AI ની તાકાત કે શેરબજારનું ભવિષ્ય? Anthropic ના IPO એ ભારતીય કંપનીઓના મૂલ્યાંકન પર ઊભા કર્યા સવાલ!
પાંચ વર્ષ પહેલાં જે કંપનીનું અસ્તિત્વ જ નહોતું, તે આજે વૈશ્વિક ટેક જગતમાં ઇતિહાસ રચવા જઈ રહી છે. સાન ફ્રાન્સિસ્કો સ્થિત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) કંપની ‘એન્થ્રોપિક’ (Anthropic) નાસ્ડેક ગ્લોબલ સિલેક્ટ માર્કેટ (Nasdaq Global Select Market) પર ઓપનિંગ બેલ વગાડવાની તૈયારીમાં છે, અને તેનું મૂલ્યાંકન ભારતની ટોચની દસ સૌથી મોટી કંપનીઓના સંયુક્ત માર્કેટ કેપિટલાઈઝેશન કરતાં પણ વધી ગયું છે.
શેર દીઠ $૮૩ ના ભાવે આવી રહેલા આ ભવ્ય ડેબ્યૂએ ભારતીય કોર્પોરેટ જગતમાં તાત્કાલિક આત્મમંથન શરૂ કરી દીધું છે. કોટક મહિન્દ્રા બેંકના સ્થાપક અને ડિરેક્ટર ઉદય કોટકે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર સિલિકોન વેલીના AI બૂમ અને ભારતીય શેરબજાર વચ્ચેના આ જંગી મૂલ્યાંકનના તફાવત પર પ્રકાશ પાડ્યો છે.
ઉદય કોટકે પોતાની પોસ્ટમાં લખ્યું કે, “ક્લોડ (Claude) માટે જાણીતી AI કંપની એન્થ્રોપિક $૧.૫ ટ્રિલિયનના મૂલ્યાંકન સાથે લિસ્ટ થઈ રહી છે. ૫ વર્ષ પહેલાં આ કંપની અસ્તિત્વમાં જ નહોતી. આ મૂલ્યાંકન ટોચની ૧૦ ભારતીય કંપનીઓના કુલ માર્કેટ કેપ કરતાં પણ વધુ છે. શું આપણે અંડરવેલ્યુડ છીએ, કે પછી આપણે આ નવી દુનિયામાં હજુ ઘણું આગળ વધવાની જરૂર છે? કે પછી બંને?” તેમના આ સવાલે બજારના નિષ્ણાતો અને ઉદ્યોગપતિઓ વચ્ચે નવી ચર્ચા જગાવી છે.
વોલ સ્ટ્રીટ પર ‘ANT’ ટિકર હેઠળ ટ્રેડિંગ અને સ્પેસએક્સ સાથે સ્પર્ધા
વોલ સ્ટ્રીટ પર સીઈઓ ડારિયો અમોડેઈ (Dario Amodei) અને તેમના છ સહ-સ્થાપકો ૧૯ નવેમ્બરના રોજ ‘ANT’ ટિકર સિમ્બોલ હેઠળ ટ્રેડિંગ શરૂ કરશે. આ ઓફરિંગમાં ક્લાસ A કોમન સ્ટોકના ૯૮ કરોડ (980,000,000) શેર સામેલ છે અને સામાન્ય ક્લોઝિંગ શરતોને આધીન તે ૨૦ નવેમ્બરના રોજ બંધ થવાની અપેક્ષા છે.
ગયા અઠવાડિયે નક્કી કરાયેલી $૭૦ થી $૭૮ ની પ્રારંભિક પ્રાઈસ બેન્ડને પાર કરીને આ ભાવ નક્કી થયો છે. અગાઉની બેન્ડ મુજબ, ૨૦૨૧માં સ્થપાયેલા આ સ્ટાર્ટઅપનું મૂલ્યાંકન તમામ શેર ગણીને $૧.૨૬ ટ્રિલિયન થી $૧.૪૧ ટ્રિલિયન વચ્ચે આંકવામાં આવ્યું હતું. હવે આ વિશાળ કદ સાથે એન્થ્રોપિક એલોન મસ્કની ‘સ્પેસએક્સ’ (SpaceX) ને ટક્કર આપવા કે તેનાથી પણ આગળ નીકળવા માટે સજ્જ દેખાઈ રહી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે જૂનમાં $૧.૭૭ ટ્રિલિયનના મૂલ્યાંકન સાથે ડેબ્યૂ કરીને સ્પેસએક્સે ઇતિહાસની સૌથી મોટી માર્કેટ ઓફરિંગનો ખિતાબ મેળવ્યો હતો.
