મેટાના નવા AI સ્માર્ટ ગ્લાસ તમારી પ્રાઇવસી માટે ખતરો? ‘સુપર સેન્સિંગ’ ટેક્નોલોજી પર ઉઠ્યા સવાલો
ટેકનોલોજીની દુનિયા જેટલી ઝડપથી આગળ વધી રહી છે, તેટલી જ ઝડપથી આપણા અંગત જીવનનો દાયરો સંકોચાઈ રહ્યો છે. મેટા (અગાઉનું ફેસબુક) ફરી એકવાર તેના નવા સ્માર્ટ ગ્લાસના પ્રોજેક્ટને લઈને ચર્ચામાં છે. સમાચાર મુજબ, કંપની એક એવા AI-પાવર્ડ સ્માર્ટ ચશ્મા પર કામ કરી રહી છે, જે માત્ર તમારા દરેક ડગલા પર નજર નહીં રાખે, પરંતુ તમે જે જોયું અને સાંભળ્યું છે તે બધું જ રેકોર્ડ કરવામાં સક્ષમ હશે. સાંભળવામાં આ કોઈ ભવિષ્યવાદી ફિલ્મનો ભાગ લાગે છે, પરંતુ પ્રાઇવસીના જાણકારો માટે આ કોઈ ખરાબ સ્વપ્નથી ઓછું નથી.
‘સુપર સેન્સિંગ’ ટેક્નોલોજી: શું છે મેટાનો નવો ઈરાદો?
મેટા તેના વર્તમાન સ્માર્ટ ગ્લાસના અનુભવને આગલા સ્તર પર લઈ જવા માંગે છે. ઇન્ટરનલ રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટને ‘સુપર સેન્સિંગ’ (Super Sensing) નામ આપવામાં આવ્યું છે. હાલમાં જે સ્માર્ટ ગ્લાસ બજારમાં ઉપલબ્ધ છે, તેમાં કોઈપણ એક્ટિવિટીને કેપ્ચર કરવા માટે યુઝરે મેન્યુઅલી બટન દબાવવું પડે છે અથવા કમાન્ડ આપવી પડે છે. પરંતુ, આગામી મોડેલમાં આ પ્રક્રિયા ‘ઓટોમેટિક’ હશે.
આ ચશ્મા દર થોડી સેકન્ડે આસપાસના ફોટા પાડતા રહેશે અને સતત ઓડિયો કેપ્ચર કરશે. તે તમારી વાતચીતને યાદ રાખશે અને તે જગ્યાઓને પણ ઓળખી લેશે જ્યાંથી તમે પસાર થયા છો. દિવસના અંતે જો તમે તમારા આ AI આસિસ્ટન્ટને પૂછશો કે “આજે મેં શું કર્યું?” અથવા “મારી છેલ્લી મુલાકાત કોની સાથે હતી?”, તો આ ચશ્મા એક પર્સનલ સેક્રેટરીની જેમ તમને પૂરેપૂરી માહિતી આપી દેશે.
આ કેવી રીતે કામ કરશે અને ડેટાનું શું થશે?
મેટાનો દાવો છે કે તે આ વિશાળ વિઝ્યુઅલ અને ઓડિયો ડેટાને તેના સર્વર પર કાયમી ધોરણે સ્ટોર કરશે નહીં. કંપનીનો તર્ક છે કે તે માત્ર રેકોર્ડ કરેલા ડેટાનું ‘મેટાડેટા’ (Metadata) કાઢશે અને તેને ક્લાઉડ પર પ્રોસેસ કરશે જેથી મેટા AIને યુઝરના સંદર્ભ (Context) વિશે વધુ સારી સમજ મળે.
દાખલા તરીકે, જો તમે કોઈ રેસ્ટોરન્ટમાં કોઈને જોઈ રહ્યા છો, તો ચશ્મા તે દ્રશ્યને પ્રોસેસ કરીને મેટા AIને જણાવશે કે તમે કેવા વાતાવરણમાં છો, જેનાથી AI તમારા પ્રશ્નોના સચોટ જવાબ આપી શકશે. આ એક પ્રકારની ‘કોન્ટેક્ચ્યુઅલ અવેરનેસ’ (Contextual Awareness) સિસ્ટમ છે.
