શું તમે પણ YouTube પર ગીતો અપલોડ કરો છો? તો ગુગલ પાસે છે આ ગુપ્ત અધિકાર
જો તમે એક સિંગર, મ્યુઝિશિયન કે કન્ટેન્ટ ક્રિએટર છો અને તમારા બનાવેલા ગીતો યુટ્યુબ (YouTube) પર અપલોડ કરો છો, તો આ સમાચાર તમારા હોશ ઉડાવી શકે છે. આવનારા સમયમાં તમારા ગીતોનો ઉપયોગ ગુગલ (Google) પોતાના આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મોડલને ટ્રેન કરવા માટે કરી શકે છે. તાજેતરમાં જ કંપનીએ કોર્ટમાં એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન પોતે આ વાતનો ખુલાસો કર્યો છે કે જેવો કોઈ યુઝર યુટ્યુબ પર કન્ટેન્ટ અપલોડ કરે છે, કંપનીને તે કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ કરવાનો કાનૂની અધિકાર એટલે કે ‘લાઇસન્સ’ મળી જાય છે.
ગુગલના આ જવાબે ડિજિટલ દુનિયા અને કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ વચ્ચે ભારે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. આને મ્યુઝિક ઇન્ડસ્ટ્રી અને સ્વતંત્ર કલાકારો માટે એક મોટો ઝટકો માનવામાં આવી રહ્યો છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આખો મામલો શું છે અને કોર્ટમાં ગુગલે શું દલીલ કરી છે.
શું છે આખો મામલો? (લોન્ચિંગથી લઈને કેસ સુધીની કહાની)
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ગુગલે પોતાના એઆઈ પ્લેટફોર્મ ‘જેમિની’ (Gemini) અંતર્ગત એક અત્યંત એડવાન્સ એઆઈ મોડલ Lyria 3 લોન્ચ કર્યું. આ મોડલ એટલું શક્તિશાળી છે કે માત્ર એક સામાન્ય ટેક્સ્ટ પ્રોમ્પ્ટ (Text Prompt) લખીને આપવા પર તે આખેઆખું ગીત તૈયાર કરી શકે છે.
લોન્ચિંગના થોડા સમય બાદ જ ગુગલ પર એક મોટો કાનૂની કેસ નોંધાયો. આ કેસમાં ગુગલ પર અત્યંત ગંભીર આરોપો લગાવવામાં આવ્યા:
-
પ્રથમ આરોપ: ગુગલે પોતાના નવા એઆઈ મોડલ (Lyria 3) ને મ્યુઝિક શીખવવા અને ટ્રેન કરવા માટે યુટ્યુબ પર ઉપલબ્ધ કોપીરાઇટ ગીતોનો ઉપયોગ કર્યો.
-
બીજો આરોપ: ગુગલે આ ગીતોનો ઉપયોગ કોઈ પણ પરવાનગી વિના કર્યો અને તેના બદલામાં મૂળ કલાકારો (Original Creators) ને કોઈ વળતર કે રોયલ્ટી પણ આપી નથી.
કોર્ટમાં ગુગલના જવાબે બધાને ચોંકાવ્યા
જ્યારે આ મામલો અદાલતમાં પહોંચ્યો, ત્યારે દરેકને આશા હતી કે ગુગલ આ વાતનો ઇનકાર કરશે અથવા કોઈ તકનીકી બહાનું બતાવશે. પરંતુ ગુગલના વકીલોએ જે દલીલ કરી, તેણે બધાને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધા.
ગુગલે કોર્ટને જણાવ્યું કે જ્યારે પણ કોઈ આર્ટિસ્ટ કે યુઝર યુટ્યુબ પર કોઈ ગીત કે વીડિયો અપલોડ કરે છે, ત્યારે તે અજાણતામાં જ સાચું, પરંતુ ગુગલને તે કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ એઆઈ ટ્રેનિંગ માટે કરવાનું લાઇસન્સ આપી દે છે. કંપનીનું કહેવું છે કે યુટ્યુબની ‘નિયમો અને શરતો’ (Terms of Service) સ્પષ્ટપણે તેને પ્લેટફોર્મ પર અપલોડ કરાયેલા મ્યુઝિકનો ઉપયોગ પોતાના એઆઈ સિસ્ટમને વધુ સારી બનાવવા અને ટ્રેનિંગ આપવા માટેની પરવાનગી આપે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો: જેવા તમે યુટ્યુબ પર ‘અપલોડ’ બટન દબાવ્યું, તમે કાનૂની રીતે ગુગલને એ હક આપી દીધો કે તે તમારા કન્ટેન્ટનો ઉપયોગ પોતાના ફાયદા માટે કરી શકે.
