભાંડ મામલે મેટા અગાઉ પણ દંડાઈ ચૂક્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૯ માં યુએસ ફેરલ ટ્રેડ કમિશન (FTC) દ્વારા મેટા પર ૫ અબજ ડલરનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હતો.
ન્યૂ મેક્સિકોના એટર્ની જનરલે ૨૦૨૧ માં મેટા વિરુદ્ધ ਮੁਕੱदਮਾ દાખલ કર્યો હતો. તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું કે એક થર્ડ-પાર્ટી એપ્લિકેશનના માધ્યમથી આશરે ૮૭ મિલિયન (૮.૭ કરોડ) ફેસબુક યુઝર્સનો ખાનગી ડેટા મેળવવામાં આવ્યો હતો.
રાજ્યની દલીલ હતી કે મેટા માત્ર ડેટા લીક બાબતે જ નહીં, પરંતુ પ્લેટફોર્મ પર ફેલાતી હેટ સ્પીચ (દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ) અને ખોટી માહિતી (Misinformation) ના સંચાલનમાં પણ બેજવાબદાર રહ્યું છે. કંપની જાણતી હતી કે ત્રાહિત પક્ષો (Third parties) પાસે યુઝર્સના ડેટાની વ્યાપક પહોંચ છે, છતાં કંપનીના આર્થિક હિતો સચવાતા હોવાથી તેણે હેટ સ્પીચ અને હાનિકારક સામગ્રીને નજરઅંદાજ કરી હતી.
અન્ય રાજ્યોના સેટલમેન્ટ અને મેટાની પ્રતિક્રિયા
આ કેસ માત્ર ન્યૂ મેક્સિકો પૂરતો મર્યાદિત નહોતો. અગાઉ અન્ય છ રાજ્યોએ પણ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા સંબંધિત મેટા સામેના મુકદ્દમાઓ $૪૫૯.૨ મિલિયન ડલરમાં સેટલ કર્યા હતા. આ સેટલમેન્ટ ઓગસ્ટમાં કંપની દ્વારા કિશોરોની માનસિક સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડવાના દાવાઓને ઉકેલવા માટે કરાયેલા ૧૭.૧ અબજ ડલરના મલ્ટિસ્ટેટ સેટલમેન્ટનો એક ભાગ હતું.
મેટાનું વલણ અને અપીલ કરવાનો દાવો
આ જંગી દંડના આદેશ સામે મેટા કંપનીએ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. મેટાના ચીફ લીગલ ઓફિસર સીજે મહાની (CJ Mahoney) એ એક નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કંપની આ ચૂકાદા વિરુદ્ધ ઉપલી કોર્ટમાં અપીલ કરશે અને તેમને પૂરો વિશ્વાસ છે કે તેઓ જીત પ્રાપ્ત કરશે.
મહાનીએ જણાવ્યું હતું કે:
“આ ચૂકાદો અને એટર્ની જનરલની આ પ્રકારની કડક કાર્યવાહી ન્યૂ મેક્સિકો રાજ્યમાં વ્યવસાય કરવો લગભગ અશક્ય બનાવી દે છે.”
તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે આ મુકદ્દમાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓનલાઈન લોકો શું બોલી શકે તે અંગે નવા નિયમો લાદવા માટે વાણી સ્વાતંત્ર્ય પર ટેક્સ નાખવાનો છે.
