આધાર કાર્ડના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર! હોટેલથી હોસ્પિટલ સુધી હવે નહીં આપવી પડે ઝેરોક્ષ, UIDAIએ શરૂ કરી નવી ડિજિટલ વ્યવસ્થા
જો તમે હોટેલમાં રોકાવા જાઓ, હોસ્પિટલમાં દાખલ થાઓ અથવા કોઈ સરકારી-ખાનગી સંસ્થામાં ઓળખનો પુરાવો આપવાનો હોય તો અત્યાર સુધી આધાર કાર્ડની ફોટોકોપી આપવી સામાન્ય બાબત હતી. પરંતુ હવે આ જૂની પદ્ધતિમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ પ્રાધિકરણ (UIDAI) દ્વારા આધાર વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ અને સુરક્ષિત બનાવવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ હવે આધાર કાર્ડની ઝેરોક્ષ જમા કરાવવાને બદલે ડિજિટલ માધ્યમથી ઓળખની ચકાસણી કરી શકાશે.
આ નિર્ણયથી કરોડો આધારકાર્ડ ધારકોને રાહત મળવાની આશા છે. ખાસ કરીને વ્યક્તિગત માહિતીના દુરુપયોગ અને ડેટા લીક થવાની ચિંતામાં પણ ઘટાડો થઈ શકે છે.
300થી વધુ સંસ્થાઓને નવી વ્યવસ્થામાં સામેલ કરાઈ
UIDAIએ પોતાની ઓફલાઇન વેરિફિકેશન સિસ્ટમનો વિસ્તાર કર્યો છે. નવેમ્બર 2026માં સામે આવેલી માહિતી અનુસાર, જાન્યુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં 300થી વધુ સંસ્થાઓને આ સિસ્ટમ સાથે જોડવામાં આવી છે. આ સંસ્થાઓમાં હોટેલ, રિસોર્ટ, હોસ્પિટલ, ડાયગ્નોસ્ટિક સેન્ટર, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને વિવિધ ખાનગી સેવા આપતી કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત ડિલિવરી એજન્ટ, કેબ ડ્રાઇવર અને અન્ય ગિગ વર્કર્સની ઓળખ ચકાસવામાં પણ આ વ્યવસ્થા ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે. એપ્રિલમાં આ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાઓની સંખ્યા આશરે 100 હતી, જે હવે વધીને 300 થઈ છે.
કેવી રીતે થશે આધારનું ડિજિટલ વેરિફિકેશન?
નવી વ્યવસ્થામાં આધાર કાર્ડ ધારક પોતાના સ્માર્ટફોનમાં રહેલી Aadhaar Appની મદદથી ઓળખની વિગતો શેર કરી શકશે. આ પ્રક્રિયા વ્યક્તિની સંમતિથી કરવામાં આવશે.
તેની પ્રક્રિયા આ પ્રમાણે રહેશે:
- સૌપ્રથમ સંબંધિત હોટેલ, હોસ્પિટલ અથવા સંસ્થા ડિજિટલ વેરિફિકેશનની સુવિધા આપશે.
- ત્યારબાદ વ્યક્તિ પોતાની સંમતિ આપીને એપ અથવા QR કોડ દ્વારા ઓળખની વિગતો શેર કરશે.
- વેરિફિકેશન કરનારી સંસ્થા ડિજિટલ માધ્યમથી વિગતોની ચકાસણી કરશે.
- જરૂરિયાત પ્રમાણે માત્ર જરૂરી માહિતી જ શેર કરી શકાશે.
આ પ્રક્રિયામાં આધાર કાર્ડના 12 અંકના મૂળ નંબરને સંસ્થા સાથે શેર કરવાની જરૂર નહીં પડે. એટલે વ્યક્તિની અંગત માહિતી પર તેનું નિયંત્રણ જળવાઈ રહેશે.
પ્રાઈવસી અને ડેટા સુરક્ષાને મળશે પ્રાથમિકતા
અત્યાર સુધી ઘણી જગ્યાએ આધાર કાર્ડની ઝેરોક્ષ લઈ તેને લાંબા સમય સુધી સાચવી રાખવામાં આવતી હતી. આવી સ્થિતિમાં જો કોઈ વ્યક્તિની ફોટોકોપી ખોટા હાથમાં જાય તો તેની અંગત માહિતીનો દુરુપયોગ થવાની શક્યતા રહેતી હતી.
નવી ડિજિટલ વ્યવસ્થાનો મુખ્ય હેતુ આ જોખમ ઘટાડવાનો છે. તેમાં વપરાશકર્તાની સંમતિ, જરૂરી માહિતીની મર્યાદિત વહેંચણી અને ડિજિટલ વેરિફિકેશનને મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આ પહેલ ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન (DPDP) કાયદાના ઉદ્દેશો સાથે પણ સુસંગત છે.
Aadhaar Appનો વધતો ઉપયોગ
આધારની ડિજિટલ સુવિધાઓનો ઉપયોગ પણ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. ઉપલબ્ધ આંકડા પ્રમાણે, Aadhaar Appના 7.5 કરોડથી વધુ ડાઉનલોડ નોંધાયા છે. આ એપ દ્વારા લાખો લોકોએ આધાર કેન્દ્રની મુલાકાત લીધા વગર પોતાના મોબાઇલ નંબર, સરનામા અને ઈ-મેલ જેવી વિગતો અપડેટ કરી છે.
શું હવે દરેક જગ્યાએ ઝેરોક્ષ આપવાની જરૂર નહીં પડે?
આ બાબતમાં એક મહત્ત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે. નવી વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી દરેક સંસ્થામાં ડિજિટલ વેરિફિકેશનની સુવિધા ઉપલબ્ધ હોવી જરૂરી છે. UIDAI સાથે નોંધાયેલી સંસ્થાઓ આ વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરી શકશે. તેથી શરૂઆતમાં દરેક હોટેલ કે હોસ્પિટલમાં આ સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય તે જરૂરી નથી.
આમ, આધાર કાર્ડની ઝેરોક્ષ આપવાની જૂની પદ્ધતિના સ્થાને ડિજિટલ વેરિફિકેશનને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. આવનારા સમયમાં આ વ્યવસ્થા વધુ વિસ્તરે તો સામાન્ય નાગરિકો માટે ઓળખની ચકાસણી સરળ બનવાની સાથે તેમની અંગત માહિતીની સુરક્ષામાં પણ સુધારો થઈ શકે છે.
