ભારત સરકારે ચીની મોબાઈલ કવર પર કસી કમર: એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યુટી લાગુ થવાની શક્યતા

ચીનથી આવતા સસ્તા મોબાઇલ કવર પર સરકારની નજર, લાગશે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી? જાણો તમારા ખિસ્સા પર કેટલી અસર થશે

મોબાઇલ ફોનની સાથે કવર ખરીદવું હવે સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે. બજારમાં 20-30 રૂપિયાથી લઈને હજારો રૂપિયા સુધીના મોબાઇલ કવર ઉપલબ્ધ છે. ખાસ કરીને ચીનથી આયાત થતા સસ્તા કવરની ભારતીય બજારમાં મોટી હાજરી છે. હવે આ સસ્તા ચાઇનીઝ મોબાઇલ કવર પર સરકારની નજર પડી છે. જો સરકાર દ્વારા ભલામણને મંજૂરી આપવામાં આવે છે, તો ચીનથી આયાત થતા ચોક્કસ પ્રકારના મોબાઇલ કવર પર વધારાની એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી લાગી શકે છે.

આ મામલે વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળ કામ કરતી ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઑફ ટ્રેડ રેમેડીઝ એટલે કે DGTRએ તપાસ બાદ ચીનથી આવતા મોબાઇલ કવર પર પાંચ વર્ષ માટે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી લગાવવાની ભલામણ કરી છે. પ્રસ્તાવ મુજબ દર 1,000 મોબાઇલ કવર પર 72 અમેરિકન ડોલર સુધીની ડ્યૂટી લાદવાની વાત છે. ગણતરી કરવામાં આવે તો એક કવર પર આશરે 7 રૂપિયા જેટલો વધારાનો ચાર્જ થઈ શકે છે.

જોકે, આ સમાચારનો અર્થ એવો નથી કે આવતીકાલથી દરેક મોબાઇલ કવર 7 રૂપિયા મોંઘું થઈ જશે. આ ભલામણ છે અને અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી છે. સાથે જ ડ્યૂટીની અસર ગ્રાહક સુધી કેટલી પહોંચશે તે પણ અલગ બાબત છે.

આખો મામલો ક્યાંથી શરૂ થયો?

ચીનથી આવતાં મોબાઇલ કવરની કિંમતમાં સતત ઘટાડો જોવા મળતા ભારતમાં મોબાઇલ કવર બનાવતી કંપનીઓએ આ અંગે ફરિયાદ કરી હતી. ભારતીય ઉત્પાદકોનો દાવો હતો કે ચીનથી ખૂબ જ ઓછા ભાવે મોટા પ્રમાણમાં મોબાઇલ કવર ભારતમાં આવી રહ્યા છે.

સસ્તા આયાતી માલના કારણે સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે બજારમાં સ્પર્ધા કરવી મુશ્કેલ બની રહી હતી. કંપનીઓએ સરકાર સમક્ષ મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે જો આ જ સ્થિતિ ચાલુ રહેશે તો સ્થાનિક ઉત્પાદનને નુકસાન થઈ શકે છે અને ભારતીય ઉત્પાદકોની બજાર હિસ્સેદારી સતત ઘટી શકે છે.

આ ફરિયાદ બાદ DGTR દ્વારા આ મામલે તપાસ હાથ ધરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ચીનથી ભારતમાં આવતા મોબાઇલ કવરની આયાત, તેની કિંમત અને ભારતીય ઉત્પાદકો પર પડતી અસર જેવા અનેક પાસાં તપાસવામાં આવ્યા હતા.

થોડા વર્ષોમાં ચીનથી આવતા કવરની સંખ્યા કેટલી વધી?

DGTRની તપાસમાં ચીનથી ભારતમાં આવતા મોબાઇલ કવરની આયાતમાં મોટો વધારો જોવા મળ્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.

