ચોમાસાની સીઝનમાં આ રીતે બનાવો ટેસ્ટી ગુજરાતી ઊંઘિયું, ઘરના બધા થઈ જશે ખુશ
વરસાદની મોસમ આવતા જ ખાવા-પીવાના શોખીનોનો મૂડ એકદમ બદલાઈ જાય છે. ચોમાસાની ફોરાઓ વચ્ચે જ્યારે કંઈક ગરમાગરમ અને પારંપરિક ખાવાની વાત આવે છે, ત્યારે ગુજરાતી ‘ઊંઘિયું’નું નામ સૌથી પહેલા મનમાં આવે છે. આમ તો ઊંઘિયું શિયાળાની ઋતુમાં સૌથી વધુ ખાવામાં આવે છે, પરંતુ ચોમાસાના સમયે બજારમાં મળતી તાજી લીલી શાકભાજી આ પારંપરિક ડિશને એક અલગ જ તાજગી અને સ્વાદ આપે છે.
જો તમે પણ ઘરમાં એકદમ પારંપરિક અને ઓથેન્ટિક ગુજરાતી ઊંઘિયુંનો અસલી સ્વાદ માણવા માંગતા હો, તો તેના માટે માત્ર સાચા મસાલાની જ નહીં, પરંતુ ચોમાસાના દિવસોમાં શાકભાજીને સાફ કરવાની સાચી રીત જાણવી પણ ખૂબ જ જરૂરી છે. આવો જાણીએ કે ઊંઘિયું બનાવતા પહેલા કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ અને તેને ઘરે સરળતાથી કેવી રીતે તૈયાર કરી શકાય છે.
ચોમાસામાં શાકભાજીની સફાઈ: સૌથી પહેલું અને મહત્વનું પગલું
વરસાદની ઋતુમાં લીલી શાકભાજીની ભરમાર તો હોય છે, પરંતુ તેની સાથે જ ભેજને કારણે તેના પર માટી, ફંગસ, નાના કીડા અને બેક્ટેરિયા ચોંટેલા રહેવાનું જોખમ પણ ઘણું વધી જાય છે. તેથી, ફક્ત નળના સાદા પાણીથી શાકભાજી ધોઈ લેવા પૂરતા નથી હોતા. ઊંઘિયુંમાં વપરાતી શાકભાજી જેવી કે સુરતી પાપડી, જાંબલી રતાળુ, નાના રીંગણ, બેબી બટાકા અને શક્કરિયા જમીનની આસપાસ કે માટીમાં ઊગે છે.
શાકભાજીને ઊંડાણપૂર્વક સાફ કરવાની સાચી રીત:
-
મીઠા અને સરકાવાળા પાણીનો ઉપયોગ કરો: એક મોટા વાસણમાં હુંફાળું પાણી લો. તેમાં એક ચમચી મીઠું અને એક ચમચી સફેદ સરકો (Vinegar) મિક્સ કરી લો.
-
શાકભાજી પલાળો: તમારી બધી જ સમારેલી કે આખી શાકભાજીને આ પાણીમાં ઓછામાં ઓછા 10 થી 15 મિનિટ માટે ડૂબાડીને મૂકી દો. તેનાથી શાકભાજી પર ચોંટેલી ઝીણી ધૂળ અને કીડા સહેલાઈથી નીકળી જશે.
-
તાજા પાણીથી ધોઈ લો: આ પછી શાકભાજીને બે થી ત્રણ વાર સાફ વહેતા પાણીથી સારી રીતે ધોઈ લો.
-
પાપડીની સફાઈ: સુરતી પાપડી (Val Beans) ના રેસા કાઢી લો અને તેને ખોલીને અંદરની બાજુ જરૂર જોઈ લો જેથી કોઈ કીડો અંદર ન હોય.
ઓથેન્ટિક ઊંઘિયું બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી
પારંપરિક ઊંઘિયુંનું અસલી રહસ્ય તેના લીલા મસાલાના ખાસ મિશ્રણ (મસાલા પેસ્ટ) અને મુઠિયા (Muthia) માં છુપાયેલું છે.
