સાવધાન! સ્કેમર્સ અને ચોરોથી બચવા માટે તમારા ફોનમાં અત્યારે જ એક્ટિવેટ કરો આ ‘Stolen Device Protection
આજના ડિજિટલ યુગમાં આપણો સ્માર્ટફોન માત્ર વાતચીત કરવાનું સાધન નથી રહ્યો, પરંતુ તે આપણા જીવનનું એક અનિવાર્ય પ્રવેશદ્વાર બની ગયો છે. બેંકિંગ વ્યવહારોથી લઈને અંગત સ્વાસ્થ્યની વિગતો અને ઓફિસના મહત્વના દસ્તાવેજો સુધીનું બધું જ આ એક નાનકડા ઉપકરણમાં સચવાયેલું હોય છે. આટલી બધી મહત્વની માહિતી એક જ જગ્યાએ હોવાને કારણે, સ્માર્ટફોન હવે સાયબર ગુનેગારો અને ચોરો માટે પ્રાથમિક લક્ષ્ય બની ગયા છે. આવી સ્થિતિમાં, માત્ર ફોન ખરીદવો પૂરતો નથી, પણ તેને સુરક્ષિત રાખવો એ સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે.
જો તમે નવો ફોન લીધો હોય અથવા જૂના ફોનમાં સુરક્ષા વધારવા માંગતા હોવ, તો કેટલીક પાયાની બાબતોથી શરૂઆત કરવી જોઈએ. કોઈપણ એપ ડાઉનલોડ કરતા પહેલા તમારા સિમ કાર્ડને લોક કરવું એ સૌથી પહેલું પગલું હોવું જોઈએ. જો કોઈ ચોર તમારો ફોન ચોરી લે અને સિમ કાર્ડ કાઢીને બીજા ફોનમાં નાખે, તો પણ તે તમારા OTP મેળવી શકશે નહીં જો તમારા સિમ પર પિન સેટ હશે. આ ઉપરાંત, લોક સ્ક્રીન પર આવતી નોટિફિકેશન પૂર્વાવલોકન (Preview) ને છુપાવવી જોઈએ. આનાથી ફાયદો એ થશે કે ફોન અનલોક કર્યા વિના કોઈ અજાણી વ્યક્તિ તમારા બેંકિંગ મેસેજ કે ખાનગી ઓટીપી વાંચી શકશે નહીં.
એન્ડ્રોઇડ સિક્યોરિટી: ડેટા પ્રાઇવસી અને એડવાન્સ્ડ પ્રોટેક્શન
એન્ડ્રોઇડ યુઝર્સ માટે ગૂગલે ‘ડિફેન્સ-ઇન-ડેપ્થ’ આર્કિટેક્ચર તૈયાર કર્યું છે, જે સુરક્ષાના અનેક સ્તરો પૂરા પાડે છે. સામાન્ય રીતે આપણે ફોનના ડિફોલ્ટ સેટિંગ્સ બદલતા નથી, પરંતુ સુરક્ષા માટે તે જરૂરી છે. ઉદાહરણ તરીકે, દરેક એન્ડ્રોઇડ ફોનમાં એક ‘એડવર્ટાઇઝિંગ આઈડી’ હોય છે જે તમારી ઓનલાઇન પ્રવૃત્તિને ટ્રેક કરે છે. સેટિંગ્સમાં જઈને આ આઈડી કાઢી નાખવાથી ગૂગલ અને અન્ય એપ્સ પાસે જતો તમારો ટ્રેકિંગ ડેટા મર્યાદિત થાય છે. તેવી જ રીતે, જે એપ્સને તમારા ચોક્કસ લોકેશનની જરૂર નથી, તેમને માત્ર ‘અંદાજિત સ્થાન’ (Approximate Location) ની પરવાનગી આપવી જોઈએ.
