ઘૃણા, અસંતોષ અને શંકા છે માનસિક દુઃખનું મુખ્ય કારણ, જાણો શું કહે છે વિદુર નીતિ
મહાભારત કાળમાં મહાત્મા વિદુર તેમની અસીમ બુદ્ધિ, ધર્મનિષ્ઠા અને દૂરદર્શી વિચારો માટે દુનિયાભરમાં પ્રસિદ્ધ હતા. હસ્તિનાપુરના મહામંત્રી તરીકે તેમણે હંમેશાં રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને ધર્મ, ન્યાય અને નૈતિકતાના માર્ગ પર ચાલવાની સાચી સલાહ આપી હતી. વિદુરજીના વિચારો અને નીતિઓ માત્ર તે કાળખંડ સુધી જ સીમિત નહોતા, પરંતુ આજના આધુનિક યુગમાં પણ એટલા જ પ્રાસંગિક અને સચોટ છે. ‘વિદુર નીતિ’ આપણને સાચા અને ખોટા વચ્ચેનો ભેદ શીખવે છે અને જીવનને એક યોગ્ય દિશા પ્રદાન કરે છે.
વિદુર નીતિમાં ખૂબ જ ઊંડાણપૂર્વક એ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે મનુષ્યના જીવનમાં સુખ-સુવિધાઓ અને ધન-ધાન્યની કોઈ કમી ન હોય, તો પણ કેટલીક આંતરિક આદતો અને નકારાત્મક ભાવનાઓ તેને અંદરથી ખોખલી કરી દે છે. આવો વિસ્તારથી જાણીએ વિદુર નીતિ અનુસાર તે પાંચ મુખ્ય આદતો વિશે, જે ઇન્સાનને સુખી હોવા છતાં જીવનભર દુખી રાખે છે.
1. મનમાં ઘૃણા (નફરત) ની ભાવના રાખવી
વિદુર નીતિ અનુસાર, જે વ્યક્તિના મન અને સ્વભાવમાં બીજા પ્રત્યે ઘૃણા કે નફરતની ભાવના ભરેલી રહે છે, તે ક્યારેય વાસ્તવિક સુખનો અનુભવ કરી શકતો નથી. ઘૃણા એક એવી નકારાત્મક ઉર્જા છે જે સૌથી પહેલાં વ્યક્તિની પોતાની માનસિક શાંતિ અને આંતરિક સુકૂનને નષ્ટ કરી દે છે. જે ઇન્સાન દરેક સમયે બીજા પ્રત્યે દ્વેષ રાખે છે, તે ક્યારેય ચેનની ઊંઘ સૂઈ શકતો નથી.
2. જીવનમાં અત્યંત અસંતોષ રહેવો
સંતોષને સૌથી મોટું ધન માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેનાથી વિપરીત જે ઇન્સાન પોતાની પાસે રહેલા સાધનો, સુવિધાઓ અને વર્તમાન પરિસ્થિતિઓથી ક્યારેય સંતુષ્ટ થતો નથી, તે હંમેશાં દુખી રહે છે. અસંતોષી પ્રવૃત્તિનો વ્યક્તિ પોતાની ઉપલબ્ધિઓની ખુશી મનાવવાને બદલે હંમેશાં આ વાતથી પરેશાન રહે છે કે તેની પાસે શું નથી. આવા વ્યક્તિને જીવનના કોઈપણ પડાપ પર સાચો આનંદ પ્રાપ્ત થતો નથી.
3. દરેક વાત પર શંકા કરવાની આદત
શંકા એ એક એવું દીમક છે જે સારા-ભલા સંબંધોને અંદરથી ખોખલા કરી દે છે. વિદુર નીતિ જણાવે છે કે જે ઇન્સાન પોતાના કરીબીઓ, મિત્રો અથવા જીવનના દરેક અવસર પર વગર કારણે શંકા કરે છે, તેનું મન ક્યારેય સ્થિર રહી શકતું નથી. શંકાશીલતા ન માત્ર વ્યક્તિના સંબંધોમાં તિરાડ પેદા કરે છે, પરંતુ તેને માનસિકરૂપે હંમેશાં તણાવમાં રાખે છે.
4. બીજાના નસીબ અને સહારે નિર્ભર રહેવું
જે વ્યક્તિ પોતાની મહેનત પર ભરોસો કરવાને બદલે હંમેશાં બીજાના નસીબ, ભરોસા કે સહારા પર પોતાનું જીવન વિતાવે છે, તે ક્યારેય સાચું અને કાયમી સુખ પામી શકતો નથી. વિદુર નીતિ અનુસાર આત્મનિર્ભરતા જ વ્યક્તિના જીવનમાં સાચા સુખ અને આત્મવિશ્વાસનો મુખ્ય આધાર છે. બીજાના સહારે જીવનાર ઇન્સાન હંમેશાં અસુરક્ષાની ભાવનાથી ઘેરાયેલો રહે છે.
5. બીજાની ઉન્નતિથી ઈર્ષ્યા (જલન) કરવી
ઈર્ષ્યા મનુષ્યનો સૌથી મોટો શત્રુ છે. જે વ્યક્તિની અંદર બીજાની સફળતા કે પ્રગતિ જોઈને જલનની ભાવના ઉત્પન્ન થાય છે, તે ક્યારેય પ્રસન્ન રહી શકતો નથી. આવો ઇન્સાન હંમેશાં બીજાની ખુશીઓથી દુખી રહે છે અને તેનો પૂરો સમય બીજાને નીચા દેખાડવામાં અથવા માનસિક તણાવ પાળવામાં જ વીતે છે.
મહાત્મા વિદુરના આ ઉપદેશો આપણને એ શીખવે છે કે બહારની સુખ-સુવિધાઓ કે ધન-દૌલત ઇન્સાનને ત્યાં સુધી સુખી બનાવી શકતી નથી, જ્યાં સુધી તેનું મન અને આચરણ શુદ્ધ ન હોય. જો આપણે આપણા જીવનમાંથી ઘૃણા, અસંતોષ, શંકા, પરાવલંબન અને ઈર્ષ્યા જેવી નકારાત્મક પ્રવૃત્તિઓને બહાર કાઢી નાખીએ, તો આપણી પાસે જે કંઈ પણ છે, તેમાં પણ આપણે એક ખુશહાલ અને શાંતિપૂર્ણ જીવન જીવી શકીએ છીએ.
