હવે રસ્તા પર નહીં, જમીનની અંદરથી દોડશે તમારો ગેસ! ₹12,500 કરોડના પ્રોજેક્ટથી બદલાઈ જશે ભારતનું નસીબ.
ભારત સરકારે દેશના ઉર્જા માળખાને (Energy Infrastructure) એક નવી ઊંચાઈ પર લઈ જવા માટે કમર કસી છે. રસોઈ ગેસ એટલે કે એલપીજી (LPG) ની વધતી જતી માંગ અને પુરવઠાના પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે એક અત્યંત મહત્વકાંક્ષી યોજનાને લીલી ઝંડી આપી દીધી છે. આ યોજના હેઠળ દેશભરમાં એલપીજી પાઈપલાઈન નેટવર્કનું વિસ્તરણ કરવામાં આવશે, જેનાથી ગેસનો પુરવઠો ઝડપી બનશે એટલું જ નહીં, પણ તે પહેલા કરતા વધુ સુરક્ષિત અને સસ્તો પણ થશે.
આશરે 12,500 કરોડ રૂપિયાના માતબર રોકાણ સાથે શરૂ થઈ રહેલા આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના ખૂણેખૂણા સુધી કોઈપણ અવરોધ વિના ઈંધણ પહોંચાડવાનો છે. ચાલો સમજીએ કે આ નવું પાઈપલાઈન નેટવર્ક કેવી રીતે કામ કરશે અને સામાન્ય માણસના જીવન પર તેની શું અસર પડશે.
2,500 કિલોમીટરનું નવું નેટવર્ક: ચાર મોટા પ્રોજેક્ટ્સ
મીડિયા અહેવાલો અને સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, સરકાર ચાર મુખ્ય પાઈપલાઈન પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી રહી છે, જેની કુલ લંબાઈ લગભગ 2,500 કિલોમીટર હશે. આ પાઈપલાઈન દેશના મહત્વના રિફાઈનરી કેન્દ્રો, દરિયાઈ બંદરો અને એલપીજી બોટલિંગ પ્લાન્ટ્સને એક મજબૂત દોરીની જેમ એકબીજા સાથે જોડી દેશે.
આ ચાર મુખ્ય પ્રોજેક્ટ્સના રૂટ નીચે મુજબ છે:
-
ચેરલાપલ્લી – નાગપુર પાઈપલાઈન: દક્ષિણ અને મધ્ય ભારત વચ્ચે ગેસ પુરવઠાને વધુ મજબૂત બનાવશે.
-
શિકરાપુર – હુબલી – ગોવા પાઈપલાઈન: પશ્ચિમ કિનારા અને કર્ણાટકના આંતરિક ભાગોમાં ઈંધણની પહોંચ સરળ બનાવશે.
-
પારાદીપ – રાયપુર પાઈપલાઈન: ઓડિશાના બંદરોથી છત્તીસગઢના ઔદ્યોગિક અને ઘરેલું વિસ્તારોને જોડશે.
-
ઝાંસી – સિતારગંજ પાઈપલાઈન: ઉત્તર ભારતના મોટા હિસ્સાને આવરી લેતા ઉત્તરાખંડ સુધી ગેસ સપ્લાય સુનિશ્ચિત કરશે.
રોડ ટ્રાન્સપોર્ટના જોખમોમાંથી મળશે મુક્તિ
હાલમાં ભારતમાં એલપીજી સપ્લાયનો મોટો હિસ્સો રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ પર નિર્ભર છે. મોટા ગેસ ટેન્કરોને સેંકડો કિલોમીટરની મુસાફરી કરીને એક શહેરથી બીજા શહેર જવું પડે છે. આ વ્યવસ્થામાં ત્રણ મોટા પડકારો છે:
-
અકસ્માતનો ભય: હાઈવે પર ગેસ ટેન્કરો પલટી જવાની કે તેમાં આગ લાગવાની ઘટનાઓ વારંવાર બનતી હોય છે, જે જાન-માલ માટે મોટું જોખમ છે. પાઈપલાઈન જમીનની અંદર હોવાને કારણે તે સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહે છે.
-
સમયનો બગાડ: રોડ પર ટ્રાફિક જામ, ખરાબ હવામાન કે હડતાળની સ્થિતિમાં ગેસનો પુરવઠો ખોરવાય છે. પાઈપલાઈન દ્વારા સપ્લાય 24×7 કોઈપણ રોકટોક વગર ચાલુ રહી શકે છે.
-
ઊંચો ખર્ચ: ટેન્કરો દ્વારા ગેસ પહોંચાડવો ઘણો મોંઘો પડે છે, જેની અસર અંતે ગેસના ભાવ પર પણ જોવા મળે છે. પાઈપલાઈન પરિવહનથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં મોટો ઘટાડો થશે.
સંકટ સમયે ‘સ્ટોરેજ’ તરીકે કામ કરશે નેટવર્ક
પેટ્રોલિયમ અને નેચરલ ગેસ રેગ્યુલેટરી બોર્ડ (PNGRB) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ પાઈપલાઈન માત્ર ગેસ લઈ જવાનું માધ્યમ નથી, પરંતુ તે ‘મુવિંગ સ્ટોરેજ’ તરીકે પણ કામ કરશે. પાઈપલાઈન પરિવહનની અંદર હંમેશા મોટી માત્રામાં ગેસ હાજર હોય છે. જો ક્યારેક કોઈ રિફાઈનરીમાં ટેકનિકલ ખામી સર્જાય અથવા બંદર પર જહાજ આવવામાં મોડું થાય, તો પણ પાઈપલાઈનમાં રહેલા સ્ટોકમાંથી ઘણા દિવસો સુધી સપ્લાય ચાલુ રાખી શકાશે. ભારતની ‘ઉર્જા સુરક્ષા’ (Energy Security) ની દ્રષ્ટિએ આ એક ક્રાંતિકારી પગલું છે.
પર્યાવરણ માટે ‘ગ્રીન સિગ્નલ’
ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો સંકલ્પ કર્યો છે. જ્યારે 2,500 કિલોમીટર લાંબુ પાઈપલાઈન નેટવર્ક શરૂ થશે, ત્યારે રસ્તાઓ પરથી હજારોની સંખ્યામાં ભારે ડીઝલ ટેન્કરો ઓછા થઈ જશે.
-
ડીઝલની બચત: ટેન્કરો ન ચાલવાને કારણે કરોડો લિટર ડીઝલ બચશે.
-
પ્રદૂષણમાં ઘટાડો: વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો ઓછો થશે, જેનાથી હવાની ગુણવત્તા સુધરશે.
-
ટ્રાફિકમાં રાહત: હાઈવે પર ભારે વાહનોનું દબાણ ઘટવાથી સામાન્ય જનતા માટે મુસાફરી સરળ અને સુરક્ષિત બનશે.
શા માટે આ નેટવર્કની જરૂર પડી?
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ‘ઉજ્જવલા યોજના’ જેવી પહેલને કારણે ભારતના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ગેસ કનેક્શનની સંખ્યામાં અભૂતપૂર્વ વધારો થયો છે. આ સાથે શહેરીકરણ અને કોમર્શિયલ ઉપયોગ (હોટેલ, રેસ્ટોરન્ટ વગેરે) વધવાને કારણે એલપીજીની માંગ રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી છે. જૂની વ્યવસ્થા આ ભારે દબાણને સહન કરવા સક્ષમ નહોતી. તેથી જ, ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે આ ‘એનર્જી હાઈવે’ બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
