ઈ-કેવાયસી અને સપ્લાય સંકટ: અચાનક કેમ ઘટી ગયા ૬૨ લાખ એલપીજી કનેક્શન?
દેશમાં LPG ગ્રાહકો અને ગેસ કનેક્શનને લઈને એક મોટા અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ચાલુ વર્ષે એપ્રિલથી ઓગસ્ટ મહિનાની વચ્ચે દેશમાં સક્રિય (Active) ઘરેલુ LPG ગ્રાહકોની સંખ્યામાં સીધો ૬૨ લાખ એટલે કે ૬.૨ મિલિયનનો ઘટાડો નોંધાયો છે. ઓઈલ મિનિસ્ટ્રી દ્વારા જારી કરાયેલા આંકડાઓ અનુસાર, એપ્રિલની શરૂઆતમાં દેશમાં કુલ એક્ટિવ LPG ગ્રાહકો ૩૩.૩૯ કરોડ હતા, જે ઘટીને સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં ૩૨.૭૭ કરોડ પર પહોંચી ગયા છે.
સૌથી ખાસ વાત એ છે કે છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં આવું પહેલીવાર બન્યું છે કે LPG ગ્રાહકોની સંખ્યામાં આટલો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો હોય. આજના સમયમાં રસોડાનો આ સૌથી મહત્વનો વિષય બની ગયો છે, ત્યારે ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ કનેક્શન અચાનક કેમ ઓછા થઈ રહ્યા છે અને તેના પાછળ કયા કારણો જવાબદાર છે.
કેટલા ઘટી ગયા LPG ગ્રાહકો?
જો આપણે ભૂતકાળના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી LPG કનેક્શનની સંખ્યા સતત વધી રહી હતી. વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬ ની શરૂઆતમાં દેશમાં આશરે ૧૪.૮૬ કરોડ જ એક્ટિવ LPG ગ્રાહકો હતા. સરકારી યોજનાઓ અને પ્રચારના કારણે આ સંખ્યા ઝડપથી વધીને વર્ષ ૨૦૨૭ ની શરૂઆતમાં ૩૩.૩૯ કરોડના જંગી આંકડા સુધી પહોંચી ગઈ હતી. એટલે કે ગ્રાહકોની સંખ્યા બમણા કરતાં પણ વધુ થઈ ગઈ હતી.
પરંતુ, વર્ષ ૨૦૨૭ માં ચિત્ર એકદમ બદલાઈ ગયું. એપ્રિલથી ઓગસ્ટ વચ્ચે જ એક્ટિવ ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ૧ ટકા જેટલો ઘટાડો થઈ ગયો. સપ્ટેમ્બરની શરૂઆત થતાં જ આ આંકડો ઘટીને સીધો ૩૨.૭૭ કરોડ પર આવી ગયો છે.
ગેસ કનેક્શન ઘટવા પાછળના મુખ્ય કારણો
LPG ગ્રાહકોની સંખ્યામાં ઘટાડો થવા પાછળ માત્ર એક જ નહીં પરંતુ અનેક પરિબળો જવાબદાર છે:
-
યુદ્ધ અને સપ્લાય સંકટ: પશ્ચિમ એશિયા (Middle East) માં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને તણાવની સીધી અસર LPGની સપ્લાય પર પડી છે, જેનાથી ભારતની ચિંતા વધી છે. આ તણાવ શરૂ થયો તે પહેલાં ભારતની કુલ LPG આયાતનો આશરે ૯૦ ટકા ભાગ ખાડી દેશોમાંથી આવતો હતો. સપ્લાય પર દબાણ વધવાના કારણે ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ નવા LPG કનેક્શન આપવાની ગતિ અસ્થાયી રૂપે ઘટાડી દીધી છે.
-
ઈ-કેવાયસી (e-KYC) અને બાયોમેટ્રિક્સની અસર: ગ્રાહકોની સાચી માહિતી ચકાસવા માટે આધાર આધારિત બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશન કરવામાં આવી રહ્યું છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ, ૧૯ સપ્ટેમ્બર સુધીમાં આશરે ૨૭.૪૩ કરોડ (૮૯.૯%) એક્ટિવ ગ્રાહકોનું ઈ-કેવાયસી પૂરું થઈ ચૂક્યું છે. જે લોકોએ આ પ્રક્રિયા નથી કરાવી તેમને આગળ મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી સબસિડીવાળા LPG સિલિન્ડર મેળવવા માટે આ ઓથેન્ટિકેશન અનિવાર્ય બનાવવામાં આવ્યું છે.
-
ઉજ્વલા યોજનાના ગ્રાહકો ઘટ્યા: આ ઘટાડાની સીધી અસર પ્રધાનમંત્રી ઉજ્વલા યોજના પર પણ પડી છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, ઉજ્વલા યોજના હેઠળના ગ્રાહકોની સંખ્યા આશરે ૬ લાખ ઘટીને હવે ૧૦.૫૭ કરોડ રહી ગઈ છે.
પીએનજી (PNG) તરફ વળી રહ્યા છે લોકો
ઘણા શહેરોમાં લોકો LPGકનેક્શન છોડીને પાઇપલાઈન દ્વારા આવતી ગેસ એટલે કે પીએનજી (PNG) તરફ સ્વિચ કરી રહ્યા છે. જે વિસ્તારોમાં પીએનજીની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે, ત્યાં સરકાર અને ગેસ કંપનીઓ લોકોને સિલિન્ડરને બદલે પીઆઈએનજી કનેક્શન અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરી રહી છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં જુલાઈ સુધીમાં આશરે ૬ લાખ નવા પીએનજી ગ્રાહકો જોડાયા છે, જેના કારણે કુલ પીએનજી ગ્રાહકોનો આંકડો ૧.૭૫ કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે. જો કે, LPGમાં ઘટેલા કુલ ૬૨ લાખ ગ્રાહકોમાંથી પીએનજી પર શિફ્ટ થનારા ગ્રાહકો માત્ર છઠ્ઠા ભાગ જેટલા જ છે.
કયા ક્ષેત્રમાં સૌથી વધુ ઘટ્યા ગ્રાહકો?
મીડિયા આંકડાઓ દર્શાવે છે કે માર્ચના અંતથી લઈને સપ્ટેમ્બરની શરૂઆત વચ્ચે ભારતના જુદા જુદા ભાગોમાં ઘટાડાનું પ્રમાણ અલગ-અલગ રહ્યું છે:
-
દક્ષિણ ભારત: અહીં LPG ગ્રાહકો સૌથી વધુ એટલે કે આશરે ૨૬.૩ લાખ ઓછા થયા છે.
-
પશ્ચિમ ભારત: પશ્ચિમ ભારતમાં આ ઘટાડો ૧૬.૨ લાખ ગ્રાહકોનો રહ્યો છે.
-
ઉત્તર ભારત: ઉત્તર ભારતમાં આશરે ૧૫ લાખ ગ્રાહકો ઓછા થયા છે, જોકે તેમ છતાં ઉત્તર ભારતમાં હજી પણ સૌથી વધુ ગ્રાહકો છે.
-
પૂર્વ ભારત: પૂર્વ ભારતમાં ૩.૪ લાખ ગ્રાહકો ઓછા નોંધાયા છે.
સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતના આંકડા મુજબ, ઉત્તર ભારતમાં ૯.૯૩ કરોડ, દક્ષિણ ભારતમાં ૭.૯૮ કરોડ, પશ્ચિમ ભારતમાં ૬.૮૩ કરોડ અને પૂર્વ ભારતમાં ૬.૭૫ કરોડ LPG ગ્રાહકો નોંધાયેલા છે.
