વિદેશી હૂંડિયામણ બચાવવા કેન્દ્રનું મોટું પગલું: ૯૯.૯% શુદ્ધ ચાંદીના બાર હવે ‘મુક્ત’ માંથી ‘પ્રતિબંધિત’ શ્રેણીમાં
દેશના અર્થતંત્રને વૈશ્વિક ઉથલપાથલથી સુરક્ષિત રાખવા અને ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) પરનું દબાણ ઓછું કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મોટો અને આકરો નિર્ણય લીધો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા તાજેતરમાં જ દેશના નાગરિકોને કિંમતી વિદેશી ચલણ બચાવવા માટે કરવામાં આવેલી ભાવુક અપીલ બાદ, હવે વાણિજ્ય મંત્રાલય એક્શન મોડમાં આવ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારના ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) એ એક સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડીને તાત્કાલિક અસરથી ચોક્કસ પ્રકારના ચાંદીના બાર (Silver Bars) ની આયાત પર કડક નિયંત્રણો અને પ્રતિબંધો લાદી દીધા છે.
૯૯.૯% શુદ્ધતાવાળી ચાંદી હવે ‘પ્રતિબંધિત’ શ્રેણીમાં
સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા નવા આદેશ અનુસાર, અત્યાર સુધી બજારમાં સરળતાથી મળતા ૯૯.૯% શુદ્ધતા ધરાવતા ચાંદીના બારને હવે ‘મુક્ત’ (Free) આયાતની શ્રેણીમાંથી સંપૂર્ણપણે દૂર કરી દેવામાં આવ્યા છે. સરકારે તેને હવે ‘પ્રતિબંધિત’ (Restricted) શ્રેણીમાં મૂકી દીધા છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે હવે કોઈ પણ વેપારી સરકારની વિશેષ પરવાનગી કે લાયસન્સ વિના વિદેશમાંથી આ શુદ્ધતા ધરાવતી ચાંદી મંગાવી શકશે નહીં. આ ઉપરાંત, અન્ય કેટેગરીના ચાંદીના બાર અને અર્ધ-પ્રક્રિયાકૃત ચાંદીને પણ પ્રતિબંધિત શ્રેણીમાં ધકેલી દેવામાં આવી છે જેથી તેની આયાત સદંતર અટકી જાય.
પીએમ મોદીની અપીલ અને આયાત જકાતમાં ધરખમ વધારો
આ કડક આર્થિક નિર્ણયની પૃષ્ઠભૂમિ પ્રધાનમંત્રી મોદીની એ અપીલ સાથે જોડાયેલી છે, જેમાં તેમણે દેશવાસીઓને પેટ્રોલ-ડીઝલનો વપરાશ મર્યાદિત કરવા અને આગામી એક વર્ષ માટે સોના-ચાંદી જેવી કિંમતી ધાતુઓની ખરીદીથી દૂર રહેવા વિનંતી કરી હતી. ભારત દર વર્ષે અબજો ડોલરનું સોનું અને ચાંદી બહારના દેશોમાંથી આયાત કરે છે, જેના કારણે દેશનું કિંમતી વિદેશી ભંડોળ બહાર ચાલ્યું જાય છે અને ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ વધે છે.
પ્રધાનમંત્રીની આ જાહેરાતને કાયદાકીય પીઠબળ આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે તાજેતરમાં જ સોના અને ચાંદીની આયાત પર લાગતી ઇમ્પોર્ટ ડ્યુટી (આયાત જકાત) ને ૬ ટકાથી સીધી વધારીને ૧૫ ટકા કરી દીધી હતી. ડ્યુટી વધાર્યા બાદ પણ આયાત પર અંકુશ મેળવવા માટે હવે DGFT એ સીધો પ્રતિબંધ જ લાદી દીધો છે.
બજારની સ્થિતિ: કિંમતો વધશે પરંતુ વેપારીઓ દેશની સાથે
સરકારના આ અણધાર્યા આદેશ બાદ દેશના સોના-ચાંદી બજારમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે. મહારાષ્ટ્રના મુંબઈમાં આવેલા એશિયાના સૌથી મોટા ઝવેરી બજારના અગ્રણી ચાંદીના વેપારી ભાવેશ સોલંકીએ આ અંગે વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, “સરકારના આ નિર્ણયની સીધી અને તાત્કાલિક અસર સ્થાનિક બજારમાં તમામ પ્રકારના ચાંદીના દાગીના, વાસણો અને સિક્કાઓ પર પડશે. આયાત અટકવાના કારણે સ્થાનિક સ્તરે સપ્લાય મર્યાદિત થશે, જેના લીધે આગામી દિવસોમાં ચાંદીના ભાવોમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.”
જો કે, આર્થિક નુકસાનની ચિંતા વચ્ચે પણ વેપારી આલમમાં દેશભક્તિનો અનોખો સૂર જોવા મળી રહ્યો છે. ભાવેશ સોલંકીએ વડાપ્રધાનના આ આદેશનું સંપૂર્ણ સન્માન કરતા ઉમેર્યું કે, “પ્રધાનમંત્રી મોદીની અપીલ બાદ બજારમાં ગ્રાહકો દ્વારા સોના-ચાંદીની ખરીદીમાં પહેલેથી જ મોટો ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. જો આ દેશના પ્રધાનમંત્રીનો આદેશ છે અને તે દેશના અર્થતંત્રના હિતમાં છે, તો અમે તમામ વેપારીઓ તેનું પૂરા દિલથી પાલન કરીએ છીએ.” તેમણે ખૂબ જ વ્યવહારુ વાત કરતા કહ્યું કે, “આ આખી વ્યવસ્થા માત્ર એક વર્ષ પૂરતી છે. જો દેશનો કોઈ નાગરિક કે પરિવાર એક વર્ષ સુધી સોનું કે ચાંદી નહીં ખરીદે, તો તેનાથી કોઈ ભૂખે મરવાનું નથી. દેશનું અર્થતંત્ર મજબૂત રહેશે તો આપણો વ્યાપાર પણ સુરક્ષિત રહેશે.”
ચાંદીની આયાત પર લાદવામાં આવેલા આ પ્રતિબંધો દર્શાવે છે કે સરકાર વૈશ્વિક આર્થિક કટોકટી વચ્ચે ભારતીય ચલણ (રૂપિયા) ને નબળો પડતો અટકાવવા માટે કેટલા કડક પગલાં લઈ રહી છે. વેપારીઓનો સકારાત્મક પ્રતિસાદ અને સરકારની અગમચેતી દેશને ભવિષ્યની મોટી આર્થિક આપત્તિમાંથી ઉગારી લેશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.
