ચેતી જજો! PNB જેવું ફ્રોડ તમારી સાથે પણ થઈ શકે છે; પૈસા પાછા મેળવવાનો આ છે અસલી નિયમ!
આજના ડિજિટલ યુગમાં મોટાભાગના લોકો પૈસા મોકલવા અને લેવડદેવડ માટે મોબાઇલ બેન્કિંગ, યુપીઆઈ (UPI) અને ઇન્ટરનેટ બેન્કિંગનો ઉપયોગ કરે છે. આ બધી સેવાઓથી બેન્કિંગનું કામ ખૂબ જ સરળ થઈ ગયું છે, પરંતુ તેની સાથેસાથે બેંક ખાતામાંથી ફ્રોડ કે છેતરપિંડી થવાના કિસ્સાઓ પણ સતત વધતા જાય છે. ઘણીવાર સાયબર ઠગ લોકોની જાણ બહાર તેમના બેંક ખાતામાંથી પૈસા સેરવી લે છે. તાજેતરમાં જ ગ્રેટર નોઈડામાં પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) ની એક શાખામાંથી ગ્રાહકોના બેંક ખાતા અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માંથી કરોડો રૂપિયા ગાયબ થઈ જવાનો મોટો મામલો સામે આવ્યો છે.
ખાતામાંથી પૈસા ઉપડી જાય ત્યારે તુરંત શું પગલાં લેવા?
જો ક્યારેય તમારા બેંક ખાતામાંથી તમારી પરવાનગી વગર પૈસા કપાઈ જાય અથવા ઓનલાઈન ફ્રોડ થાય, તો ગભરાઈ જવાને બદલે તુરંત જ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લેવા જરૂરી છે.
-
બેંકનો સંપર્ક કરો: સૌથી પહેલાં બેંકને આ બાબતની જાણ કરો. આ માટે બેંકના અધિકૃત કસ્ટમર કેર નંબર, મોબાઇલ એપ કે વેબસાઇટ પર જઈને તુરંત જ ફરિયાદ નોંધાવો.
-
ખાતું બ્લોક કરો: બેંકને તમારું ખાતું ફ્રીઝ કરવા અથવા ડેબિટ કાર્ડ બ્લોક કરવાની વિનંતી કરો, જેથી ખાતામાંથી આગળ કોઈ અનધિકૃત વ્યવહાર ન થઈ શકે.
-
પુરાવાઓ સાચવી રાખો: આ છેતરપિંડી સાથે જોડાયેલા તમામ પુરાવાઓ જેવા કે ટ્રાન્ઝેક્શનનો એસએમએસ (SMS), ઈમેઈલ એલર્ટ, બેંક સ્ટેટમેન્ટ, સ્ક્રીનશોટ અને ફરિયાદનો રેફરન્સ નંબર તમારી પાસે સુરક્ષિત રાખો.
-
સાયબર હેલ્પલાઇન પર ફરિયાદ કરો: આ બધું કર્યા પછી તરત જ રાષ્ટ્રીય સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરો અથવા અધિકૃત વેબસાઇટ cybercrime.gov.in પર જઈને તમારી ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવો. સમયસર ફરિયાદ કરવાથી પૈસા પાછા મળવાની શક્યતા વધી જાય છે.
કઈ પરિસ્થિતિમાં બેંકે આખા પૈસા પાછા આપવા પડે છે?
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના નિયમો અનુસાર, ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા છે.
જો કોઈ સાયબર ફ્રોડ બેંકની પોતાની બેદરકારી કે તેમના સિસ્ટમની કોઈ ખામીના કારણે થયો હોય, તો આ સ્થિતિમાં ગ્રાહકની જવાબદારી શૂન્ય (Zero) ગણવામાં આવે છે. એટલે કે બેંકે ગ્રાહકનું સમગ્ર નુકસાન ભરપાઈ કરીને પૂરેપૂરા પૈસા પાછા આપવા પડે છે.
બીજી બાજુ, જો ફ્રોડ કોઈ તૃતીય પક્ષ (Third Party) ની ભૂલ અથવા હેકિંગના કારણે થયો હોય અને તેમાં ન તો બેંકની ભૂલ હોય કે ન તો ગ્રાહકની, તો ફ્રોડ થયાના અથવા તો બેંક દ્વારા મોકલવામાં આવેલા એલર્ટ મળ્યાના ૩ કામકાજી દિવસો (Working Days) ની અંદર બેંકને જાણ કરવા પર ગ્રાહકની નાણાકીય જવાબદારી શૂન્ય થઈ શકે છે.
ફરિયાદમાં વિલંબ થાય કે OTP શેર કરવા પર શું થાય?
જો તમે તૃતીય પક્ષ દ્વારા થયેલી છેતરપિંડીની જાણ બેંકને ૪ થી ૭ કામકાજી દિવસોની અંદર કરો છો, તો તમારી જવાબદારી મર્યાદિત રહે છે. આ સ્થિતિમાં નુકસાનની મહત્તમ મર્યાદા ખાતાના પ્રકાર મુજબ ૫,૦૦૦ રૂપિયાથી લઈને ૨૫,૦૦૦ રૂપિયા સુધીની હોઈ શકે છે. જો કે, ૭ કામકાજી દિવસો પછી ફરિયાદ કરવામાં આવે, તો ગ્રાહકની જવાબદારી સંબંધિત બેંકની બોર્ડ-દ્વારા-મંજૂર નીતિ (Board-Approved Policy) મુજબ નક્કી કરવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત, સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે જો તમે ભૂલથી પણ કોઈની સાથે તમારો OTP, PIN કે પાસવર્ડ શેર કર્યો હોય, તો બેંકને જાણ કરો ત્યાં સુધીનું તમામ નાણાકીય નુકસાન તમારે જાતે જ ઉઠાવવું પડી શકે છે. જો કે, બેંકમાં ફરિયાદ કર્યા પછી જો ખાતામાંથી કોઈ વધારાના પૈસા ઉપડે કે નુકસાન થાય, તો તેની જવાબદારી સંપૂર્ણપણે બેંકની રહેશે. તેથી હંમેશાં સાવચેત રહો અને ક્યારેય પણ તમારી અંગત બેન્કિંગ વિગતો કે OTP કોઈની સાથે શેર ન કરો.