IPO ની શરતો: પ્રાઈમરી-સેકન્ડરી હિસ્સો અને સ્થાપકોની કમાણી
આ ઓફરિંગની શરતો પર નજર કરીએ તો ઘણી રસપ્રદ વિગતો સામે આવે છે:
-
પ્રાઈમરી અને સેકન્ડરી વહેંચણી: એન્થ્રોપિક ૯૫,૬૩,૫૧,૩૫૪ (956,351,354) શેર વેચી રહી છે, જ્યારે હાલના શેરધારકો ૨,૩૬,૪૮,૬૪૬ (23,648,646) શેર વેચી રહ્યા છે, જેનાથી કંપનીને કોઈ સીધી આવક થશે નહીં. આ ઉપરાંત, અંડરરાઈટર્સ પાસે આગામી ૩૦ દિવસમાં વધુ ૧૪.૭૦ કરોડ (147,000,000) શેર ખરીદવાનો વિકલ્પ પણ રહેશે.
-
સ્થાપકોને મોટો ફાયદો: સીઈઓ ડારિયો અમોડેઈ અને તેમના છ સહ-સ્થાપકો દરેક આ IPO માં આશરે $૨૬૦ મિલિયનના શેર વેચવાની યોજના ધરાવે છે. આમ છતાં, પ્રાઈસ રેન્જના ઉપલા સ્તરે તેમના બાકી રહેલા શેરનો હિસ્સો પ્રત્યેક માટે $૧૮ અબજથી વધુની કિંમતનો રહેશે.
આવકમાં જંગી ઉછાળો, પણ માળખાગત ખર્ચ પણ અકલ્પનીય
ગયા મહિને દાખલ કરાયેલા એન્થ્રોપિકના ઇન્વેસ્ટર પ્રોસ્પેક્ટસમાં કંપનીની જબરદસ્ત વ્યાપારી સફળતાની સાથે-સાથે અતિશય મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ખર્ચની વાસ્તવિકતા પણ સામે આવી છે. કંપનીની વાર્ષિક આવક ૨૦૨૩માં $૪૧ મિલિયન હતી, જે ૨૦૨૪માં વધીને $૩૮૬ મિલિયન થઈ અને ત્યારબાદ ૨૦૨૫માં ૧,૦૦૦ ટકાથી વધુના ઉછાળા સાથે $૪.૫૮ અબજ સુધી પહોંચી ગઈ.
સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે ૨૦૨૬ના પ્રથમ છ મહિનામાં જ કંપનીએ $૧૬.૨૯ અબજની આવક ઊભી કરી છે, અને જૂનના અંત સુધીમાં કંપનીએ કુલ $૧૪૧.૧ અબજનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતું. આ આંકડા દર્શાવે છે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રમાં માંગ અને મૂડી પ્રવાહ કયા સ્તરે પહોંચી ચૂક્યા છે.
ભારતીય બજાર અને વૈશ્વિક ટ્રેન્ડ માટે શું સંકેત?
એન્થ્રોપિકનો આ ઐતિહાસિક IPO એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત છે કે વૈશ્વિક રોકાણકારો હવે પરંપરાગત ઉદ્યોગોની સાથે-સાથે AI અને ડીપ-ટેક ક્ષેત્રમાં ભવિષ્યની સૌથી મોટી સંપત્તિ જોઈ રહ્યા છે. ભારત જેવા ઝડપથી વિકસતા દેશ માટે ઉદય કોટકનો સવાલ ઘણો સૂચક છે કે શું ભારતીય ટેક અને સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમે પણ આટલા મોટા સ્કેલ પર હરણફાળ ભરવાની જરૂર છે? આગામી દિવસોમાં વોલ સ્ટ્રીટ પર આ શેરનું પ્રદર્શન કેવું રહે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.

