પેન્શનરોની આતુરતાનો ક્યારે આવશે અંત? EPFO ના ₹૭,૫૦૦ પેન્શન પ્લાન પર ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના મોટા અપડેટ
કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) હેઠળ પેન્શન મેળવતા લાખો નિવૃત્ત કર્મચારીઓ માટે એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વનો પ્રશ્ન ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. એમ્પ્લોઈઝ પેન્શન સ્કીમ (EPS-95) હેઠળ લઘુત્તમ પેન્શન વધારીને ₹૭,૫૦૦ કરવાની માંગ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી પેન્શનરો દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે. દેશભરના પેન્શનરો દિલ્હીથી લઈને ગલીઓ સુધી આંદોલન કરી રહ્યા છે, તેમ છતાં અમલીકરણમાં થઈ રહેલો વિલંબ અનેક સવાલો ઉભા કરી રહ્યો છે.
લઘુત્તમ પેન્શન ₹૭,૫૦૦ કરવાની માંગ અને વર્તમાન સ્થિતિ
EPS-95 હેઠળ હાલમાં નિવૃત્ત કર્મચારીઓને લઘુત્તમ ₹૧,૦૦૦નું પેન્શન મળે છે. આજના મોંઘવારીના સમયમાં આ રકમ અત્યંત ઓછી છે, જેના કારણે પેન્શનરોની રાષ્ટ્રીય સંઘર્ષ સમિતિ (NAC) લાંબા સમયથી લઘુત્તમ પેન્શન ₹૭,૫૦૦ વત્તા મોંઘવારી ભથ્થું (DA) કરવાની માંગ કરી રહી છે. ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ના અદ્યતન અહેવાલો મુજબ, શ્રમ મંત્રાલય અને EPFO વચ્ચે આ મુદ્દે અનેક બેઠકો યોજાઈ છે, પરંતુ હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. પેન્શનરોનું કહેવું છે કે જો સરકાર આ માંગ સ્વીકારે તો આશરે ૭૫ લાખ પેન્શનરોના જીવનધોરણમાં મોટો સુધારો આવશે.
પેન્શન વધારામાં વિલંબ પાછળના મુખ્ય ટેકનિકલ કારણો
સરકાર અને EPFO દ્વારા પેન્શન વધારામાં વિલંબ પાછળ મુખ્યત્વે નાણાકીય બોજનું કારણ આપવામાં આવે છે. EPFO ના ટ્રસ્ટીઓ અને નાણા મંત્રાલયના ગણિત મુજબ, જો લઘુત્તમ પેન્શન સીધું ₹૭,૫૦૦ કરવામાં આવે, તો સરકારી તિજોરી પર વાર્ષિક અબજો રૂપિયાનો વધારાનો બોજ પડશે. EPFO ના પેન્શન ફંડમાં જમા રકમ અને ભવિષ્યની જવાબદારીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું એ એક મોટો પડકાર છે. આ ઉપરાંત, ‘હાયર પેન્શન’ (વધુ પેન્શન) ના સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ ડેટા પ્રોસેસિંગમાં થઈ રહેલો સમય પણ આ પ્રક્રિયાને ધીમી કરી રહ્યો છે.
નાણા મંત્રાલય અને એક્ચ્યુરિયલ ગણતરીની ગૂંચવણ
નાણા મંત્રાલયે આ પ્રસ્તાવ પર ‘એક્ચ્યુરિયલ રિપોર્ટ’ મંગાવ્યો છે. એક્ચ્યુરિયલ રિપોર્ટ એ છે જે નક્કી કરે છે કે આવનારા ૨૦-૩૦ વર્ષોમાં પેન્શન ફંડની સ્થિતિ કેવી રહેશે. જો પેન્શન વધારવામાં આવે તો ફંડ ક્યાં સુધી ચાલશે? સરકાર એવો મધ્યમ માર્ગ શોધી રહી છે કે જેનાથી પેન્શનરોને રાહત પણ મળે અને EPFO નું ફંડ પણ ખોરવાય નહીં. આ ગણતરીઓમાં થતી વારંવારની સમીક્ષા જ મુખ્ય વિલંબનું કારણ બની રહી છે.
