શું તમારા વિચારો તમને બીમાર કરી રહ્યા છે? ABP યુથ કોન્ક્લેવ 2047 માં નિષ્ણાતોએ ખોલ્યા સ્વાસ્થ્યના ઊંડા રહસ્યો
તાજેતરમાં રાજધાની દિલ્હીમાં આયોજિત ‘ABP યુથ કોન્ક્લેવ 2047’ માં દેશના અગ્રણી નિષ્ણાતોએ ભાગ લીધો હતો, જ્યાં રાજકારણ, રમતગમત અને સિનેમાની સાથે સ્વાસ્થ્ય પર પણ ગહન ચર્ચા થઈ હતી. આ કાર્યક્રમમાં હિંદ કેન્સર સંસ્થાના ડાયરેક્ટર ડૉ. અમોદ સચાને એક ચોંકાવનારી હકીકત શેર કરી હતી કે કેવી રીતે આપણા વિચારો અને લાગણીઓ (Emotions) આપણને શારીરિક રીતે બીમાર કરી શકે છે.
95 ટકા અર્ધજાગ્રત મનનો ખેલ
ડૉ. સચાને જણાવ્યું કે માનવીનું મન બે ભાગમાં કામ કરે છે: જાગ્રત મન (5%) અને અર્ધજાગ્રત મન (95%). આપણું અર્ધજાગ્રત મન એક ‘ડેટા સેન્ટર’ જેવું છે, જ્યાં જીવનભરની યાદો અને અનુભવો ઓડિયો-વીડિયો રેકોર્ડિંગ તરીકે સંગ્રહિત રહે છે. ઘણીવાર આપણે વર્તમાનમાં જે અનુભવીએ છીએ અથવા જે સપના જોઈએ છીએ, તે આ અર્ધજાગ્રત મનમાં રહેલી જૂની રેકોર્ડિંગની અસર હોય છે, જેના કારણે માનવી માટે પોતાની જાતને બદલવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
નકારાત્મક વિચાર અને બીમારીઓનો સંબંધ
સ્ત્રોતો અનુસાર, વિચારો બે પ્રકારના હોય છે:
- હકારાત્મક વિચારો: પ્રેમ, કરુણા અને દયા જેવા ભાવો શરીરની અંદર રૂઝ આવવાની (Healing) પ્રક્રિયાને વેગ આપે છે અને એવા હોર્મોન્સ બનાવે છે જે બીમારીઓને ઘટાડે છે.
- નકારાત્મક વિચારો: ગુસ્સો, ઈર્ષ્યા, અહંકાર અને અતિશય લોભ શરીરમાં તણાવ વધારે છે.
જ્યારે આપણે આપણી લાગણીઓને દબાવીએ છીએ, ત્યારે શરીરનો ‘ફાઈટ ઓર ફ્લાઈટ’ (Fight or Flight) રિસ્પોન્સ સતત સક્રિય રહે છે, જેનાથી શરીરમાં કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિન જેવા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સનો પૂર આવે છે. લાંબા સમય સુધી રહેતો આ તણાવ હાઈ બ્લડ પ્રેશર, હૃદય રોગ, પાચન સમસ્યાઓ (જેમ કે IBS) અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિનું કારણ બની શકે છે.
પરિવર્તન શા માટે પડકારરૂપ છે?
ડૉ. સચાને સમજાવ્યું કે આપણા મગજનું ‘લોઅર બ્રેઈન’ ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયા માટે જવાબદાર હોય છે અને તે તરત જ પ્રતિક્રિયા આપે છે. બીજી બાજુ, સમજી-વિચારીને નિર્ણય લેતું ‘પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ’ સક્રિય થવામાં 1 થી 2 સેકન્ડનો સમય લે છે. આ જ કારણ છે કે આપણે ઘણીવાર લાગણીઓમાં વહી જઈને તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપી દઈએ છીએ અને પછી પસ્તાવો કરીએ છીએ.
સમાધાન: કેવી રીતે બદલવી તમારી વિચારસરણી?
ડોકટરોના મતે, આ જૂની પેટર્નને બદલવા માટે એક સક્રિય પ્રક્રિયાની જરૂર છે:
- ધ્યાન (Meditation): ધ્યાન દ્વારા આપણે આપણા વિચારોને કોઈ પણ નિર્ણય (Judgment) વગર જોતા શીખીએ છીએ, જેનાથી અર્ધજાગ્રત મનની જૂની પેટર્ન બદલાવા લાગે છે.
- વિચારો લખવા: તમારા નવા અને હકારાત્મક વિચારો લખવાથી પણ મગજનું પ્રોગ્રામિંગ બદલી શકાય છે.
- શારીરિક પ્રવૃત્તિ: વ્યાયામ અને યોગ માત્ર તણાવ ઘટાડતા નથી, પરંતુ લાગણીઓને સુરક્ષિત રીતે વ્યક્ત કરવાનું માધ્યમ પણ પૂરું પાડે છે.
નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે જો તમારી શારીરિક સમસ્યાઓ જેવી કે માથાનો દુખાવો, માંસપેશીઓમાં ખેંચાણ અથવા પેટની ખરાબી સતત રહેતી હોય, તો તે ‘દબાયેલી લાગણીઓ’નો સંકેત હોઈ શકે છે અને તેના માટે ડૉક્ટર અથવા થેરાપિસ્ટનો સંપર્ક કરવો જરૂરી છે.