-
શાકભાજી: 1 કપ સુરતી પાપડી, 1 કપ છાલેલા નાના બટાકા, 1 કપ નાના રીંગણ (ચીરા પાડેલા), અડધો કપ રતાળુ (Purple Yam), અડધો કપ શક્કરિયા અને કાચા કેળાના ટુકડા.
-
મુઠિયા માટે: 1 કપ ચણાનો લોટ (બેસન), અડધો કપ ઝીણી સમારેલી મેથી, ચપટી હિંગ, હળદર, લાલ મરચું પાવડર, મીઠું અને એક ચમચી તેલ.
-
લીલા મસાલાની પેસ્ટ માટે: તાજી કોથમીર, છીણેલું તાજું નારિયેળ, લીલા મરચા, આદુ, લસણ (વૈકલ્પિક), થોડી વરિયાળી, તલ, લીંબુનો રસ, ખાંડ (હલકી મીઠાશ માટે), મીઠું અને તેલ.
સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ઊંઘિયું બનાવવાની પારંપરિક રીત
-
મુઠિયા તૈયાર કરો: એક વાસણમાં ચણાનો લોટ, મેથી અને બધા મસાલા મિક્સ કરીને થોડું તેલ અને પાણી ઉમેરીને નરમ લોટ બાંધી લો. હવે આ મિશ્રણમાંથી નાના-નાના લાંબા આકારના મુઠિયા તૈયાર કરી લો અને તેને ગરમ તેલમાં સોનેરી થાય ત્યાં સુધી તળીને એક બાજુ રાખી લો.
-
શાકભાજીમાં મસાલો ભરવો: જે લીલી પેસ્ટ (કોથમીર, નારિયેળ, મરચા, આદુ અને વરિયાળીની) તમે તૈયાર કરી છે, તેને નાના રીંગણ અને સમારેલા બટાકાની અંદર હળવા હાથે ભરી દો. બાકી બચેલી પેસ્ટને તાજી સુરતી પાપડી અને અન્ય સમારેલી શાકભાજીમાં સારી રીતે મિક્સ કરી લો.
-
ધીમા તાપે પકાવવાની પ્રક્રિયા: પારંપરિક ઊંઘિયું માટીના વાસણમાં કે ભારે તળિયાવાળી કઢાઈમાં પકાવવામાં આવે છે. કઢાઈમાં થોડું તેલ ગરમ કરો. સૌથી પહેલા નીચે પાપડી અને કઠણ ભાગવાળી શાકભાજી મૂકો, તેની ઉપર ભરેલી શાકભાજી (બટાકા, રીંગણ, રતાળુ) અને તળેલા મુઠિયા ગોઠવી દો.
-
ધીમા તાપનો જાદુ: ઉપરથી થોડા પાણીનો છાંટ મારો અને કઢાઈને ઢાંકણથી ઢાંકીને એકદમ ધીમા તાપે લગભગ 30 થી 40 મિનિટ સુધી ચડવા દો. વચ્ચે-વચ્ચે વાસણને હલાવતા રહેવું જેથી શાકભાજી નીચેથી બળે નહીં. વરાળ અને ધીમા તાપમાં પકાવવાને કારણે શાકભાજીનો કુદરતી સ્વાદ અને મસાલા એકબીજા સાથે ભળીને એક શાનદાર સુગંધ છોડવા લાગે છે.
પીરસવાની રીત અને નિષ્કર્ષ
જ્યારે બધી શાકભાજી ચડી જાય અને મસાલાની સોડમ ઘરભરમાં ફેલાઈ જાય, ત્યારે સમજી લો કે તમારું ઓથેન્ટિક ગુજરાતી ઊંઘિયું બિલકુલ તૈયાર છે. તેને ઝીણી સમારેલી કોથમીર અને છીણેલા નારિયેળથી ગાર્નિશ કરો. ગરમાગરમ ઊંઘિયુંને પૂરી, બાજરીના રોટલા કે પરોઠા સાથે પીરસો.
તાજા, સ્વચ્છ શાકભાજીથી બનેલ, આ પરંપરાગત વાનગી સુખદ ચોમાસાની ઋતુ માટે યોગ્ય છે; તે ફક્ત તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્યનું જ ધ્યાન રાખતું નથી પણ દરેક ડંખને યાદગાર રાંધણ અનુભવ પણ બનાવે છે.
