શું ડાયાબિટીસમાં સંતરા ખાઈ શકાય? જાણો AIIMS ના નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય અને તેના અદભૂત ફાયદા
આજના દોડધામભર્યા જીવનમાં ડાયાબિટીસ એક સામાન્ય પણ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા બની ગઈ છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ હોય, ત્યારે સૌથી મોટો પડકાર એ નક્કી કરવાનો હોય છે કે શું ખાવું અને શું ન ખાવું. ખાસ કરીને ફળો બાબતે લોકોમાં ઘણી મૂંઝવણ જોવા મળે છે, કારણ કે ફળોમાં કુદરતી રીતે શર્કરા (Fructose) હોય છે. આ મૂંઝવણોમાં ‘સંતરા’ વિશે સૌથી વધુ પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે.
શું ડાયાબિટીસના દર્દીઓ સંતરા ખાઈ શકે? જો હા, તો કેટલી માત્રામાં? આ વિશે AIIMS ના નિષ્ણાત ડોક્ટર અમરિંદર સિંહ મલ્હી શું કહે છે, તે જાણીએ.
AIIMS ના ડોક્ટરનો મત: સંતરા અને ડાયાબિટીસ
AIIMS ના ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે સંતરાનું સેવન સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે, જો તેને યોગ્ય રીતે અને મર્યાદિત માત્રામાં લેવામાં આવે. ડો. મલ્હી સ્પષ્ટ કરે છે કે સંતરા માત્ર સુરક્ષિત જ નથી, પરંતુ ડાયાબિટીસ મેનેજમેન્ટમાં તે ઘણા ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ (GI) નું મહત્વ:
કોઈપણ ખોરાક લોહીમાં શર્કરાનું પ્રમાણ કેટલી ઝડપથી વધારે છે, તેને ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ કહેવામાં આવે છે. સંતરાનો GI આશરે 40 થી 45 ની વચ્ચે હોય છે, જે તેને ‘લો GI’ (ઓછા ગ્લાયસેમિક ઇન્ડેક્સ) ધરાવતા ખોરાકની શ્રેણીમાં મૂકે છે. આનો અર્થ એ છે કે સંતરા ખાવાથી બ્લડ શુગર અચાનક વધવાને બદલે ધીમે-ધીમે વધે છે, જે ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આદર્શ છે.
ડાયાબિટીસમાં સંતરા ખાવાના મુખ્ય ફાયદા
1. બ્લડ શુગર પર નિયંત્રણ
સંતરામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં દ્રાવ્ય ફાઈબર (Soluble Fiber) હોય છે. આ ફાઈબર પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી કરે છે, જેના કારણે લોહીમાં શર્કરાનું શોષણ ધીમેથી થાય છે. આનાથી ખાધા પછી શુગર લેવલ અચાનક વધી જવાની સમસ્યા રહેતી નથી.
2. હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ
ડાયાબિટીસના દર્દીઓને હૃદય સંબંધિત બીમારીઓ થવાનું જોખમ વધુ હોય છે. સંતરામાં રહેલા પોટેશિયમ અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં અને કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે, જે હૃદયને સ્વસ્થ રાખે છે.
3. રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો
ડાયાબિટીસમાં ઇન્ફેક્શનનું જોખમ વધારે હોય છે. સંતરામાં રહેલું વિટામિન C શરીરની ઇમ્યુનિટી એટલે કે રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત બનાવે છે, જે શરીરને વિવિધ રોગો અને ચેપ સામે લડવામાં મદદ કરે છે.
4. વજન ઘટાડવામાં મદદરૂપ
વજન વધવું એ ડાયાબિટીસ માટે જોખમી છે. સંતરામાં કેલરી ઓછી હોય છે અને ફાઈબર વધુ હોય છે, જેનાથી લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું લાગે છે અને બિનજરૂરી ખાવાની ઈચ્છા થતી નથી.
જ્યુસ પીવો કે આખું ફળ ખાવું?
એક મહત્વની ચેતવણી આપે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ સંતરાના જ્યુસ (રસ) ને બદલે આખું ફળ જ ખાવું જોઈએ. આના પાછળના કારણો નીચે મુજબ છે:
- ફાઈબરનો અભાવ: જ્યારે આપણે જ્યુસ કાઢીએ છીએ, ત્યારે ફળમાં રહેલું મહત્વનું ફાઈબર નીકળી જાય છે. ફાઈબર વગરનો જ્યુસ લોહીમાં શર્કરાને ખૂબ જ ઝડપથી વધારી શકે છે.
- વધુ કેલરી અને શુગર: એક ગ્લાસ જ્યુસ બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછા 2 થી 3 સંતરાની જરૂર પડે છે, જેનો અર્થ છે કે તમે વધુ માત્રામાં કુદરતી શર્કરા અને કેલરી લઈ રહ્યા છો.
- સંતોષ: આખું ફળ ચાવીને ખાવાથી જે સંતોષ મળે છે તે જ્યુસ પીવાથી નથી મળતો, જેના કારણે ભૂખ જલ્દી લાગતી નથી.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો
- માત્રાનું ધ્યાન રાખો: અતિરેક કોઈ પણ વસ્તુનો ખરાબ હોય છે. દિવસમાં એક મધ્યમ કદનું સંતરું ખાવું પૂરતું છે.
- ખાલી પેટે ન ખાવું: સંતરું એ સાઇટ્રસ ફળ છે. તેને ખાલી પેટે ખાવાથી એસિડિટીની સમસ્યા થઈ શકે છે. સવારના નાસ્તામાં અથવા બપોરે નાસ્તા તરીકે તેનું સેવન કરવું શ્રેષ્ઠ છે.
- સાંજે ખાવાનું ટાળો: શક્ય હોય તો સાંજે કે રાત્રે સંતરા ખાવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે તે પચવામાં થોડો સમય લઈ શકે છે.
- બ્લડ શુગરનું નિરીક્ષણ: કોઈ પણ નવો ખોરાક ડાયટમાં ઉમેર્યા પછી તમારું બ્લડ શુગર લેવલ તપાસતા રહો, જેથી તમને ખબર પડે કે તમારા શરીર પર તેની કેવી અસર થઈ રહી છે.
