મેસેજ અસલી છે કે નકલી? આ રીતે મિનિટોમાં ઓળખી લો, TRAI એ જણાવી ‘સીક્રેટ રીત’

શું તમને પણ બેંકના નામે મેસેજ આવે છે? ફ્રોડથી બચવા ચેક કરી લો મેસેજનો આ ‘સીક્રેટ કોડ’

ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં જ્યાં બેંકિંગ અને અન્ય સુવિધાઓ આપણી આંગળીના ટેરવે છે, ત્યાં સાયબર અપરાધીઓ પણ એટલા જ સક્રિય થઈ ગયા છે. અવારનવાર આપણે સાંભળીએ છીએ કે કોઈનું બેંક એકાઉન્ટ ખાલી થઈ ગયું તો કોઈની સાથે કેવાયસી (KYC) ના નામે છેતરપિંડી થઈ. આ ગુનેગારોનું સૌથી મોટું હથિયાર છે— ફેક મેસેજ (Fake Message).

ઘણીવાર આપણને એવા મેસેજ મળે છે જે દેખાવમાં બિલકુલ બેંક અથવા સરકારી વિભાગના લાગે છે, પરંતુ હકીકતમાં તે આપણા બેંક ખાતામાં ખાતર પાડવા માટેની એક જાળ હોય છે. આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી એટલે કે TRAI એ લોકોને જાગૃત કરવા માટે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માહિતી શેર કરી છે. TRAI એ જણાવ્યું છે કે કેવી રીતે તમે મેસેજના ‘હેડર’ (Header) ને જોઈને સેકન્ડોમાં ઓળખી શકો છો કે મેસેજ અસલી છે કે નકલી.

TRAIનો ‘સીક્રેટ કોડ’: મેસેજના અંતે આ અક્ષરો જુઓ

TRAI એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર માહિતી આપતા જણાવ્યું કે દરેક મેસેજ જે તમને સત્તાવાર લાગે છે, તે જરૂરી નથી કે સાચો હોય. ફ્રોડ કરનારાઓ આબેહૂબ બેંક જેવી ભાષાનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ હવે તમે મેસેજ મોકલનારના નામ (Sender ID/Header) ના અંતમાં લાગેલા કેટલાક ખાસ Suffixes (પ્રત્યય) થી સત્ય જાણી શકો છો.

જો મેસેજ જેન્યુઈન (Genuine) છે, તો તેના હેડરના અંતમાં આ 4 માંથી કોઈ એક અક્ષર ચોક્કસ હશે:

1. -P (Promotional): આ મેસેજ પ્રમોશનલ હોય છે, એટલે કે કોઈ પ્રોડક્ટ કે સર્વિસની જાહેરાત માટે મોકલવામાં આવે છે.

2. -S (Service): આ સર્વિસ સંબંધિત મેસેજ હોય છે, જેમ કે તમારા દ્વારા લેવામાં આવેલી કોઈ સેવાનું અપડેટ.

3. -T (Transactional): આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. બેંકમાંથી પૈસા કપાયા હોય, OTP અથવા ટ્રાન્ઝેક્શન સાથે જોડાયેલા મેસેજના અંતે ‘T’ લખેલું હોવું અનિવાર્ય છે.

4. -G (Government): કેન્દ્ર અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા મોકલવામાં આવેલા સત્તાવાર મેસેજના અંતે ‘G’ લાગેલો હોય છે.

ઉદાહરણ તરીકે: જો તમને બેંક તરફથી મેસેજ આવે અને મોકલનારનું નામ VM-HDFCBK-T છે, તો અંતમાં ‘T’ જોઈને તમે સમજી શકો છો કે આ એક સત્તાવાર ટ્રાન્ઝેક્શનલ મેસેજ છે.

સાવધાન! ફ્રોડ કરનારાઓ અપનાવે છે આ 2 યુક્તિઓ

સાયબર અપરાધીઓ મુખ્યત્વે માનવ સ્વભાવની બે નબળાઈઓનો ફાયદો ઉઠાવે છે: ડર અને લાલચ.