આંકડા મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2021-22 દરમિયાન ચીનમાંથી ભારતમાં આશરે 10 લાખ મોબાઇલ કવર આવ્યા હતા. ત્યારબાદ આયાતમાં ઝડપથી વધારો થયો અને નાણાકીય વર્ષ 2023-24 સુધીમાં આ સંખ્યા વધીને આશરે 765 લાખ એટલે કે 7.65 કરોડ કવર સુધી પહોંચી ગઈ.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે માત્ર થોડા વર્ષોમાં ચીનથી ભારતમાં આવતાં મોબાઇલ કવરના જથ્થામાં કેટલો મોટો વધારો થયો છે. બજારમાં સસ્તા કવર સરળતાથી ઉપલબ્ધ થવા પાછળ આ વધતી આયાત પણ એક મહત્વનું કારણ બની છે.

કવરની કિંમતમાં પણ આવ્યો મોટો ઘટાડો

માત્ર આયાતનો જથ્થો વધ્યો નથી, પરંતુ ચીનથી આવતા મોબાઇલ કવરની સરેરાશ કિંમતમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.

2021-22માં ચીનથી આયાત થતા એક મોબાઇલ કવરની સરેરાશ કિંમત આશરે 18 રૂપિયા હતી. પરંતુ 2024-25 સુધીમાં આ કિંમત ઘટીને લગભગ 2.14 રૂપિયા થઈ ગઈ હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.

અર્થાત થોડા વર્ષોમાં એક કવરની સરેરાશ આયાત કિંમતમાં મોટો ઘટાડો થયો. આ જ બાબત ભારતીય ઉત્પાદકો માટે ચિંતાનો વિષય બની હતી, કારણ કે આટલી ઓછી કિંમતના આયાતી ઉત્પાદન સાથે સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન કરતા ઉદ્યોગો માટે સ્પર્ધા કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે.

ભારતીય મોબાઇલ કવર ઉદ્યોગને શું નુકસાન થયું?

ચીનથી આવતા સસ્તા કવરની વધતી હાજરીનો સીધો પડકાર ભારતીય ઉત્પાદકો સામે ઊભો થયો હોવાનું DGTRની તપાસમાં જણાવાયું છે.

મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, ભારતીય ઉત્પાદકોની બજાર હિસ્સેદારી અગાઉ લગભગ 98 ટકા હતી, જે ઘટીને આશરે 49 ટકા રહી ગઈ. બીજી તરફ ચીનથી આયાત થતા કવરની બજાર હિસ્સેદારી લગભગ 2 ટકાથી વધીને 51 ટકા સુધી પહોંચી હોવાનું જણાવાયું છે.

આ ફેરફાર માત્ર બજાર હિસ્સા સુધી મર્યાદિત નથી. સ્થાનિક ઉત્પાદકોને ઉત્પાદન ઘટાડવું પડ્યું, ફેક્ટરીની ક્ષમતાનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ શક્યો નહીં અને કેટલીક કંપનીઓને પોતાના સ્ટોકનું વેચાણ કરવામાં પણ મુશ્કેલી પડી.

કેટલીક ફેક્ટરીઓ બંધ થવાની પણ વાત

ભારતમાં મોબાઇલ કવરનું ઉત્પાદન કરતી 40થી વધુ યુનિટ્સ હોવાનું જણાવાયું છે. DGTRની તપાસ દરમિયાન લગભગ 10 યુનિટ્સ બંધ થઈ હોવાની માહિતી પણ સામે આવી છે.

કેટલીક કંપનીઓ પોતાની ફેક્ટરીની સંપૂર્ણ ઉત્પાદન ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરી શકતી નહોતી. કેટલીક યુનિટ્સ માત્ર 27થી 30 ટકા જેટલી ક્ષમતાએ કામ કરી રહી હોવાનું તપાસમાં નોંધાયું હતું.

જ્યારે કોઈ ફેક્ટરી પોતાની ક્ષમતાનો મોટો હિસ્સો ઉપયોગમાં લઈ શકતી નથી ત્યારે ઉત્પાદન ખર્ચ વધે છે અને કંપની માટે બજારમાં સસ્તા માલ સાથે સ્પર્ધા કરવી વધુ મુશ્કેલ બની જાય છે. આ ઉપરાંત તૈયાર માલનો સ્ટોક પણ વધતો જાય છે, જેના કારણે કંપનીની મૂડી તેમાં અટવાઈ શકે છે.

એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી એટલે શું?

અહીં એક મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટીનો અર્થ શું થાય?

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો જ્યારે કોઈ દેશની કંપની કોઈ ઉત્પાદનને વિદેશી બજારમાં ખૂબ જ ઓછી કિંમતે વેચે અને તેના કારણે તે દેશના સ્થાનિક ઉત્પાદકોને નુકસાન થતું હોવાનું જણાય, ત્યારે સરકાર દ્વારા વધારાની આયાત ડ્યૂટી લગાવવાની જોગવાઈ હોય છે.

આ પ્રકારની ડ્યૂટીનો હેતુ સ્થાનિક ઉદ્યોગને અયોગ્ય કિંમતની આયાત સામે રક્ષણ આપવાનો હોય છે. જોકે, ડ્યૂટી લાગ્યા બાદ તેની અસર આયાતકારો, ઉત્પાદકો, વેપારીઓ અને અંતે ગ્રાહકો સુધી અલગ-અલગ રીતે પહોંચી શકે છે.

શું દરેક ચાઇનીઝ મોબાઇલ કવર પર ડ્યૂટી લાગશે?

આ સૌથી મહત્વનો મુદ્દો છે. DGTRની ભલામણનો અર્થ એ નથી કે ચીનથી આવતા દરેક પ્રકારના મોબાઇલ કવર પર એકસરખી ડ્યૂટી લાગશે.

ભલામણમાં કેટલીક કેટેગરીને બહાર રાખવાની વાત પણ કરવામાં આવી છે. ચીનની બે કંપનીઓને પ્રસ્તાવિત ડ્યૂટીમાંથી મુક્ત રાખવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે, કારણ કે તપાસ દરમિયાન તેમનું કામકાજ નિયમો અનુસાર હોવાનું જણાયું હતું.

આ ઉપરાંત અરામિડ ફાઇબરથી બનેલા પ્રીમિયમ મોબાઇલ કવર પણ પ્રસ્તાવિત ડ્યૂટીના દાયરાથી બહાર રહેશે. આવા કવરનું ભારતમાં ઉત્પાદન થતું નથી, તેથી સ્થાનિક ઉદ્યોગને સુરક્ષા આપવાના હેતુથી તેની આયાત પર ડ્યૂટી લગાવવાનો પ્રશ્ન અલગ બને છે.

મોબાઇલ કવર બનાવતી કંપની Spigen દ્વારા કેટલાક ચોક્કસ પારદર્શક કવરને પણ ડ્યૂટીમાંથી મુક્તિ આપવાની માગ કરવામાં આવી હતી. જોકે, DGTRએ આ માંગ સ્વીકારી નથી.

શું મોબાઇલ કવર મોંઘા થઈ જશે?

હવે ગ્રાહકો માટે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે જો આ ડ્યૂટી લાગુ થાય તો મોબાઇલ કવર ખરીદવું મોંઘું પડશે કે નહીં?

પ્રસ્તાવિત ડ્યૂટી પ્રમાણે એક કવર પર આશરે 7 રૂપિયા જેટલો વધારાનો ચાર્જ આવી શકે છે. પરંતુ તેનો સીધો અર્થ એવો નથી કે દુકાનમાં વેચાતું દરેક કવર 7 રૂપિયા મોંઘું થઈ જશે.

આયાતની કિંમત ઉપરાંત વેપારીનું માર્જિન, પરિવહન ખર્ચ, ટેક્સ અને અન્ય ખર્ચ પણ અંતિમ કિંમતમાં સામેલ હોય છે. તેથી ડ્યૂટીનો આખો ભાર ગ્રાહક પર જ નાખવામાં આવશે તે જરૂરી નથી.

