૩૦-૪૦ વર્ષની સ્વસ્થ મહિલાઓમાં પણ કેમ વધી રહ્યું છે હાર્ટ અટેકનું જોખમ?
સામાન્ય રીતે હાર્ટ અટેકને વધતી ઉંમર, સ્થૂળતા, ડાયાબિટીસ અથવા અન્ય ગંભીર બીમારીઓ સાથે જોડવામાં આવે છે. પરંતુ તાજેતરના સમયમાં નાની ઉંમરના લોકોમાં પણ હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને ૩૦થી ૪૦ વર્ષની વયની એવી મહિલાઓમાં પણ હાર્ટ અટેકના કેસ સામે આવી રહ્યા છે, જેઓ બહારથી સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ અને ફિટ દેખાય છે. ફિટનેસ માટે કસરત, ડાયેટ અને સક્રિય જીવનશૈલી અપનાવતી મહિલાઓમાં પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલા જોખમી પરિબળો હોઈ શકે છે.
ગ્લેનીગલ્સ હોસ્પિટલના કાર્ડિયોલોજી વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડૉ. ગોબુ પી.ના જણાવ્યા અનુસાર, હૃદયરોગ તરફ દોરી જતી પ્રક્રિયાઓ ઘણી વહેલી શરૂ થઈ શકે છે. એટલે માત્ર ઉંમર કે બહારથી દેખાતી ફિટનેસના આધારે હૃદયરોગનું જોખમ નકારી શકાય નહીં.
કોલેસ્ટ્રોલથી લઈને બ્લડ પ્રેશર સુધી અનેક કારણો જવાબદાર
સ્વસ્થ દેખાતી મહિલાઓમાં પણ કેટલાક એવા પરિબળો હોઈ શકે છે જે કોરોનરી આર્ટરી ડિસીઝનું જોખમ વધારી શકે છે. તેમાં ઊંચું કોલેસ્ટ્રોલ, ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને ધૂમ્રપાન જેવા પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત પરિવારમાં નાની ઉંમરે હૃદયરોગનો ઇતિહાસ હોય તો પણ જોખમ વધી શકે છે.એટલે કોઈ મહિલા નિયમિત કસરત કરતી હોય અથવા તેનું વજન સામાન્ય હોય તો પણ બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ અને બ્લડ ગ્લુકોઝ જેવા મહત્વપૂર્ણ માપદંડો વિશે જાગૃત રહેવું જરૂરી છે. માત્ર શારીરિક રીતે ફિટ દેખાવું હૃદય સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હોવાની ખાતરી આપતું નથી.
મહિલાઓના પ્રજનન સ્વાસ્થ્યનો ઇતિહાસ પણ હૃદયના સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે. બાળકના જન્મ પછી પ્રી-એક્લેમ્પસિયા એટલે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સ્થિતિ અને જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓને અવગણવી જોઈએ નહીં. આવી સ્થિતિઓ ભવિષ્યમાં હૃદયરોગના જોખમ સાથે જોડાઈ શકે છે.આ ઉપરાંત PCOSથી પીડાતી મહિલાઓમાં કેટલાક મેટાબોલિક જોખમી પરિબળો જોવા મળી શકે છે. તેથી આવી સ્થિતિ ધરાવતી મહિલાઓએ પોતાના હૃદય અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય અંગે પણ સાવચેત રહેવું જરૂરી છે.
મેનોપોઝ દરમિયાન હોર્મોનલ ફેરફારોની પણ અસર
મેનોપોઝ એટલે રજોનિવૃત્તિ દરમિયાન શરીરમાં અનેક હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે. તેમાં એસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં ઘટાડો પણ સામેલ છે. એસ્ટ્રોજન રક્તવાહિનીઓના કાર્ય અને લિપિડ મેટાબોલિઝમ એટલે કે શરીરમાં ચરબીના ચયાપચય પર અસર કરે છે.
મેનોપોઝ દરમિયાન એસ્ટ્રોજનનું સ્તર ઘટવાથી કોલેસ્ટ્રોલના સ્તરમાં ફેરફાર, પેટના ભાગે ચરબીમાં વધારો અને હૃદય સાથે જોડાયેલી અન્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, યુવાન મહિલાઓમાં હાર્ટ અટેક માટે માત્ર હોર્મોનલ ફેરફારોને જ જવાબદાર ગણવા યોગ્ય નથી. હૃદયરોગનું જોખમ સમજવા માટે અન્ય મૂળભૂત કારણો અને વ્યક્તિગત જોખમી પરિબળો પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.
અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે મહિલાઓએ પોતાના સ્વાસ્થ્ય અંગે ખોટી સુરક્ષાની લાગણી રાખવી નહીં. ઘણીવાર નાની ઉંમર અને ફિટનેસને કારણે હૃદયની સમસ્યાની શક્યતા ઓછી હોવાનું માની લેવામાં આવે છે. પરિણામે શરૂઆતના સંકેતોને ગંભીરતાથી લેવામાં આવતા નથી.
હાર્ટ અટેકના લક્ષણો માત્ર છાતીના દુખાવા પૂરતા નથી
હાર્ટ અટેક એટલે હંમેશા છાતીમાં અચાનક અને તીવ્ર દુખાવો થાય એવું જરૂરી નથી. મહિલાઓમાં તેના લક્ષણો અલગ રીતે પણ દેખાઈ શકે છે. છાતીમાં દબાણ અથવા ભારેપણું, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, અસામાન્ય થાક, વધારે પરસેવો અને ઉબકા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. આ ઉપરાંત પીઠ, જડબા અથવા હાથમાં દુખાવો કે અસ્વસ્થતા પણ સંકેત હોઈ શકે છે.
આવા લક્ષણોને માત્ર ગેસ, એસિડિટી, ચિંતા અથવા સામાન્ય થાક સમજીને અવગણવા જોઈએ નહીં. ખાસ કરીને એકથી વધુ લક્ષણો એકસાથે જોવા મળે અથવા અસામાન્ય રીતે અનુભવાય ત્યારે તેને ગંભીરતાથી લેવું જરૂરી છે.ડોક્ટરોની સલાહ મુજબ દરેક મહિલાએ પોતાના બ્લડ પ્રેશર, કોલેસ્ટ્રોલ અને બ્લડ ગ્લુકોઝના સ્તર વિશે જાગૃત રહેવું જોઈએ. પરિવારમાં નાની ઉંમરે હૃદયરોગનો ઇતિહાસ હોય તો આ બાબતે વધુ સાવચેતી જરૂરી બને છે.
