ઇન્ટરનેટના હર્બલ નુસ્ખાઓથી સાવધાન!
આજના ડિજિટલ યુગમાં જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને થાઇરોઇડ (Thyroid) હોવાનું નિદાન થાય છે, ત્યારે તે સૌથી પહેલા ઇન્ટરનેટ પર તેના ઉપચારો શોધવાનું શરૂ કરે છે. સોશિયલ મીડિયા ઈનફ્લુએન્સર અને વિવિધ હેલ્થ બ્લોગ્સ પર દાવો કરવામાં આવે છે કે ખાસ પ્રકારના ડાયટ, હર્બલ જ્યુસ, કસરત કે સપ્લિમેન્ટ્સ દ્વારા થાઇરોઇડને દવા વગર જ જડમૂળમાંથી મટાડી શકાય છે. આ પ્રકારના લોભામણા દાવાઓ જોઈને અનેક દર્દીઓ પોતાની ચાલુ દવાઓ બંધ કરી દેવાની ભૂલ કરે છે. પરંતુ તબીબી જગતના નિષ્ણાતો અને વરિષ્ઠ ડૉક્ટર્સ આ બાબતે તદ્દન અલગ અને ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા રજૂ કરે છે.
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, થાઇરોઇડ એ ગળાના ભાગે આવેલી એક મહત્ત્વની ગ્રંથિ છે, જે શરીરમાં મેટાબોલિઝમને નિયંત્રિત કરતા હોર્મોન્સ બનાવે છે. મુંબઈની ઝૈનોવા શાલ્બી હોસ્પિટલના કન્સલ્ટિંગ ફિઝિશિયન ડૉ. નિમિત નાગધા સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવે છે કે, “મોટાભાગના થાઇરોઇડ રોગો ફક્ત કુદરતી કે ઘરેલું ઉપચારોથી જ મટાડી શકાતા નથી. જીવનશૈલીના ફેરફારો માત્ર શરીરને ટેકો આપી શકે છે, પરંતુ તે ખોરવાયેલા હોર્મોન લેવલને આપમેળે સામાન્ય બનાવી શકતા નથી.”
શું ડાયટ અને લાઈફસ્ટાઈલ ફેરફાર મદદરૂપ છે?
ઘણા દર્દીઓ એવું માને છે કે માત્ર સારો આહાર લેવાથી કે તણાવ ઓછો કરવાથી થાઇરોઇડ મટી જશે. પરેલની ગ્લેનીગલ્સ હોસ્પિટલના ફિઝિશિયન અને ડાયાબિટીસ નિષ્ણાત ડૉ. આરતી ઉલ્લાલ આ વિષય પર સહમતિ દર્શાવતા કહે છે કે, “મોટાભાગની થાઇરોઇડ સમસ્યાઓ પોતાની મેળે દૂર થતી નથી. સારો આહાર અને નિયમિત કસરત સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ હોઈ શકે છે, પરંતુ યોગ્ય તબીબી સારવાર (Medical Treatment) વિના આ સ્થિતિને સંપૂર્ણપણે રિવર્સ કે ઉલટાવી શકાતી નથી.”
કયા સંજોગોમાં થાઇરોઇડ દવા વગર પણ સામાન્ય થઈ શકે?
તબીબી વિજ્ઞાનમાં અમુક એવી ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓ છે જ્યાં લાંબા ગાળાની દવા વિના પણ હોર્મોન્સ સામાન્ય થઈ જાય છે. ડૉ. આરતી ઉલ્લાલના મતે, કેટલીકવાર કોઈ ચોક્કસ ઇન્ફેક્શન (ચેપ), ગર્ભાવસ્થા (પ્રેગ્નન્સી) સંબંધિત શારીરિક ફેરફારો અથવા થાઇરોઇડ ગ્રંથિમાં આવેલા કામચલાઉ સોજાને કારણે હોર્મોનલ ઉતાર-ચઢાવ આવે છે, જે સમય જતાં આપમેળે ઠીક થઈ જાય છે. ડૉ. નિમિત નાગધા ઉમેરે છે કે, ડિલિવરી પછી થતા હળવા પોસ્ટપાર્ટમ થાઇરોઇડ ફેરફારો અથવા માઇલ્ડ થાઇરોઇડાઇટિસ જેવી સ્થિતિમાં દવા વગર કામ ચાલી શકે છે, પરંતુ આ માટે પણ નિયમિત દેખરેખ અને બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવા અનિવાર્ય છે.
TSH લેવલનું ગણિત અને દવાની જરૂરિયાત
ઘણા લોકો જ્યારે પોતાના બ્લડ રિપોર્ટમાં TSH (Thyroid-Stimulating Hormone) નું સ્તર સામાન્યથી થોડું વધારે એટલે કે ૭ ની આસપાસ જુએ છે, ત્યારે ભારે ચિંતામાં મુકાઈ જાય છે. પરંતુ ડૉક્ટર્સના મતે, સારવારનો નિર્ણય માત્ર રિપોર્ટના આંકડા જોઈને ન લઈ શકાય. ડૉ. નાગધા સમજાવે છે કે, ૭.૧૩ ની આસપાસનું TSH લેવલ એ સામાન્યથી થોડો જ વધારો દર્શાવે છે. આ સ્તરે સારવાર શરૂ કરવી કે નહીં તેનો આધાર દર્દીના લક્ષણો, તેમની ઉંમર અને એકંદર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય પર રહેલો છે.
ડૉ. આરતી ઉલ્લાલના જણાવ્યા અનુસાર, દર્દીના શરીરમાં ક્લિનિકલ લક્ષણો દેખાય છે કે નહીં, શરીરમાં થાઇરોઇડ એન્ટિબોડીનું સ્તર કેટલું છે, દર્દી ગર્ભવતી છે કે નહીં અને સમય જતાં ટેસ્ટના પરિણામોમાં કેવા ફેરફારો થાય છે, આ તમામ પરિબળોને ચકાસ્યા બાદ જ ડૉક્ટર નક્કી કરે છે કે દવા આપવી કે માત્ર દેખરેખ રાખવી. તેથી, TSH ૭ હોવાનો અર્થ એવો નથી કે આજીવન દવા જ લેવી પડશે.
ઘરેલું નુસ્ખાઓ અને સેલ્ફ-મેડિકેશનનું મોટું જોખમ
આજકાલ લોકો ડૉક્ટરને બતાવ્યા વિના જાતે જ અશ્વગંધા, અતિરિક્ત આયોડિન સપ્લિમેન્ટ્સ, હર્બલ ડિટોક્સ ડ્રિંક્સ કે સેલેનિયમની ગોળીઓ લેવાનું શરૂ કરી દે છે. ડૉક્ટર્સ આ પ્રવૃત્તિને અત્યંત જોખમી ગણાવે છે. ડૉ. નાગધા ચેતવણી આપતા કહે છે કે, જો થાઇરોઇડની યોગ્ય સમયે વૈજ્ઞાનિક સારવાર ન કરવામાં આવે, તો તે માત્ર લક્ષણોને જ ગંભીર નથી બનાવતી, પરંતુ લાંબા ગાળે હૃદય સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓ (Heart Problems) નું કારણ પણ બની શકે છે. તેથી, ઇન્ટરનેટની ભ્રામક જાહેરાતોમાં આવીને પ્રિસ્ક્રિપ્શન વગરની સારવાર મુલતવી રાખવી જ હિતાવહ છે.