ઉદ્યોગ અને DGTRના અંદાજ પ્રમાણે અંતિમ રિટેલ કિંમત પર તેની અસર 1 ટકાથી પણ ઓછી રહી શકે છે. એટલે જો ડ્યૂટી લાગુ થાય તો પણ સામાન્ય ગ્રાહક માટે મોબાઇલ કવરની કિંમતમાં મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા નથી.

હાલમાં ડ્યૂટી લાગુ થઈ નથી

અહીં એક વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે. DGTRએ માત્ર ડ્યૂટી લગાવવાની ભલામણ કરી છે. આ સમયે ભલામણ આપમેળે લાગુ કાયદો બની જતી નથી.

હવે આ મામલે અંતિમ નિર્ણય નાણા મંત્રાલય તરફથી લેવામાં આવશે. જો ભલામણને મંજૂરી આપવામાં આવશે અને સત્તાવાર નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવશે, ત્યાર બાદ જ પ્રસ્તાવિત એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી અમલમાં આવશે.

એટલે હાલમાં બજારમાં ઉપલબ્ધ ચીનના મોબાઇલ કવર અચાનક મોંઘા થઈ ગયા છે એવું માનવાની જરૂર નથી.

સ્થાનિક ઉત્પાદકો માટે શું બદલાઈ શકે?

જો સરકાર આ ભલામણને મંજૂરી આપે છે તો તેનો સૌથી મોટો હેતુ ભારતીય મોબાઇલ કવર ઉત્પાદકોને ચીનથી આવતી અત્યંત સસ્તી આયાત સામે સ્પર્ધા કરવામાં મદદ કરવાનો રહેશે.

સ્થાનિક ઉત્પાદન વધે તો ભારતમાં બનાવવામાં આવતા મોબાઇલ કવરનું ઉત્પાદન, રોજગાર અને સપ્લાય ચેઇનને પણ લાભ મળી શકે છે. બીજી તરફ આયાતી કવર પર વધારાનો ખર્ચ આવવાથી વેપારીઓ માટે ભાવ અને સપ્લાય સંબંધિત નવા પડકારો ઊભા થઈ શકે છે.

આથી સરકાર સામે એક તરફ સ્થાનિક ઉદ્યોગને સુરક્ષા આપવાનો મુદ્દો છે અને બીજી તરફ ગ્રાહકોને સસ્તા ઉત્પાદનો ઉપલબ્ધ રહે તે બાબત પણ મહત્વની છે.

હાલમાં સમગ્ર મામલો અંતિમ મંજૂરીની રાહ જોઈ રહ્યો છે. DGTRની તપાસ અને ભલામણ બાદ હવે નાણા મંત્રાલયનો નિર્ણય મહત્વનો રહેશે.

જો મંજૂરી મળે તો ચીનથી આયાત થતા ચોક્કસ મોબાઇલ કવર પર પાંચ વર્ષ સુધી એન્ટી-ડમ્પિંગ ડ્યૂટી લાગુ થઈ શકે છે. જો મંજૂરી ન મળે અથવા શરતોમાં ફેરફાર થાય તો સ્થિતિ અલગ બની શકે છે.

ટૂંકમાં કહીએ તો, સસ્તા ચાઇનીઝ મોબાઇલ કવર સામે સ્થાનિક ઉત્પાદકોની ફરિયાદ બાદ સરકારના વેપાર ઉપાય વિભાગે કાર્યવાહી આગળ ધપાવી છે. એક કવર પર આશરે 7 રૂપિયા જેટલી ડ્યૂટીની ભલામણ કરવામાં આવી છે, પરંતુ અંતિમ ગ્રાહક કિંમત પર તેની અસર 1 ટકાથી ઓછી રહેવાનો અંદાજ છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે હજુ ડ્યૂટી લાગુ થઈ નથી. હવે નાણા મંત્રાલયના અંતિમ નિર્ણય બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે ભારતીય બજારમાં ચીનથી આવતા મોબાઇલ કવર માટે નવા નિયમો શું રહેશે.