કિડનીમાં પથરી થતાં જ ઓપરેશન કરાવવું પડે એવું નથી! જાણો ક્યારે દવા અને પાણીથી મળે છે રાહત
હેલ્થ ડેસ્ક: કિડનીમાં પથરી થવાની સમસ્યા આજકાલ ઘણા લોકોમાં જોવા મળે છે. પથરીનું નિદાન થયા પછી મોટાભાગના લોકોના મનમાં પહેલો સવાલ એ જ આવે છે કે શું ઓપરેશન કરાવવું પડશે કે દવા અને પાણીથી પથરી બહાર નીકળી જશે? હકીકતમાં, દરેક દર્દીને સર્જરીની જરૂર પડતી નથી. પથરીનું કદ, તે કઈ જગ્યાએ છે અને તેના કારણે પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ થાય છે કે નહીં, તેના આધારે સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે.
સામાન્ય રીતે 5 મિમીથી નાની પથરી કુદરતી રીતે બહાર નીકળી શકે છે. જ્યારે 5થી 10 મિમીની પથરીમાં પરિસ્થિતિ પ્રમાણે નિર્ણય લેવાય છે અને 10 મિમીથી મોટી પથરીમાં અન્ય સારવાર અથવા સર્જરીની જરૂર પડવાની શક્યતા વધી જાય છે.
5 મિમીથી નાની પથરી દવાથી અને પાણીથી નીકળી શકે?
નાની પથરી પોતાની મેળે પેશાબ દ્વારા બહાર નીકળી શકે છે, ખાસ કરીને જ્યારે તે કિડનીમાંથી મૂત્રાશય તરફ જતી નળી એટલે કે યુરેટરમાં હોય. જોકે, પથરી કિડનીની અંદર જ હોય તો તેના બહાર નીકળવાની શક્યતા અલગ હોઈ શકે છે.
નાની પથરીના કિસ્સામાં ડૉક્ટર દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે દુખાવાની દવા અને પથરી બહાર નીકળવામાં મદદરૂપ થતી દવાઓ આપી શકે છે. કેટલાંક કિસ્સામાં તપાસ અને નિયમિત ફોલોઅપ સાથે રાહ જોવાની સલાહ પણ આપવામાં આવે છે.
અહીં એક વાત સમજવી જરૂરી છે કે પાણી પીવાથી દરેક પ્રકારની પથરી ઓગળી જતી નથી. પૂરતું પાણી પીવાથી શરીરમાં પાણીની ઊણપ થતી અટકે છે અને પેશાબનું પ્રમાણ જાળવવામાં મદદ મળે છે. પરંતુ પથરીને કારણે અવરોધ હોય તો માત્ર વધારે પાણી પીવાથી સમસ્યા દૂર થશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
5થી 10 મિમીની પથરી હોય તો શું સર્જરી કરાવવી પડે?
આ કદની પથરીમાં સારવારનો નિર્ણય થોડો જટિલ બની શકે છે. કેટલીક પથરી સમય જતાં પોતાની મેળે બહાર નીકળી જાય છે, જ્યારે અન્ય કિસ્સામાં તે પેશાબની નળીમાં અટવાઈને દુખાવો અને અવરોધ પેદા કરી શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટર મુખ્યત્વે નીચેની બાબતો ધ્યાનમાં લે છે:
- પથરી યુરેટરના ઉપરના ભાગમાં છે કે નીચેના ભાગમાં.
- પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ છે કે નહીં.
- દર્દીને કેટલો દુખાવો થાય છે અને દવાથી રાહત મળે છે કે નહીં.
- કિડનીમાં સોજો આવ્યો છે કે નહીં.
- પેશાબમાં ચેપ છે કે નહીં.
- કિડનીની કાર્યક્ષમતા પર કોઈ અસર થઈ છે કે નહીં.
જો પથરી બહાર નીકળવાની શક્યતા ઓછી હોય, દુખાવો સતત રહેતો હોય અથવા અવરોધ ઊભો થયો હોય, તો ડૉક્ટર સર્જરી અથવા અન્ય પ્રક્રિયાની સલાહ આપી શકે છે.
10 મિમીથી મોટી પથરીમાં સર્જરીની શક્યતા કેમ વધે છે?