તો શું ગુગલ ખરેખર તમારા ગીતોથી એઆઈને ટ્રેન કરી રહ્યું છે?
અહીં એક બારીક તકનીકી પેચ છે જે સમજવો જરૂરી છે. ગુગલે કોર્ટમાં એ સ્વીકાર્યું નથી કે તે હાલમાં યુટ્યુબના તમામ ગીતોથી પોતાના એઆઈ મોડલને ટ્રેન કરી રહ્યું છે.
ગુગલના વકીલોનું કહેવું છે કે કેસમાં લગાવવામાં આવેલા આરોપો તદ્દન ખોટા અને પાયાવિહોણા છે. પરંતુ તેમણે તેની સાથે એક ‘શરત’ જોડી દીધી. વકીલોએ તર્ક આપ્યો કે જો એક પળ માટે આ આરોપોને સાચા માની લેવામાં આવે, તો પણ ગુગલ સામે કોઈ કેસ બનતો નથી. એવું એટલા માટે કારણ કે કન્ટેન્ટ ક્રિએટરે પોતે જ નિયમો અને શરતોનો સ્વીકાર કરીને કંપનીને લાઇસન્સ આપેલું છે.
જો અદાલત ગુગલની આ દલીલને સંપૂર્ણપણે સ્વીકારી લે છે, તો ભવિષ્યમાં કંપનીને યુટ્યુબ પર રહેલા કરોડો ગીતોનો ઉપયોગ પોતાની એઆઈ સિસ્ટમને શીખવવા માટે કરવાનો એકતરફી અને કાનૂની અધિકાર મળી જશે.
અન્ય ટેક કંપનીઓ કરતાં બિલકુલ અલગ છે ગુગલનો દાવ
આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને કોપીરાઇટ ઉલ્લંઘન (Copyright Infringement) ને લઈને આ સમયે દુનિયાની ઘણી મોટી કંપનીઓ પર કેસ ચાલી રહ્યા છે. પરંતુ ગુગલની વ્યૂહરચના બાકીની કંપનીઓ કરતાં એકદમ અલગ અને ચતુર છે:
| કંપનીનું નામ | કોર્ટમાં તેમનું સ્ટેન્ડ (પક્ષ) |
| Suno, Udio, Anthropic વગેરે | આ કંપનીઓ ‘ફેર યુઝ’ (Fair Use) નો સહારો લઈ રહી છે. તેમનું કહેવું છે કે કોપીરાઇટ મટિરિયલથી એઆઈને શીખવવું ખોટું નથી, કારણ કે તેનાથી સમાજમાં મોટા ફેરફારો લાવનારી સિસ્ટમ બની રહી છે. |
| Google (યુટ્યુબના કેસમાં) | ગુગલ ‘ફેર યુઝ’ની વાત જ નથી કરી રહ્યું. તે સીધું ‘ટર્મ્સ ઓફ સર્વિસ’ (Terms of Service) ને સામે ધરી રહ્યું છે. ગુગલનું કહેવું છે કે યુઝરે પોતે જ અમને લેખિતમાં આ અધિકાર આપ્યો છે. |
કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સ માટે આના શું માયના છે?
આ નવો ખુલાસો કલાકારો માટે કોઈ ખરાબ સ્વપ્ન સમાન છે. આનો અર્થ એ થયો કે જે ગીત બનાવવામાં એક આર્ટિસ્ટ મહિનાઓની મહેનત, પૈસા અને પોતાની સર્જનાત્મકતા લગાવે છે, તેને યુટ્યુબ પર મૂકતાની સાથે જ ગુગલનું એઆઈ સેકન્ડોમાં શીખી લેશે. બાદમાં તે જ એઆઈ મોડલ તેવા જ પ્રકારના ગીતો મફતમાં બનાવીને ઓરિજિનલ આર્ટિસ્ટની સામે જ કોમ્પિટિશન (સ્પર્ધા) ઊભી કરી દેશે.
આજના સમયમાં જ્યારે આપણે કોઈ પણ એપ કે વેબસાઈટનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, ત્યારે વાંચ્યા વગર જ ‘I Agree’ (હું સહમત છું) પર ક્લિક કરી દઈએ છીએ. ગુગલના આ પગલાએ સાબિત કરી દીધું છે કે ઇન્ટરનેટ પર ‘નિયમો અને શરતો’ને વાંચ્યા વિના સ્વીકારવું કેટલું ભારે પડી શકે છે. આવનારા સમયમાં જોવાનું રહેશે કે કોર્ટ આ મામલે શું ચુકાદો આપે છે, કારણ કે આ નિર્ણય સમગ્ર વિશ્વના ડિજિટલ કન્ટેન્ટના ભવિષ્યને નક્કી કરનારો સાબિત થશે.
