ચીન પર નિર્ભરતાનો અંત: ભારતીય કંપનીઓ કેવી રીતે બનાવી રહી છે EV બેટરીની મજબૂત સપ્લાય ચેઈન?
ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) ની લોકપ્રિયતા અત્યારે આસમાને છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં દેશમાં ૨૪ લાખથી વધુ EV નું વેચાણ થયું છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતીયો હવે પેટ્રોલ-ડીઝલના વાહનો છોડીને ગ્રીન એનર્જી તરફ વળી રહ્યા છે. પરંતુ આ ઈલેક્ટ્રિક ક્રાંતિ પાછળનો સૌથી મોટો પડકાર ‘બેટરી’ છે. વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતમાં બેટરીની માંગ ૧૬૦ GWh (ગીગાવોટ અવર) સુધી પહોંચવાનું અનુમાન છે. અત્યાર સુધી આપણે બેટરી માટે જરૂરી કેમિકલ્સ અને કાચો માલ ચીનથી આયાત કરતા હતા, પરંતુ હવે સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. ભારતની દિગ્ગજ કેમિકલ કંપનીઓ હવે સ્વદેશી ઉત્પાદન દ્વારા EV સપ્લાય ચેઈનને આત્મનિર્ભર બનાવી રહી છે.
ગુજરાત ફ્લોરોકેમિકલ્સ: લિથિયમ-આયન બેટરીના ક્ષેત્રમાં મોટી હરણફાળ
આ યાદીમાં સૌથી મહત્વનું નામ છે ‘ગુજરાત ફ્લોરોકેમિકલ્સ’ (GFL). કંપની પોતાની સબસિડિયરી ‘GFCL EV’ દ્વારા લિથિયમ-આયન બેટરી માટે જરૂરી મહત્વના ઘટકો જેવા કે LiPF6 ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સોલ્ટ, LFP કેથોડ મટીરીયલ અને PVDF બાઇન્ડરનું ઉત્પાદન કરી રહી છે. કંપનીની ખાસિયત એ છે કે તેના LiPF6 મટીરીયલને વૈશ્વિક સ્તરે માન્યતા મળી ચૂકી છે અને FY27 માટે તો ઓર્ડર્સ પણ બુક થઈ ગયા છે. કંપની FY28 સુધીમાં કુલ ૬,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું મોટું રોકાણ કરવાની તૈયારીમાં છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં આ સ્ટોકે ૨૫૮ ટકાનું શાનદાર વળતર આપીને રોકાણકારોનો વિશ્વાસ જીત્યો છે.
હિમાદ્રી સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ: બેકવર્ડ ઇન્ટિગ્રેશનનો જાદુ
કોલકાતા સ્થિત હિમાદ્રી સ્પેશિયાલિટી કેમિકલે એપ્રિલ ૨૦૨૬માં પશ્ચિમ બંગાળમાં પોતાનો પ્રથમ એનોડ મટીરીયલ પ્લાન્ટ શરૂ કરીને એક નવો અધ્યાય લખ્યો છે. કંપનીની સૌથી મોટી તાકાત તેનું ‘બેકવર્ડ ઇન્ટિગ્રેશન’ છે. બેટરીના એનોડ બનાવવા માટે જે ‘હાઈ-પ્યોરિટી કોલ ટાર પિચ’ જોઈએ, તે હિમાદ્રી ખુદ બનાવે છે. આના કારણે કંપની પોતાની ગુણવત્તા પર કાબૂ રાખી શકે છે અને ખર્ચ પણ ઘટાડી શકે છે. FY26 માં કંપનીનો નેટ પ્રોફિટ ૭૫૫ કરોડ રૂપિયા રહ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે કંપની આર્થિક રીતે કેટલી મજબૂત છે. આ કંપનીએ છેલ્લા ૫ વર્ષમાં ૧૦૩૭ ટકાનું અસાધારણ વળતર આપ્યું છે, જે તેની ગ્રોથ સ્ટોરીનું પ્રમાણ છે.
નિઓજેન કેમિકલ્સ: જાપાનની ટેકનોલોજી અને વૈશ્વિક સપના
નિઓજેન કેમિકલ્સ ‘નિઓજેન આયોનિક્સ’ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સોલ્ટના ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. કંપનીએ જાપાનના ‘મોરિટા ગ્રુપ’ સાથે હાથ મિલાવ્યા છે. આ ભાગીદારીનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે ભારતને જાપાનની અત્યાધુનિક ટેકનોલોજી મળશે, જેનાથી આપણે ચીનને વૈશ્વિક બજારમાં ટક્કર આપી શકીશું. જોકે હાલમાં બેટરી કેમિકલ્સથી આવક શરૂઆતના તબક્કામાં છે, પરંતુ કંપનીનું આયોજન વૈશ્વિક બનવાનું છે. પાંચ વર્ષમાં ૧૨૫ ટકાનું વળતર આપનાર આ કંપની પર બજારના નિષ્ણાતોની ખાસ નજર છે.
અક્યુટાસ કેમિકલ્સ (પૂર્વ નામ: AMI ઓર્ગેનિક્સ)
ભારતમાં લિથિયમ-આયન બેટરી માટે ઇલેક્ટ્રોલાઇટ એડિટિવ્સ બનાવનાર અક્યુટાસ કેમિકલ્સ પ્રથમ કંપની છે. કંપની ‘Vinylene Carbonate’ (VC) અને ‘Fluoroethylene Carbonate’ (FEC) જેવા ઉત્પાદનો પર કામ કરી રહી છે, જે બેટરીની સુરક્ષા અને આયુષ્ય વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. કંપનીએ આ માટે અલગ ઉત્પાદન એકમો પણ તૈયાર કરી લીધા છે. ૬૨૫ ટકાનું પાંચ વર્ષનું વળતર ધરાવતા આ સ્ટોકે રોકાણકારોને માલામાલ કર્યા છે.
ભારત માટે શા માટે આ કંપનીઓ મહત્વની છે?
ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી એ માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો પણ મુદ્દો છે. જ્યારે ભારતીય કંપનીઓ સ્વદેશી ટેકનોલોજી અને કાચો માલ તૈયાર કરશે, ત્યારે EV વાહનોની કિંમતોમાં પણ ઘટાડો થશે. બેટરી એ EV નો સૌથી ખર્ચાળ ભાગ છે, અને જો તે ભારતમાં બનશે, તો EV સામાન્ય માણસના ખિસ્સાને પરવડે તેવી બનશે.