1. ડરનો સહારો (KYC ફ્રોડ)

તમને મેસેજ આવશે— “પ્રિય ગ્રાહક, તમારું બેંક ખાતું/સિમ કાર્ડ આજે બંધ કરી દેવામાં આવશે કારણ કે તમારું KYC અધૂરું છે. તરત જ નીચે આપેલી લિંક પર ક્લિક કરી તમારી માહિતી અપડેટ કરો.” ડરના માર્યા લોકો વિચાર્યા વગર લિંક પર ક્લિક કરી દે છે અને પોતાની અંગત બેંકિંગ માહિતી ગુનેગારોને આપી દે છે.

2. લાલચની જાળ (લોટરી ફ્રોડ)

“અભિનંદન! તમે 50 લાખ રૂપિયાની લોટરી જીતી છે. તમારી ઇનામની રકમ મેળવવા માટે આ લિંક પર ક્લિક કરો અને તમારી બેંક ડિટેલ ભરો.” જેવા તમે લાલચમાં આવીને તમારી વિગતો ભરો છો, તમારું એકાઉન્ટ ખાલી થઈ જાય છે.

TRAIનું પોર્ટલ: જાતે કરો મેસેજ વેરિફાય

માત્ર હેડર જોઈને જ નહીં, પણ તમે ઓનલાઈન પણ ચેક કરી શકો છો કે તમને મેસેજ મોકલનાર અધિકૃત છે કે નહીં. TRAI એ આ માટે એક વિશેષ પોર્ટલ લોન્ચ કર્યું છે:

• વેબસાઈટ: smsheader.trai.gov.in

• આ પોર્ટલ પર જઈને તમે એસએમએસ હેડર નાખીને જાણી શકો છો કે તે કઈ કંપની કે સંસ્થાના નામે રજિસ્ટર્ડ છે. જો કોઈ મેસેજ શંકાસ્પદ લાગે, તો તમે અહીં તેની પુષ્ટિ કરી શકો છો.

સુરક્ષિત રહેવા માટે 5 ગોલ્ડન ટિપ્સ

1. અજાણી લિંક પર ક્લિક ન કરો: મેસેજમાં આવેલી કોઈ પણ અજાણી લિંક (ખાસ કરીને bit.ly કે tinyurl જેવી શોર્ટ લિંક્સ) પર ક્લિક કરવાનું ટાળો.

2. અંગત માહિતી શેર ન કરો: કોઈ પણ બેંક કે સરકારી સંસ્થા તમારી પાસે ફોન કે મેસેજ પર તમારો પિન (PIN), ઓટીપી (OTP) કે પાસવર્ડ માંગતી નથી.

3. સત્તાવાર એપનો જ ઉપયોગ કરો: કેવાયસી કે બેંકિંગ સંબંધિત કોઈ પણ કામ માટે બેંકની સત્તાવાર વેબસાઈટ કે મોબાઈલ એપનો જ ઉપયોગ કરો.

4. હેડર ચેક કરવાની આદત પાડો: હવેથી જ્યારે પણ કોઈ મેસેજ આવે, ત્યારે જુઓ કે તેના અંતમાં P, S, T કે G માંથી કંઈ લખેલું છે કે નહીં.

5. ફરિયાદ નોંધાવો: જો તમને કોઈ ફ્રોડ મેસેજ આવે છે, તો તરત જ 1930 પર કોલ કરો અથવા cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.

નિષ્કર્ષ

તમારી જાગૃતિ જ સાયબર ક્રાઈમ સામે તમારી સૌથી મોટી ઢાલ છે. TRAI દ્વારા જણાવવામાં આવેલા આ નાના સંકેતોને ઓળખીને તમે માત્ર તમારી જાતને જ નહીં પરંતુ તમારા પરિવાર અને મહેનતની કમાણીને પણ સુરક્ષિત રાખી શકો છો. હવે પછી મેસેજ આવવા પર ‘ડરવા’ કે ‘લાલચ’ માં આવવાને બદલે, તેનો ‘કોડ’ ચોક્કસ ચેક કરો.