પ્રાઇવસી: સૌથી મોટો અને ચિંતાજનક પાસું
આ ટેક્નોલોજી સાથેની સૌથી મોટી સમસ્યા ‘સંમતિ’ (Consent) ની છે. હાલમાં જ્યારે આપણે કોઈ સ્માર્ટ ગ્લાસથી ફોટો પાડીએ છીએ, ત્યારે ચશ્માની LED લાઈટ ચાલુ થાય છે, જેથી સામેવાળી વ્યક્તિને ખબર પડે કે તેનું રેકોર્ડિંગ થઈ રહ્યું છે. રિપોર્ટ્સમાં એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે કે મેટા તેના ‘સુપર સેન્સિંગ’ ફીચરને એક ‘AI ફંક્શન’ તરીકે રજૂ કરવા માંગે છે, ન કે ‘કેમેરા મોડ’ તરીકે. જો આમ થાય, તો રેકોર્ડિંગ દરમિયાન તે LED ઇન્ડિકેટર ચાલુ થવાનું બંધ થઈ શકે છે.
વિચારો, જો તમે કોઈ સાર્વજનિક સ્થળે અથવા ખાનગી મહેફિલમાં હોવ અને કોઈ વ્યક્તિ ચૂપચાપ આવા ચશ્મા પહેરીને બેઠી હોય જે સતત તમારી વાતચીત અને પ્રવૃત્તિઓને રેકોર્ડ કરી રહ્યું હોય, તો તમારી પ્રાઇવસીનું શું થશે? મેટાનો પ્રાઇવસી રેકોર્ડ પહેલેથી જ શંકાસ્પદ રહ્યો છે, તેથી સંમતિ વિના ડેટા એકત્રિત કરવાની આ ક્ષમતા લોકોને ડરાવવા માટે પૂરતી છે.
શું આ સુવિધા છે કે સર્વેલન્સ?
મેટા તેને એક શ્રેષ્ઠ ‘પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ’ તરીકે રજૂ કરી રહી છે, જે લોકોની યાદશક્તિ વધારવામાં અને જીવન સરળ બનાવવામાં મદદ કરશે. પરંતુ સિક્કાની બીજી બાજુ ‘સર્વેલન્સ’ (દેખરેખ) ની છે. જો આ ટેક્નોલોજી સામાન્ય થઈ ગઈ, તો દરેક વ્યક્તિ એક ચાલતો-ફરતો કેમેરા બની જશે. ફેસ રેકગ્નિશન અને લોકેશન ટ્રેકિંગ સાથે મળીને, આ ડેટા કોઈની પણ વ્યક્તિગત સુરક્ષા માટે ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે.
શું આપણને આવા ભવિષ્યની જરૂર છે?
AIનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને ઉત્પાદકતા વધારવા માટે થવો જોઈએ. પરંતુ ‘સુપર સેન્સિંગ’ જેવા ફીચર્સ, જે દરેક પળના રેકોર્ડિંગ પર આધારિત છે, તે ટેક્નોલોજી અને નિજતા વચ્ચેની રેખાને ધૂંધળી કરી દે છે. એક યુઝર તરીકે, શું આપણે ખરેખર એવી દુનિયા ઈચ્છીએ છીએ જ્યાં આપણો દરેક શબ્દ અને દરેક દ્રશ્ય મેટાના AI સર્વર દ્વારા પ્રોસેસ કરવામાં આવે?
મેટાએ સમજવું પડશે કે સુવિધાની કિંમત પ્રાઇવસીના ભોગે ન ચૂકવી શકાય. જ્યાં સુધી કંપની પારદર્શિતા (Transparency) અને સુરક્ષાના નક્કર નિયમો નહીં લાવે, ત્યાં સુધી આ સ્માર્ટ ગ્લાસ કોઈ વરદાનને બદલે પ્રાઇવસી માટે એક મોટો ખતરો જ બની રહેશે. આગામી સમયમાં એ જોવું રસપ્રદ રહેશે કે રેગ્યુલેટરી સંસ્થાઓ (Regulators) મેટાના આ પગલા પર શું વલણ અપનાવે છે.