એન્ડ્રોઇડ 16 જેવા નવા વર્ઝનમાં ‘એડવાન્સ્ડ પ્રોટેક્શન મોડ’ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ મોડ અજાણ્યા સ્ત્રોતોમાંથી એપ ડાઉનલોડ કરવાનું (Sideloading) રોકે છે અને જૂના 2G નેટવર્ક્સને નિષ્ક્રિય કરે છે જે હેકિંગ માટે સંવેદનશીલ હોય છે. વનપ્લસ અને રીયલમી જેવી બ્રાન્ડ્સમાં ‘પાવર ઓફ વેરિફિકેશન’ ફીચર પણ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે પાસવર્ડ વિના ફોન સ્વીચ ઓફ કરી શકાતો નથી. આનાથી ચોર ફોન ચોર્યા પછી તેને તરત બંધ કરી શકતો નથી, જેનાથી તમને ફોન ટ્રેક કરવાનો પૂરતો સમય મળે છે.
iPhone અને સ્ટોલન ડિવાઇસ પ્રોટેક્શન: સુરક્ષાનું નવું સ્તર
એપલ હંમેશા તેની કડક સુરક્ષા માટે જાણીતું છે. iOS 17.3 પછી આઇફોન યુઝર્સ માટે ‘સ્ટોલન ડિવાઇસ પ્રોટેક્શન’ નામનું એક ક્રાંતિકારી ફીચર આવ્યું છે. આ ફીચર ત્યારે જ કામ કરે છે જ્યારે તમે તમારા ઘર કે ઓફિસ જેવા પરિચિત સ્થળોથી દૂર હોવ. જો કોઈ ચોર તમારો પાસકોડ જાણી પણ લે, તો પણ તે તમારા Apple ID ના પાસવર્ડ બદલી શકશે નહીં કે સેવ કરેલા ક્રેડિટ કાર્ડની વિગતો જોઈ શકશે નહીં, કારણ કે તેના માટે ‘ફેસ આઈડી’ અથવા ‘ટચ આઈડી’ અનિવાર્ય છે.
આ ફીચરની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે અત્યંત સંવેદનશીલ ફેરફારો માટે ‘એક કલાકનો સુરક્ષા વિલંબ’ (Security Delay) આપે છે. એટલે કે જો કોઈ તમારો પાસવર્ડ બદલવાનો પ્રયત્ન કરે, તો ફોન એક કલાક રાહ જોશે અને પછી ફરીથી બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશન માંગશે. આ વિલંબ તમને તમારો ફોન ખોવાયેલો જાહેર કરવા માટે પૂરતો સમય આપે છે. સુરક્ષાના આ સ્તરો આઇફોનને ચોરો માટે બિનઉપયોગી બનાવી દે છે.
ચોરી પછીના પગલાં અને ભારત સરકારનું ‘સંચાર સાથી’ પોર્ટલ
દુર્ભાગ્યવશ જો ફોન ચોરાઈ જાય, તો પણ હાર માનવાની જરૂર નથી. એન્ડ્રોઇડમાં ‘Find My Device’ અને આઇફોનમાં ‘Find My’ દ્વારા તમે તમારા ફોનને રિમોટલી લોક કરી શકો છો અથવા તેનો તમામ ડેટા ભૂંસી (Wipe) શકો છો. ભારત સરકાર દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવેલું ‘સંચાર સાથી’ પોર્ટલ ભારતીય નાગરિકો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થઈ રહ્યું છે. તમે તમારા IMEI નંબર દ્વારા ચોરાયેલા ફોનને આખા ભારતમાં બ્લોક કરી શકો છો, જેથી તેનો કોઈ ખોટો ઉપયોગ ન કરી શકે.
આ પોર્ટલમાં ‘ચક્ષુ’ જેવી સુવિધાઓ પણ છે, જે શંકાસ્પદ ફ્રોડ મેસેજ કે KYC સંબંધિત છેતરપિંડીની જાણ કરવા માટે વપરાય છે. આધુનિક ફોન હવે ‘ઓફલાઇન ટ્રેકિંગ’ ને પણ સપોર્ટ કરે છે, એટલે કે જો ચોરે ફોનનું ઇન્ટરનેટ બંધ કરી દીધું હોય, તો પણ બીજા સ્માર્ટફોન સાથે કનેક્ટ થઈને તે પોતાનું લોકેશન મોકલી શકે છે. આ તમામ સુરક્ષા ચક્ર આપણને સાયબર ગુનાઓ અને ઓળખની ચોરી (Identity Theft) સામે મજબૂત રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
