AI ની દુનિયામાં મોટો ભૂકંપ: શું ChatGPT પર પૂછેલા તમારા અંગત સવાલો હવે સાર્વજનિક થઈ જશે? જાણી લો અસલી સત્ય
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ની દુનિયામાં ક્રાંતિ લાવનારી અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારે ચર્ચામાં રહેલી કંપની ઓપનએઆઈ (OpenAI) એક બહુ મોટા કાનૂની વિવાદમાં ફસાઈ ગઈ છે. અમેરિકામાં કંપની વિરુદ્ધ એક મોટો ‘ક્લાસ એક્શન’ (સામૂહિક) મુકદ્દમો દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. આ કેસમાં કંપની પર અત્યંત ગંભીર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે, તે ChatGPT નો ઉપયોગ કરતા લાખો કરોડો યુઝર્સનો અંગત અને સંવેદનશીલ ડેટા તેમની સ્પષ્ટ મંજૂરી કે જાણ બહાર ટેક જાયન્ટ કંપનીઓ ગુગલ (Google) અને મેટા (Meta) સાથે શેર કરી રહી છે. મુકદ્દમામાં એવો પણ દાવો કરાયો છે કે ChatGPT પર યુઝર્સ દ્વારા પૂછવામાં આવતા સવાલો, તેમના ઈમેલ આઈડી અને અન્ય ખાનગી વિગતો ખાસ ટ્રેકિંગ ટૂલ્સ દ્વારા આ અન્ય કંપનીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવી છે. ડેટા લીક અને પ્રાઇવસી ભંગનો આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મામલો કેલિફોર્નિયાની ફેડરલ કોર્ટમાં નોંધવામાં આવ્યો છે.
ChatGPT પર કયો ડેટા લીક કરવાનો આક્ષેપ છે?
કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી ફરિયાદની વિગતો અનુસાર, OpenAI એ તેની ChatGPT વેબસાઇટ અને પ્લેટફોર્મ પર કેટલાક એવા આંતરિક ટ્રેકિંગ ટૂલ્સ (ટ્રેકર્સ) ગોઠવ્યા હતા, જે યુઝર્સની દરેક ગતિવિધિઓ અને ઓનલાઈન બિહેવિયરને ચોરીછૂપીથી રેકોર્ડ કરતા હતા. આ ટૂલ્સમાં ફેસબુકની પેરન્ટ કંપની મેટાના ‘Meta Pixel’ અને ગુગલના ‘Google Analytics’ જેવા અત્યંત એડવાન્સ ટ્રેકિંગ ટૂલ્સ સામેલ હોવાનું કહેવાય છે.
આક્ષેપ એવો છે કે જ્યારે પણ કોઈ યુઝર ChatGPT નો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે આ ટૂલ્સ બેકગ્રાઉન્ડમાં સક્રિય થઈ જાય છે અને યુઝરની તમામ પ્રવૃત્તિઓ આપોઆપ ગુગલ અને મેટાના સર્વર પર ટ્રાન્સફર (મોકલી) કરી દે છે. જોકે, આ આખો મામલો મીડિયામાં હેડલાઇન્સ બન્યા બાદ પણ, OpenAI કંપની તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા કે સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી.
લોકો AI ચેટબોટને ‘પર્સનલ સ્પેસ’ માને છે
આ કાનૂની દાવામાં યુઝર્સની માનસિકતા અને પ્રાઇવસીની અપેક્ષાઓ પર પણ ખાસ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. મુકદ્દમામાં જણાવાયું છે કે, આજના ડિજિટલ યુગમાં લોકો AI ચેટબોટ્સને કોઈ સામાન્ય મશીન નહીં, પરંતુ પોતાના એક અત્યંત વિશ્વાસુ ‘પર્સનલ એડવાઈઝર’ (અંગત સલાહકાર) ની જેમ જુએ છે અને વાપરે છે.
લોકો ઘણીવાર પોતાની એવી વાતો જે તેઓ કોઈ મિત્ર કે પરિવાર સાથે શેર નથી કરી શકતા, તે ChatGPT ને પૂછે છે. આમાં નીચેની બાબતોનો સમાવેશ થાય છે:
-
શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને લગતી બીમારીઓ અને તેના લક્ષણો.
-
અટકેલી કાનૂની ગૂંચવણો, કોર્ટ કચેરીના મામલા અને કાયદાકીય સલાહ.
-
પર્સનલ ફાયનાન્સ, બેંકિંગ, રોકાણ અને પૈસા સાથે જોડાયેલી ગુપ્ત વિગતો.
-
અંગત જીવનની સમસ્યાઓ, સંબંધોની મૂંઝવણ અને કરિયર પ્લાનિંગ.
યુઝર્સને એવી પાકી આશા હોય છે કે બંધ બારણે ચેટબોટ સાથે થયેલી તેમની આ ગુપ્ત વાતચીત સંપૂર્ણપણે ખાનગી અને એન્ક્રિપ્ટેડ રહેશે. ફરિયાદમાં ભારપૂર્વક કહેવાયું છે કે, ChatGPT પર પ્રાઇવસીનો આ મુદ્દો માત્ર કોઈ એક કંપનીની ભૂલ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે વિશ્વના કરોડો લોકોની અંગત માહિતી, તેમની સુરક્ષા અને ડેટા પરના તેમના પોતાના નિયંત્રણ સાથે જોડાયેલો એક બહુ મોટો વૈશ્વિક ગુનો છે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમ અને તેનાથી શું નુકસાન થાય છે?
