દાળ-ભાત અને પરોઠાનો સ્વાદ થશે બમણો, ઘરે જ બનાવો તેલ વગરનું લીંબુનું હેલ્ધી અથાણું

સ્વાદ પણ અને સ્વાસ્થ્ય પણ! વિટામિન-સી થી ભરપૂર લીંબુનું અથાણું વધારશે તમારી ઈમ્યુનિટી

ભારતીય થાળીની કલ્પના અથાણાં વગર અધૂરી લાગે છે. દાળ-ભાત હોય કે પરોઠા, જો સાથે થોડું લીંબુનું અથાણું મળી જાય, તો જમવાનો સ્વાદ બમણો થઈ જાય છે. અવારનવાર લોકો અથાણાંથી એટલે દૂર રહે છે કારણ કે તેમાં તેલ અને મસાલાનું પ્રમાણ ઘણું વધારે હોય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે લીંબુનું એક એવું અથાણું પણ છે જે માત્ર ઓઈલ-ફ્રી (Oil-Free) જ નથી, પરંતુ તમારા પાચન (Digestion) માટે પણ રામબાણ માનવામાં આવે છે?

જી હા, આપણે વાત કરી રહ્યા છીએ લીંબુના ખાટા-મીઠા અથાણાની. આ અથાણું જેટલું જૂનું થાય છે, તેનો સ્વાદ અને ઔષધીય ગુણો એટલા જ વધતા જાય છે. આજે અમે તમને જણાવીશું એક એવી જ સરળ રેસીપી, જેને તમે તેલ વગર ઘરે બનાવી શકો છો અને વર્ષો સુધી સ્ટોર કરી શકો છો.

લીંબુના અથાણાના ફાયદા: સ્વાદ પણ, સ્વાસ્થ્ય પણ

લીંબુ વિટામિન-સીનો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રોત છે. જ્યારે તેને મીઠું અને મસાલા સાથે ફર્મેન્ટ (Ferment) કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે પેટ માટે શ્રેષ્ઠ પ્રોબાયોટિકની જેમ કામ કરે છે.

• પાચનમાં સહાયક: જો તમને પેટમાં ભારેપણું કે અપચો અનુભવાતો હોય, તો આ અથાણાનો એક નાનો ટુકડો રાહત આપી શકે છે.

• ઈમ્યુનિટી બૂસ્ટર: લીંબુમાં રહેલા એન્ટીઓક્સીડેન્ટ શરીરની રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.

• તેલ મુક્ત: આમાં તેલનો ઉપયોગ થતો નથી, તેથી તે કોલેસ્ટ્રોલ અને કેલરી પ્રત્યે સભાન લોકો માટે પણ સુરક્ષિત છે.

જરૂરી સામગ્રી (Ingredients)

એક ઉત્તમ ખાટું-મીઠું અથાણું બનાવવા માટે તમારે નીચે મુજબની વસ્તુઓની જરૂર પડશે:

• લીંબુ: 1 કિલો (પાતળી છાલવાળા, પીળા અને રસદાર લીંબુ પસંદ કરો)

• સિંધવ મીઠું અથવા સાદું મીઠું: 100 ગ્રામ

• સંચળ (કાળું મીઠું): 2 મોટી ચમચી (સ્વાદ અને પાચન માટે)

• ખાંડ અથવા ગોળ: 400-500 ગ્રામ (જો તમે વધુ ગળ્યું પસંદ કરતા હોવ તો પ્રમાણ વધારી શકો છો)

• અજમો: 2 મોટી ચમચી (પાચન માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ)

• લાલ મરચું પાવડર: 1 મોટી ચમચી (તીખાશ માટે)

• શેકેલા જીરાનો પાવડર: 1 મોટી ચમચી

• ગરમ મસાલો અથવા મરી પાવડર: 1 નાની ચમચી

બનાવવાની રીત: સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગાઇડ

આ અથાણું બનાવવા માટે તમારે થોડી મહેનત અને ધીરજની જરૂર પડશે, કારણ કે તે સૂર્યના તાપમાં ધીમે-ધીમે પાકે છે.