પથરીનું કદ વધે તેમ તેના કુદરતી રીતે બહાર નીકળવાની શક્યતા સામાન્ય રીતે ઘટે છે. 10 મિમીથી મોટી પથરી પેશાબની નળીમાં અટવાઈ શકે છે અને કિડનીમાંથી પેશાબના પ્રવાહને અસર કરી શકે છે.
આવા કિસ્સામાં પથરીનું સ્થાન, ઘનતા અને દર્દીની તબિયત પ્રમાણે વિવિધ સારવાર વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
પથરીની સારવાર માટેની મુખ્ય પદ્ધતિઓ:
- ESWL (શોકવેવ લિથોટ્રિપ્સી): ખાસ પ્રકારનાં તરંગો દ્વારા પથરીના નાના ટુકડા કરવામાં આવે છે, જેથી તે પેશાબ દ્વારા બહાર નીકળી શકે.
- યુરેટેરોસ્કોપી: પેશાબના માર્ગે પાતળું સાધન દાખલ કરીને પથરીને દૂર કરવામાં આવે છે અથવા તેના ટુકડા કરવામાં આવે છે.
- PCNL: મોટી અથવા જટિલ પથરી માટે પીઠમાં નાનો ચીરો કરીને કિડનીમાંથી પથરી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
દરેક દર્દીને એક જ પ્રકારની સારવાર આપવામાં આવતી નથી. યોગ્ય પદ્ધતિનો નિર્ણય યુરોલોજિસ્ટ તપાસના પરિણામો અને દર્દીની સ્થિતિને આધારે કરે છે.
કિડનીની પથરીનાં કયા લક્ષણો અવગણવા નહીં?
પથરી હોવા છતાં કેટલાક લોકોને શરૂઆતમાં કોઈ ખાસ લક્ષણ જણાતું નથી. પરંતુ પથરી ખસે અથવા પેશાબની નળીમાં અટવાય ત્યારે તીવ્ર દુખાવો થઈ શકે છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં કમર અથવા બાજુમાં તીવ્ર દુખાવો, પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો, પેશાબ કરતી વખતે બળતરા, પેશાબમાં લોહી, ઊબકા અને વારંવાર પેશાબ થવાની લાગણીનો સમાવેશ થાય છે.
જો પથરી સાથે તાવ, ઠંડી લાગવી, પેશાબ બંધ થઈ જવો અથવા અસહ્ય દુખાવો થાય, તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને ચેપ સાથે પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ હોય તો આ ગંભીર સ્થિતિ બની શકે છે.
પથરીથી બચવા માટે શું ધ્યાન રાખવું?
કિડનીમાં ફરીથી પથરી થવાનું જોખમ ઘટાડવા માટે રોજિંદી આદતોમાં ફેરફાર મદદરૂપ બની શકે છે.
- દિવસ દરમિયાન નિયમિત રીતે પૂરતું પાણી પીવો. જોકે, હૃદય અથવા કિડનીની બીમારીને કારણે પાણી મર્યાદિત રાખવાની સલાહ મળી હોય તો ડૉક્ટરની સૂચના અનુસરો.
- ખોરાકમાં મીઠાનું પ્રમાણ ઓછું રાખો.
- સંતુલિત આહાર લો અને પ્રાણીજન્ય પ્રોટીનનું અતિશય સેવન ટાળો.
- ડૉક્ટરની સલાહ વિના કેલ્શિયમ અથવા અન્ય સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાનું શરૂ ન કરો.
- પથરી અગાઉ થઈ હોય તો તેની તપાસ કરાવો, જેથી તેના પ્રકાર પ્રમાણે ફરી પથરી થવાનું જોખમ ઘટાડી શકાય.
સર્જરીનો નિર્ણય માત્ર પથરીના કદ પરથી ન લેવો
કિડનીમાં પથરી હોય એટલે તરત જ ઓપરેશન કરાવવું પડે એવું નથી. નાની પથરી કુદરતી રીતે બહાર નીકળી શકે છે, જ્યારે મોટી પથરી અથવા પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો કરતી પથરી માટે સક્રિય સારવાર જરૂરી બની શકે છે.
પથરીનું ચોક્કસ સ્થાન અને કદ જાણવા માટે ડૉક્ટર અલ્ટ્રાસાઉન્ડ, સીટી સ્કેન અથવા અન્ય તપાસ કરાવી શકે છે. ત્યારબાદ દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે સારવાર નક્કી થાય છે.