કોષિયારી સમિતિની ભલામણો અને સરકારનું વલણ
વર્ષો પહેલા ભગતસિંહ કોષિયારી સમિતિએ લઘુત્તમ પેન્શન ₹૩,૦૦૦ કરવાની ભલામણ કરી હતી, જેને આધારે અત્યારે ₹૭,૫૦૦ ની માંગણી બળવત્તર બની છે. સરકાર પર સંસદીય સમિતિઓનું પણ દબાણ છે કે પેન્શનમાં તાત્કાલિક વધારો કરવો જોઈએ. ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ ની સ્થિતિએ, શ્રમ મંત્રાલયે સંકેત આપ્યા છે કે તેઓ તબક્કાવાર વધારો કરવા પર વિચારી રહ્યા છે. એટલે કે એકસાથે ₹૭,૫૦૦ કરવાને બદલે પહેલા રકમને ₹૩,૦૦૦ કે ₹૫,૦૦૦ સુધી લઈ જવામાં આવી શકે છે, જે વિલંબ ઘટાડવા માટેનો એક રસ્તો હોઈ શકે છે.
પેન્શનરોનું આંદોલન અને ૨૦૨૬ માં સંભવિત જાહેરાત
દેશભરના EPS-95 પેન્શનરોએ ૨૦૨૬ ના પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં મોટા પાયે આંદોલનની ચીમકી આપી છે. રાજકીય દબાણ અને આવનારી વિવિધ ચૂંટણીઓને જોતા, એવી પ્રબળ શક્યતા છે કે કેન્દ્ર સરકાર બજેટ પછી અથવા આગામી કેબિનેટ બેઠકમાં પેન્શન વધારા અંગે કોઈ મહત્વની જાહેરાત કરી શકે છે. પેન્શનરોની માંગણી છે કે તેમને મેડિકલ સુવિધાઓ (Ayushman Bharat) સાથે જોડીને સામાજિક સુરક્ષા પ્રદાન કરવામાં આવે. ૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ સુધીમાં સરકારના વલણમાં થોડી નરમાશ જોવા મળી છે, જે સકારાત્મક સંકેત છે.
ક્યારે મળી શકે છે ₹૭,૫૦૦ પેન્શન?
સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે અમલીકરણ ક્યારે થશે? નિષ્ણાતોના મતે, જો સરકાર અને EPFO વચ્ચે સહમતી સધાય છે, તો ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધીમાં નવા પેન્શન માળખાની જાહેરાત થઈ શકે છે. જોકે, ₹૭,૫૦૦ ની રકમ એકસાથે મળશે કે મોંઘવારી ભથ્થા સાથે તેને જોડવામાં આવશે, તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. પેન્શનરોએ આશા છોડી નથી અને તેઓ સરકારના સત્તાવાર નોટિફિકેશનની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. આ દરમિયાન, EPFO એ ‘હાયર પેન્શન’ વિકલ્પ પસંદ કરનારાઓ માટે ગણતરીની પ્રક્રિયા તેજ કરી દીધી છે, જે લઘુત્તમ પેન્શનના નિર્ણયમાં પણ મદદરૂપ થશે.
૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬ સુધીની પરિસ્થિતિ જોતા જણાય છે કે EPS-95 પેન્શન વધારો હવે માત્ર આર્થિક જ નહીં પણ માનવીય મુદ્દો બની ગયો છે. હજારો પેન્શનરો કે જેઓએ દેશના વિકાસમાં યોગદાન આપ્યું છે, તેઓ આજે જીવનનિર્વાહ માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે. વિલંબ પાછળના ટેકનિકલ કારણો ગમે તે હોય, પરંતુ ₹૭,૫૦૦ નું લઘુત્તમ પેન્શન એ સમયની માંગ છે. સરકાર દ્વારા લેવામાં આવનારો આગામી નિર્ણય લાખો પરિવારોના ભવિષ્યને નિર્ધારિત કરશે.