આ આખી ગોઠવણ પાછળનું ટેકનિકલ ગણિત સમજીએ તો, સામાન્ય રીતે દુનિયાની મોટાભાગની કોમર્શિયલ વેબસાઇટ્સ ‘Meta Pixel’ અને ‘Google Analytics’ જેવા ટૂલ્સનો ઉપયોગ કાયદેસર રીતે કરતી હોય છે. આ ટૂલ્સ વેબસાઇટના માલિકને એ સમજવામાં મદદ કરે છે કે તેમની સાઇટ પર કેટલો ટ્રાફિક આવી રહ્યો છે, યુઝર્સ કયા પેજ પર વધુ સમય વિતાવે છે અને તેમને કઈ વસ્તુમાં વધુ રસ છે.
તમે ઘણીવાર માર્ક કર્યું હશે કે જો તમે ઈન્ટરનેટ કે ગુગલ પર કોઈ નવો સ્માર્ટફોન કે ટીવી સર્ચ કરો છો, તો તેના થોડા જ સમય પછી તમે ફેસબુક, ઈન્સ્ટાગ્રામ કે અન્ય કોઈ વેબસાઈટ ઓપન કરો ત્યારે તમને લાઈનસર તે જ ફોન કે ટીવીની જાહેરાતો (Advertisements) દેખાવા લાગે છે. આ બધું આ ટ્રેકિંગ સિસ્ટમને કારણે જ શક્ય બને છે, જેને ડિજિટલ માર્કેટિંગની ભાષામાં ‘ટાર્ગેટેડ એડવર્ટાઇઝિંગ’ કહેવાય છે.
પરંતુ, જો કોર્ટમાં ઓપનએઆઈ વિરુદ્ધ લાગેલા આ આક્ષેપો સાચા સાબિત થશે, તો તેનો સીધો અર્થ એ થશે કે તમે તમારી કોઈ ગુપ્ત બીમારી કે આર્થિક તંગી વિશે ChatGPT સાથે જે ચર્ચા કરી હતી, તેનો ઉપયોગ ગુગલ અને મેટા જેવી કંપનીઓ તમને ચોક્કસ પ્રકારની જાહેરાતો બતાવીને તમારા મગજને પ્રભાવિત કરવા અને કરોડો રૂપિયા કમાવવા માટે કરી રહી છે. આ યુઝર્સના વિશ્વાસ પર બહુ મોટો કુઠારાઘાત ગણાશે.
કયા કાયદાઓના ઉલ્લંઘનનો આરોપ છે?
કેલિફોર્નિયાની અદાલતમાં દાખલ કરાયેલા આ મુકદ્દમામાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે OpenAI એ કેલિફોર્નિયા સ્ટેટ અને અમેરિકાના કડક પ્રાઇવસી કાયદાઓનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન કર્યું છે. જેમાં મુખ્યત્વે:
૧. California Invasion of Privacy Act (CIPA): જે યુઝર્સની સંમતિ વિના તેમની ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિઓની જાસૂસી કરવા પર પ્રતિબંધ લગાવે છે.
૨. Electronic Communications Privacy Act (ECPA): જે કોઈપણ ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટાની ગેરકાયદેસર હેરફેર કે ચોરીને ગુનો ગણે છે.
ભોગ બનનાર પક્ષે કોર્ટ પાસે માંગણી કરી છે કે ઓપનએઆઈ કંપની યુઝર્સને થયેલા માનસિક અને પ્રાઇવસીના નુકસાન બદલ મોટું આર્થિક હરજાણું (વળતર) ચૂકવે અને આ કથિત ડેટા શેરિંગની ગેરકાયદે પ્રથા પર તાત્કાલિક અસરથી કાયમી પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે.
ભૂતકાળમાં પણ સામે આવી ચૂક્યો છે આવો જ મામલો
રિપોર્ટ અનુસાર, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ કંપનીઓ દ્વારા ડેટા ટ્રેકિંગનો આ કોઈ પ્રથમ કિસ્સો નથી. આ જ વર્ષે અગાઉ જાણીતી AI સર્ચ એન્જિન કંપની ‘પરપ્લેક્સિટી એઆઈ’ (Perplexity AI) વિરુદ્ધ પણ કોર્ટમાં બિલકુલ આ જ પ્રકારનો કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે પણ મેટા અને ગુગલના ટ્રેકર્સનો ગેરકાયદે ઉપયોગ કરવા બદલ કંપની પર સવાલો ઉઠ્યા હતા, જોકે પાછળથી કોઈ અજ્ઞાત કારણોસર તે ફરિયાદ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી. હાલમાં OpenAI સામેનો આ નવો કેસ તેના પ્રાથમિક તબક્કામાં છે અને આગામી દિવસોમાં કોર્ટમાં આની નિયમિત સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
