૧૦ દિવસમાં ચોથો મોટો ઝટકો: ૧૫ મે પછી પેટ્રોલ-ડીઝલમાં ₹૭.૫ નો તોતિંગ વધારો, ગ્રાહકો પર નાખવામાં આવ્યો બોજ
દેશમાં ઇંધણના ભાવો સતત આકાશે પહોંચી રહ્યા છે, જેની સીધી અસર સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. સોમવારે તેલ કંપનીઓ દ્વારા દેશમાં પેટ્રોલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૬૧ અને ડીઝલના ભાવમાં પ્રતિ લિટર ₹૨.૭૧ નો મોટો વધારો ઝીંકવામાં આવ્યો છે. છેલ્લા બે અઠવાડિયાથી પણ ઓછા સમયમાં આ ચોથો ભાવવધારો છે. ૧૫ મે થી શરૂ થયેલા આ ભાવ સુધારાના તબક્કા બાદ અત્યાર સુધીમાં ઇંધણના ભાવોમાં આશરે ₹૭.૫ પ્રતિ લિટરનો ધરખમ વધારો થઈ ચૂક્યો છે. જોકે, ગ્રાહકો માટે આંચકા સમાન આ નિર્ણયથી સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ને તેમનું અગાઉનું મોટું નાણાકીય નુકસાન સરભર કરવામાં મોટી મદદ મળી છે.
દૈનિક નુકસાનમાં ₹૪૦૦ કરોડનો મોટો ઘટાડો
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ સોમવારે પત્રકાર પરિષદમાં આ અંગે સત્તાવાર આંકડા જાહેર કર્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ચાર તબક્કામાં કરવામાં આવેલા આ ઇંધણ ભાવવધારાને કારણે જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ કંપનીઓનું દૈનિક નુકસાન જે પહેલાં આશરે ₹૧,૦૦૦ કરોડ હતું, તે હવે નોંધપાત્ર રીતે ઘટીને દરરોજ ₹૬૦૦ કરોડ થઈ ગયું છે.
સંયુક્ત સચિવે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ દૈનિક ₹૬૦૦ કરોડના નુકસાનમાં સ્થાનિક રસોઈ ગેસ (LPG) ના વેચાણ પર થતી ખોટનો પણ સમાવેશ થાય છે. કારણ કે, એલપીજી હજુ પણ સબસિડીવાળા દરે વેચાય છે અને તેની પડતર કિંમત તથા છૂટક કિંમત વચ્ચેનો તફાવત સરકાર પોતે સહન કરે છે. જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ સંપૂર્ણપણે બજારની કિંમત આધારિત (Market-Linked) ઉત્પાદનો છે.
ઇંધણ ભાવવધારો અને ઓઇલ કંપનીઓના નાણાકીય માળખાની સ્થિતિ
| મુખ્ય આર્થિક પાસાઓ (Parameters) | ૧૫ મે પહેલાંની સ્થિતિ | વર્તમાન સ્થિતિ (સોમવારના વધારા બાદ) | બજાર અને ગ્રાહકો પર અસર |
| પેટ્રોલ-ડીઝલ ભાવ સુધારો | કિંમતો સ્થિર રાખવામાં આવી હતી. | ૧૫ મે પછી ₹ ૭.૫ પ્રતિ લિટરનો વધારો. | ગ્રાહકો પર ટ્રાન્સપોર્ટેશન અને મોંઘવારીનો બોજ વધ્યો. |
| તેલ કંપનીઓનું દૈનિક નુકસાન | આશરે ₹ ૧,૦૦૦ કરોડ પ્રતિ દિવસ. | ઘટીને Customized રીતે ₹ ૬૦૦ કરોડ થયું. | કંપનીઓની બેલેન્સ શીટ મજબૂત થતાં નાણાકીય કટોકટી ટળી. |
| બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલ (વૈશ્વિક) | ઇરાન યુદ્ધના કારણે ૫૦% થી વધુ તેજી. | ૫% ના ઘટાડા સાથે $૧૦૦ ની નીચે આવ્યું. | હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખુલવાની આશાથી ગ્લોબલ માર્કેટ શાંત થયું. |
| સરકારી કંપનીઓના શેર (BSE) | દબાણ હેઠળ ટ્રેડિંગ થતું હતું. | BPCL (+૪.૩૦%), HPCL (+૩.૫૨%), IOC (+૩.૧૫%) | રિફાઇનિંગ અને માર્કેટિંગ માર્જિન સુધરતાં શેરોમાં બમ્પર તેજી. |
ગ્લોબલ ક્રૂડ તૂટ્યું છતાં સ્થાનિક બજારમાં કેમ વધ્યા ભાવ?
