બજેટ 2026: શું રવિવારે ખુલશે દેશનું ચોપડું? નિર્મલા સીતારમણ રચી શકે છે ઈતિહાસ, તૂટશે દાયકાઓ જૂની પરંપરા
નાણા મંત્રાલયમાં અત્યારે એક મોટા પ્રશ્ન પર મંથન ચાલી રહ્યું છે: શું આગામી કેન્દ્રીય બજેટ 2026 રવિવારના દિવસે રજૂ કરવામાં આવશે? 1 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ રવિવાર છે અને તે જ દિવસે ગુરુ રવિદાસ જયંતિ પણ છે. જોકે આ એક અસામાન્ય સ્થિતિ છે, પરંતુ સૂત્રો અને નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોદી સરકાર 1 ફેબ્રુઆરીની તારીખની ‘પવિત્રતા’ જાળવી રાખવા માટે આ દિવસે પણ બજેટ રજૂ કરી શકે છે.
1 ફેબ્રુઆરીની તારીખ કેમ છે ‘પથ્થરની લકીર’?
વર્ષ 2017 પહેલા બજેટ ફેબ્રુઆરીના છેલ્લા કામકાજના દિવસે રજૂ કરવામાં આવતું હતું. તત્કાલીન નાણા મંત્રી અરૂણ જેટલીએ આ પરંપરા બદલીને 1 ફેબ્રુઆરી કરી હતી જેથી 1 એપ્રિલથી શરૂ થતા નવા નાણાકીય વર્ષ પહેલા બજેટની તમામ પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થઈ શકે અને મંત્રાલયોને સમયસર ફંડ મળી શકે. આ લક્ષ્યને હાંસલ કરવા માટે સરકાર રવિવાર હોવા છતાં તારીખ બદલવાના મૂડમાં હોય તેવું લાગતું નથી.
ઈતિહાસના પાના: જ્યારે રવિવારે આવ્યું હતું બજેટ
રવિવારે બજેટ રજૂ કરવું એ કોઈ તદ્દન નવી વાત નથી. 28 ફેબ્રુઆરી 1999 ના રોજ તત્કાલીન નાણા મંત્રી યશવંત સિંહાએ રવિવારના દિવસે જ બજેટ રજૂ કર્યું હતું. આ એ જ ઐતિહાસિક દિવસ હતો જ્યારે બજેટનો સમય સાંજે 5 વાગ્યાથી બદલીને સવારે 11 વાગ્યાનો કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, મોદી સરકાર દરમિયાન પણ 2015, 2020 અને 2025માં બજેટ શનિવારે (વીકેન્ડ) રજૂ કરવામાં આવ્યું છે.
રવિદાસ જયંતિ અને રજાનું ગણિત
1 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ ગુરુ રવિદાસ જયંતિ પણ છે, જેને લઈને થોડી મૂંઝવણ હતી. જોકે, સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કેન્દ્ર સરકાર માટે એક ‘પ્રતિબંધિત રજા’ (Restricted Holiday) છે, ‘જાહેર રજા’ નથી. આનો અર્થ એ છે કે સરકારી કચેરીઓ ખુલ્લી રહે છે અને સંસદ સત્ર યોજવામાં કોઈ કાનૂની અવરોધ નથી.
નિર્મલા સીતારમણ બનાવશે રેકોર્ડ
જો નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ 1 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ બજેટ રજૂ કરશે, તો તે તેમનું સતત 8મું બજેટ હશે. આ સાથે તેઓ પૂર્વ વડાપ્રધાન મોરારજી દેસાઈના સતત આઠ બજેટ રજૂ કરવાના રેકોર્ડની બરાબરી કરશે.
શેરબજાર અને ઈકોનોમિક સર્વે પર અસર
- સ્પેશિયલ ટ્રેડિંગ સેશન: સામાન્ય રીતે શનિવાર અને રવિવારે શેરબજાર બંધ રહે છે, પરંતુ બજેટને કારણે NSE અને BSE વિશેષ લાઈવ ટ્રેડિંગ સેશનનું આયોજન કરી શકે છે.
- ઈકોનોમિક સર્વે: પરંપરા મુજબ, આર્થિક સર્વે બજેટના એક દિવસ પહેલા રજૂ કરવામાં આવે છે. જો બજેટ રવિવારે આવે છે, તો સર્વે 31 જાન્યુઆરી (શનિવાર) અથવા 30 જાન્યુઆરી (શુક્રવાર) ના રોજ રજૂ કરવામાં આવી શકે છે.
અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી
સંસદીય કાર્ય મંત્રી કિરેન રીજીજુએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બજેટની તારીખ પર અંતિમ નિર્ણય સંસદીય બાબતોની કેબિનેટ સમિતિ યોગ્ય સમયે લેશે. હાલમાં સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવાઈ રહી છે, પરંતુ સંકેતો એવા જ છે કે આ વખતે રવિવાર ‘રજા’ નહીં પણ ‘ડ્યુટી’નો દિવસ હશે.
જેમ કોઈ મોટા ઉત્સવ કે લગ્નની તિથિ એકવાર પંચાંગ અને અનુકૂળતા મુજબ નક્કી થઈ જાય, તો પછી ભલે તે દિવસે ગમે તે વાર હોય, આયોજન તે જ દિવસે કરવામાં આવે છે જેથી આગળના તમામ કાર્યો (જેમ કે વિદાય કે જમણવાર) સમયસર સંપન્ન થઈ શકે. તેવી જ રીતે, 1 એપ્રિલથી દેશના અર્થતંત્રનું નવું પૈડું ફેરવવા માટે 1 ફેબ્રુઆરીની તારીખ સરકાર માટે એક અનિવાર્ય ‘મુહૂર્ત’ બની ગઈ છે.