1. લીંબુની સફાઈ અને કટિંગ

સૌ પ્રથમ લીંબુને સારી રીતે ધોઈ લો અને સાફ કપડાથી લૂછીને સંપૂર્ણપણે સૂકવી લો. ધ્યાન રાખશો કે લીંબુ પર સહેજ પણ ભેજ ન હોવો જોઈએ, નહિતર અથાણું બગડી શકે છે. હવે એક લીંબુના 4 અથવા 8 ટુકડા તમારી પસંદગી મુજબ કરી લો. જો શક્ય હોય તો લીંબુના બીજ કાઢી નાખો, કારણ કે બીજ અથાણામાં કડવાશ લાવી શકે છે.

2. મીઠા સાથે શરૂઆત

એક મોટા કાચના બાઉલમાં કાપેલા લીંબુ નાખો. હવે તેમાં સાદું મીઠું અને સંચળ ઉમેરો. તેને સારી રીતે હલાવો જેથી મીઠું દરેક ટુકડા પર લાગી જાય.

3. તડકામાં સૂકવવું (ફર્મેન્ટેશન)

હવે આ મિશ્રણને એક સાફ અને કોરા કાચની બરણીમાં ભરો. બરણીનું ઢાંકણ બંધ કરો અને તેને 4-5 દિવસ માટે તડકામાં રાખો. દરરોજ બરણીને એકવાર હલાવો. તડકાથી લીંબુની છાલ નરમ પડવા લાગશે અને લીંબુ પોતાનો રસ છોડશે.

4. મસાલા અને ગળપણ ઉમેરવું

જ્યારે લીંબુની છાલ થોડી નરમ થઈ જાય, ત્યારે તેમાં અજમો, લાલ મરચું પાવડર, જીરું પાવડર અને મરી પાવડર ઉમેરો. હવે તેમાં ખાંડ અથવા ગોળનો ભૂકો નાખો. ખાંડ નાખ્યા પછી લીંબુ ફરીથી પાણી છોડશે, જેનાથી એક ઘટ્ટ ચાસણી બની જશે.

5. અંતિમ તબક્કો

મસાલા અને ખાંડ ઉમેર્યા પછી તેને ફરીથી 10-15 દિવસ માટે તડકામાં રાખો. જ્યાં સુધી ખાંડ સંપૂર્ણપણે ઓગળી ન જાય અને ચાસણી થોડી ઘટ્ટ ન થઈ જાય ત્યાં સુધી તેને તડકો બતાવતા રહો. જ્યારે લીંબુનો રંગ ઘેરો કથ્થઈ (Dark Brown) થઈ જાય, ત્યારે સમજી લેવું કે તમારું અથાણું તૈયાર છે.

અથાણાને વર્ષો સુધી સુરક્ષિત રાખવાની ટિપ્સ

અથાણું બનાવવું એક કળા છે, પરંતુ તેને સાચવી રાખવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

• કાચની બરણી: અથાણાને હંમેશા કાચ અથવા ચીનાઈ માટીના વાસણમાં જ રાખો. પ્લાસ્ટિક કે સ્ટીલના વાસણોમાં લીંબુનું એસિડ પ્રતિક્રિયા કરી શકે છે.

• ભેજથી બચાવ: અથાણું કાઢતી વખતે હંમેશા કોરી અને સાફ ચમચીનો ઉપયોગ કરો. ભીના હાથ કે ભીની ચમચી અથાણામાં ફૂગ (Fungus) લગાડી શકે છે.

• તડકાનો જાદુ: જો તમને લાગે કે અથાણામાં ભેજ વધારે છે, તો તેને વચ્ચે-વચ્ચે એક-બે દિવસ તડકામાં મૂકી દો.

• જેટલું જૂનું, એટલું સારું: આ અથાણું 2-3 વર્ષ સુધી સરળતાથી ચાલી શકે છે. જેમ જેમ તે જૂનું થાય છે, તેમ તેમ તેનું ઔષધીય મહત્વ વધતું જાય છે.

બજારમાં મળતા પ્રિઝર્વેટિવ્સ યુક્ત અથાણાં કરતા બહેતર છે કે તમે ઘરે શુદ્ધ મસાલા સાથે આ ઓઈલ-ફ્રી લીંબુનું અથાણું બનાવો. તે માત્ર તમારા ભોજનનો સ્વાદ જ નહીં વધારે, પરંતુ તમારા રસોડાનો એક એવો હિસ્સો બની જશે જેને બાળકો અને વડીલો સૌ હોંશે હોંશે ખાશે.