બજારના રોકાણકારો માટે આ સપ્તાહ એક વિરોધાભાસ લઈને આવ્યું છે. એક તરફ સોમવારે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ ૫% થી વધુ તૂટીને $૧૦૦ પ્રતિ બેરલની નીચે આવી ગયો છે, કારણ કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ વેપાર માર્ગને ફરીથી ખોલવા માટે સૈદ્ધાંતિક સંમતિ સધાઈ છે. તેમ છતાં ભારતમાં રિટેલ ભાવો વધારવામાં આવ્યા છે.
આ પાછળનું અસલી કારણ સમજાવતા નિષ્ણાતો કહે છે કે, ફેબ્રુઆરીના અંતથી જ્યારે ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા શરૂ થયા, ત્યારે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ ૫૦% થી વધુ મોંઘું થઈ ગયું હતું. તે સમયે સરકારી કંપનીઓએ ગ્રાહકોને ફુગાવાના આંચકાથી બચાવવા માટે અઠવાડિયા સુધી ભાવો વધાર્યા નહોતા અને આ બધો જ આર્થિક બોજ કંપનીઓએ પોતાની ઉપર લીધો હતો. આથી, અત્યારે ગ્લોબલ માર્કેટમાં ક્રૂડ ઘટવા છતાં તેલ કંપનીઓ પોતાના અગાઉના નુકસાનની ભરપાઈ (Under-Recovery) કરી રહી છે. વિરોધ પક્ષોએ આ બાબતે સરકાર પર આક્ષેપ કર્યો હતો કે પાછલા રાજ્યોની મુખ્ય ચૂંટણીઓ પૂરી ન થાય ત્યાં સુધી સરકારે આ ભાવવધારો જાણીજોઈને મોકૂફ રાખ્યો હતો.
શેરબજારમાં સરકારી તેલ કંપનીઓના શેરોમાં બમ્પર ઉછાળો
રિટેલ ઇંધણના ભાવો વધવા અને વૈશ્વિક ક્રૂડમાં નરમાઈ આવવાના આ ડબલ કોમ્બિનેશનના કારણે શેરબજારમાં ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) માટે સુવર્ણ સમય જોવા મળ્યો. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC), ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) જેવી કંપનીઓ, જે દેશના ૯૦ ટકા ઇંધણ બજાર પર નિયંત્રણ રાખે છે, તેમના શેરોમાં ભારે લેવાલી નીકળી હતી.
સોમવારે બીએસઈ (BSE) પર BPCL નો શેર ૪.૩૦% ના ઉછાળા સાથે ₹૩૦૮.૨૫ પર બંધ થયો હતો, જ્યારે દિવસ દરમિયાન તે ₹૩૦૯ ની ઊંચી સપાટીએ પહોંચ્યો હતો. તેવી જ રીતે, HPCL નો શેર ૩.૫૨% વધીને ₹૪૦૩.૪૦ અને IOC નો શેર ૩.૧૫% ની તેજી સાથે ₹૧૪૩.૯૦ પર બંધ રહ્યો હતો. લાઈવલોંગ વેલ્થના રિસર્ચ એનાલિસ્ટ હરિપ્રસાદ કે. એ જણાવ્યું હતું કે, “રિટેલ ઇંધણના ઊંચા ભાવો અને વૈશ્વિક ક્રૂડની નરમાઈથી તેલ કંપનીઓના રિફાઇનિંગ અને માર્કેટિંગ માર્જિનની અપેક્ષાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે, જેના કારણે આ સેક્ટરમાં તેજીનો માહોલ છે.”
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો વિખેરાઈ રહ્યા હોવાથી વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવો હવે કાબૂમાં આવી રહ્યા છે, જે લાંબા ગાળે ભારત માટે સકારાત્મક સંકેત છે. જોકે, સરકારી માલિકીની તેલ કંપનીઓએ ભૂતકાળમાં સહન કરેલા તોતિંગ નુકસાનને કારણે ગ્રાહકોને હાલ તુરંત મોંઘા પેટ્રોલ-ડીઝલમાંથી રાહત મળવાની સંભાવના ઓછી છે. જો આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ $૧૦૦ ની નીચે સ્થિર રહેશે, તો જ કંપનીઓનું દૈનિક નુકસાન સંપૂર્ણ નાબૂદ થશે અને સામાન્ય નાગરિકોને ખરા અર્થમાં રાહત મળી શકશે.
