સોના કરતા પણ મોંઘી ધાતુઓ મળી! બિહારના આ જિલ્લાઓ રાતોરાત આવી ગયા લાઈમલાઈટમાં!
બિહારના ખાણ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્ર મંત્રી પ્રમોદ કુમારે મંગળવારે એક મહત્વની જાહેરાત કરતા જણાવ્યું છે કે, રાજ્યમાં અતિ દુર્લભ અને કિંમતી ખનિજ તત્વોનો મોટો ભંડાર મળી આવ્યો છે. આ કિંમતી ખનિજોના વ્યાવસાયિક ઉત્ખનન (Commercial Mining) ની પ્રક્રિયા ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં શરૂ કરવામાં આવશે, જેનાથી રાજ્યની આર્થિક સ્થિતિને મોટો વેગ મળશે. તેમણે વધુમાં માહિતી આપી હતી કે, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા બિહારમાં મહત્વપૂર્ણ અને વ્યૂહાત્મક રીતે અતિ કિંમતી એવા દુર્લભ ખનિજોના ૧૪ બ્લોકની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેની હરાજી (Auction) ની પ્રક્રિયા ટૂંક સમયમાં જ શરૂ થવાની સંભાવના છે.
ખાણ મંત્રી પ્રમોદ કુમારે જણાવ્યું હતું કે, “આ મળેલા ભંડારમાં પેલેડિયમ, ટાઇટેનિયમ, ગ્લૉકોનાઇટ, કોબાલ્ટ અને અન્ય અતિ મહત્વના ખનિજોનો સમાવેશ થાય છે.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજ્યના બાંકા જિલ્લામાં કોબાલ્ટનો મોટો જથ્થો મળી આવ્યો છે અને તેની હરાજી માટેની તૈયારીઓ પણ ઝડપથી પૂર્ણ કરવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, ભાગલપુર જિલ્લાના બટેશ્વરસ્થાન વિસ્તારમાં પણ દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો (Rare Earth Elements – REE) હોવાના અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સંકેતો અને પુરાવા મળ્યા છે. આ સિવાય ભાગલપુર જિલ્લામાં જ ક્રોમાઇટના મોટા ભંડાર હોવાની પ્રબળ સંભાવનાઓ વૈજ્ઞાનિક સર્વેક્ષણમાં વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
શું છે આ દુર્લભ પૃથ્વી તત્વો (REE) નું ૧૭ કુદરતી ધાતુઓનું જૂથ?
અત્રે નોંધનીય છે કે, રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સ (REE) એ વાસ્તવમાં ૧૭ વિશિષ્ટ અને અત્યંત મૂલ્યવાન કુદરતી ધાતુ તત્વોનો એક આખો સમૂહ છે. આજના આધુનિક અને ડિજિટલ યુગમાં આ તત્વોનું મહત્વ સોના કરતા પણ વિશેષ માનવામાં આવે છે. આ તત્વોનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે મિસાઇલ, અત્યાધુનિક રડાર સિસ્ટમ, લડાયક વિમાનો, ડ્રોન અને લશ્કરી સંચાર સાધનો (Military Communication Equipment) બનાવવામાં થાય છે.
આ સિવાય ગ્રીન એનર્જી અને કોમર્શિયલ માર્કેટમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV), સ્માર્ટફોન, લેપટોપ, હાઇ-ડેફિનેશન ટીવી સ્ક્રીન, ઓડિયો સ્પીકર્સ, કેમેરા લેન્સ અને કમ્પ્યુટરની હાર્ડ ડિસ્ક જેવી હાઇ-ટેક પ્રોડક્ટ્સના ઉત્પાદનમાં આ ધાતુઓ અનિવાર્ય છે. જોકે, આ તત્વો પૃથ્વીની સપાટી પર પૂરતી માત્રામાં ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, આર્થિક રીતે ફાયદાકારક હોય તેવા તેના સઘન અને મોટા ભંડારો વિશ્વમાં ખૂબ જ ઓછી જગ્યાએ જોવા મળે છે.
