મેટાની મુશ્કેલીઓમાં મોટો વધારો: અશ્લીલ જાહેરાતોના કેસમાં ગુરુગ્રામ પોલીસને FIR નોંધવા NHRC ના આદેશ
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સની સામગ્રી નિયંત્રણ (Content Moderation) સિસ્ટમ પર ફરી એકવાર ગંભીર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન ઊભું થયું છે. રાષ્ટ્રીય માનવ અધિકાર આયોગ (NHRC) ને એવી ફરિયાદો મળી છે કે ટેક જાયન્ટ મેટા (Meta) ના પ્લેટફોર્મ્સ જેવા કે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર પેઇડ જાહેરાતો (Paid Advertisements) ના માધ્યમથી અશ્લીલ અને જાતીય રીતે ઉત્તેજક સામગ્રી (Sexually Explicit Content) ને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આ બાબતને અત્યંત ગંભીર ગણાવીને NHRC એ મેટા, કેન્દ્રીય ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઈટી મંત્રાલય (MeitY) તેમજ ગુરુગ્રામ પોલીસને કડક નિર્દેશ આપીને ૭ દિવસની અંદર આક્શન ટેકન રિપોર્ટ (Action-Taken Report) રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. કમિશને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ મુદ્દો નાગરિકોના અધિકારો અને નૈતિકતા સાથે જોડાયેલો હોવાથી તેને “અત્યંત તાકીદે” (Utmost Urgency) ઉકેલવો જરૂરી છે.
NHRC ની ૭ દિવસની ડેડલાઇન: મેટા પાસેથી કઈ વિગતો માંગવામાં આવી?
NHRC એ પોતાની નોટિસમાં મેટા પાસેથી વિગતવાર તથ્યો અને ડિજિટલ પુરાવાઓની માંગણી કરી છે. રિપોર્ટ મુજબ, આયોગે સોશિયલ મીડિયા કંપની પાસે નીચે મુજબની બાબતો અંગે સ્પષ્ટતા માંગી છે:
-
જાહેરાતકર્તાઓ અને ખાતાઓનો વિગતો: કયા એકાઉન્ટ્સ અને એડવર્ટાઇઝર્સ દ્વારા આવી અશ્લીલ સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાણાં ચૂકવવામાં આવ્યા હતા તેની સંપૂર્ણ માહિતી.
-
નાણાકીય અને પ્રમોશનલ રેકોર્ડ: પેમેન્ટ રેકોર્ડ્સ, પ્રમોશનના પુરાવા, ટાર્ગેટિંગ પેરામીટર્સ (કયા વયજૂથ કે વિસ્તારના લોકોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા) અને આ જાહેરાતો કેટલા લોકો સુધી પહોંચી (Reach) તેની આંકડાકીય માહિતી.
-
સુરક્ષા તપાસમાં ખામીઓ: આવી સામગ્રીની જાહેરાતો શરૂ કરતા પહેલાં મેટા દ્વારા કરવામાં આવતી માનવ (Human) અને ઓટોમેટેડ (AI/Automated) સુરક્ષા તપાસો અંગેની વિગતો.
-
ડિજિટલ રેકોર્ડ સુરક્ષિત રાખવો: મેટાને આ કેસ સાથે જોડાયેલા તમામ ડિજિટલ પુરાવા અને રેકોર્ડ્સ સુરક્ષિત (Preserve) રાખવા માટે સત્તાવાર આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
MeitY અને ગુરુગ્રામ પોલીસની ભૂમિકા
NHRC એ માત્ર મેટા સુધી જ પોતાની કાર્યવાહી મર્યાદિત રાખી નથી, પરંતુ દેશની નિયમનકારી અને કાયદાકીય સંસ્થાઓને પણ આ મામલે જવાબદાર ઠેરવી છે:
૧. આઈટી મંત્રાલય (MeitY): કમિશને આઈટી મંત્રાલયને એ તપાસ કરવા જણાવ્યું છે કે શું મેટાના પ્રમોશનલ ટૂલ્સનો આ પ્રકારનો ઉપયોગ ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી એક્ટ (IT Act) ના નિયમોનો ભંગ કરે છે કે કેમ.
૨. ગુરુગ્રામ પોલીસ: ગુરુગ્રામ પોલીસને આ તમામ આરોપોની ત્વરિત અને ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. જો તપાસ દરમિયાન કોઈ પણ ગુનો કે કાયદાનો ભંગ થયો હોવાનું માલૂમ પડે, તો તરત જ એફઆઈઆર (FIR) દાખલ કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
ભારતમાં મેટાની મુશ્કેલીઓમાં સતત વધારો
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ભારત સરકાર અને સુરક્ષા એજન્સીઓ દ્વારા મેટાના કામકાજ પર બારીકાઈથી નજર રાખવામાં આવી રહી છે. બાળ જાતીય શોષણ સામગ્રી (CSAM), ડીપફેક્સ અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ફેક બોટ્સના પ્રસારને લઈને મેટાના કન્ટેન્ટ મોડરેશન માળખા પર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.
તાજેતરમાં જ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના એક ફેસબુક વીડિયોને અસ્થાયી રૂપે હટાવવાની ઘટના બાદ આ વિવાદ વધુ વકર્યો હતો. આ ઘટનાઓ બાદ મેટાના ગ્લોબલ અફેર્સ ઓફિસર જોએલ કપ્લાન (Joel Kaplan) અને તેમની ટીમે દિલ્હી ખાતે આઈટી મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ સહિત MeitY ના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરી હતી. આ બેઠકમાં પ્લેટફોર્મ ગવર્નન્સ, CSAM ની રોકથામ અને કન્ટેન્ટ ફિલ્ટરિંગ જેવા મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