આ ૧૭ અતિ વિશિષ્ટ તત્વોની યાદીમાં લેન્થેનમ, સેરિયમ, પ્રસીઓડાઇમિયમ, નિયોડાઇમિયમ, પ્રોમેથિયમ, સમેરિયમ, યુરોપિયમ, ગેડોલિનિયમ, ટર્બિયમ, ડિસ્પ્રોસિયમ, હોલ્મિયમ, અર્બિયમ, થુલિયમ, યિટરબિયમ, લ્યુટેશિયમ, સ્કેન્ડિયમ અને યિટ્રિયમ જેવા અત્યંત જટિલ રાસાયણિક તત્વોનો સમાવેશ થાય છે.
૨૦ મે પછી બિહારમાં શરૂ થશે ખાણ બ્લોકની સત્તાવાર હરાજી
કેન્દ્ર સરકાર બિહારના ખનિજ સંસાધનોનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા માટે આગામી ૨૦ મે પછી મોટા પાયે હરાજીની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા જઈ રહી છે. આ અંતર્ગત નવાદા જિલ્લામાં વેનેડિયમ યુક્ત મેગ્નેટાઈટ અને ઇલ્મેનાઈટના એક મોટા માઇનિંગ બ્લોકની હરાજી કરવામાં આવશે. આ સાથે જ રોહતાસ જિલ્લામાં ગ્લૉકોનાઇટના ત્રણ મહત્વના બ્લોકની હરાજી પણ હાથ ધરવામાં આવશે. આ માટે જાહેર ક્ષેત્રની પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા મેટલ સ્ક્રેપ ટ્રેડ કોર્પોરેશન (MSTC) દ્વારા સત્તાવાર રીતે માઇનિંગ બિડ (ટેન્ડર) મંગાવવામાં આવ્યા છે અને ૨૦ મે પછી આ પ્રક્રિયાને આખરી ઓપ અપાશે.
મંત્રીએ પત્રકારોને સંબોધતા વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, હાલમાં રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાં, ખાસ કરીને ઝારખંડ રાજ્યની સરહદને અડીને આવેલા દક્ષિણ બિહારના પ્રદેશોમાં વ્યાપક સ્તરે ખનિજ અન્વેષણ (Mineral Exploration) અને સંશોધનની કામગીરી ચાલી રહી છે. આ અત્યાધુનિક શોધખોળ અભિયાન અંતર્ગત આધુનિક હેલિકોપ્ટરો દ્વારા હવાઈ સર્વેક્ષણ, સેટેલાઇટ ઇમેજરી (ઉપગ્રહ ચિત્રણ), વર્ષો જૂના ભૌગોલિક આંકડાઓનું ઊંડાણપૂર્વક વિશ્લેષણ અને વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર જમીનનો ઝીણવટભર્યો અભ્યાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જમુઈ જિલ્લામાં સોનાના ભંડાર અને બાંકા જિલ્લામાં તાંબાના સંકેત
બિહારના ખાણ અને ભૂસ્તરશાસ્ત્ર મંત્રી પ્રમોદ કુમારે રાજ્ય માટે સૌથી મોટા ખુશીના સમાચાર આપતા કહ્યું કે, “જમુઈ જિલ્લાના સોનો (Sono) વિસ્તારમાં સોનાના વિશાળ ભંડાર હોવાના ખૂબ જ મજબૂત સંકેતો સાંપડ્યા છે. હાલમાં તે વિસ્તારમાં અત્યંત આધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી સઘન સર્વેક્ષણ ચાલી રહ્યું છે અને અમે આ અંગેના ફાઇનલ વૈજ્ઞાનિક રિપોર્ટની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છીએ.”
આ ઉપરાંત, તેમણે ઉમેર્યું કે બાંકા જિલ્લાના પિંડારક વિસ્તારમાં પણ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા તાંબા (Copper) ના ભંડાર મળી આવ્યા છે. હાલમાં એક્સપર્ટ્સની ટીમ દ્વારા આ વિસ્તારમાં તાંબાના વ્યાવસાયિક ખનનની વ્યવહારિકતા અને તેનાથી થનારા આર્થિક ફાયદાઓનું બારીકાઈથી મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. જો આ તમામ સર્વેક્ષણો સફળ રહેશે, તો બિહાર આગામી દિવસોમાં દેશના ખનિજ નકશા પર એક મુખ્ય હબ તરીકે ઉભરી આવશે અને રાજ્યમાં રોજગારીની લાખો નવી તકોનું સર્જન થશે.
