મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ અને યુએસ ફેડરલના વ્યાજ દર વધવાના ડરથી સોનું અને ચાંદી સસ્તા થયા
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કિંમતી ધાતુઓના બજારમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી વધઘટ વચ્ચે એક આંચકાજનક અહેવાલ સામે આવ્યો છે. વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ વચ્ચે સોનાના ભાવમાં એટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે જેની કલ્પના મોટાભાગના બજાર વિશ્લેષકોએ પણ કરી ન હતી. જૂન મહિનાના છેલ્લા દિવસે, એટલે કે ૩૦ જૂન, ૨૦૨૬ના રોજ વૈશ્વિક સ્તરે સોનાના ભાવમાં આશરે ૧૨% નો તીવ્ર માસિક ઘટાડો નોંધાયો છે. નાણાકીય ઈતિહાસની દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, વર્ષ ૨૦૦૮ ની વૈશ્વિક આર્થિક મંદી (Global Financial Crisis) પછીનો આ સૌથી મોટો માસિક કડાકો છે. લગભગ ૧૮ વર્ષમાં આ પહેલી વાર બન્યું છે જ્યારે સોનાએ એક જ મહિનામાં પોતાની કિંમતનો આટલો મોટો હિસ્સો ગુમાવ્યો હોય.
વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતો ક્યાં પહોંચી?
પ્રતિષ્ઠિત આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝ એજન્સી રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, જૂનના અંતિમ મંગળવારે વૈશ્વિક હાજર સોનાના ભાવ (Spot Gold Prices) ૦.૮% ઘટીને $૩,૯૮૫.૫૭ પ્રતિ ઔંસના સ્તરે આવી ગયા હતા. ભારતીય ચલણના સંદર્ભમાં આ કિંમત આશરે રૂ. ૩.૭૭ લાખ પ્રતિ ઔંસ થાય છે. આ ઘટાડા સાથે સોનામાં સતત ચોથા મહિને નકારાત્મક ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યો છે. માત્ર હાજર બજાર જ નહીં, પરંતુ ઓગસ્ટ ડિલિવરી માટેના યુએસ ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ (વાયદા બજાર) માં પણ ૧% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે ગગડીને $૩,૯૯૯.૨૦ પ્રતિ ઔંસ (ભારતીય રૂપિયામાં આશરે રૂ. ૩.૭૮ લાખ) થઈ ગયો હતો.
ઘટાડા પાછળના બે મુખ્ય વૈશ્વિક કારણો
આર્થિક નિષ્ણાતોના મતે સોનાના ભાવમાં આવેલા આ ઐતિહાસિક ઘટાડા પાછળ મુખ્યત્વે બે મોટા પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:
૧. મધ્ય પૂર્વમાં વધતો તણાવ: સામાન્ય રીતે જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે કે મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં તણાવ વધે છે, ત્યારે સોનાને સુરક્ષિત રોકાણ (Safe Haven) ગણીને લોકો તેમાં ખરીદી વધારે છે, જેનાથી ભાવ વધે છે. પરંતુ આ વખતે પરિસ્થિતિ વધુ પડતી અનિશ્ચિત અને અણધારી બનતાં રોકાણકારોએ પ્રોફિટ બુકિંગ અથવા રોકડ પ્રવાહ જાળવી રાખવા તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.
૨. યુએસ ફેડરલ રિઝર્વની કડક નીતિ: યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સતત વધી રહેલા ફુગાવાને (Inflation) નિયંત્રિત કરવા માટે યુએસ સેન્ટ્રલ બેંક (ફેડરલ રિઝર્વ) આ વર્ષે વ્યાજ દરોમાં એક કરતાં વધુ વખત તીવ્ર વધારો કરે તેવી પ્રબળ શક્યતા સેવાઈ રહી છે. રોકાણકારોને ડર છે કે જો વ્યાજ દરો વધશે, તો બોન્ડ યીલ્ડ અને ડોલર મજબૂત થશે, જેના કારણે વ્યાજ ન આપતા સોના જેવા રોકાણમાં આકર્ષણ ઓછું થઈ જાય છે. આ ડરને કારણે મોટા ફંડ હાઉસે સોનામાંથી મોટા પાયે નાણાં પાછા ખેંચ્યા છે.
ચાંદી અને પ્લેટિનમ પણ લપસ્યા
સોનાની પાછળ-પાછળ અન્ય કિંમતી ઔદ્યોગિક ધાતુઓમાં પણ જોરદાર વેચવાલી જોવા મળી હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ચાંદીના ભાવ ૧.૩% ઘટીને $૫૭.૫૩ પ્રતિ ઔંસ (આશરે ૫,૪૦૦ ભારતીય રૂપિયા) થઈ ગયા હતા. આ સિવાય વાહનોના ઉત્પાદન અને આભૂષણોમાં વપરાતી કિંમતી ધાતુ પ્લેટિનમના ભાવમાં પણ ૦.૭% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો, જે ઘટીને ૧,૫૩.૨૫૦ પ્રતિ ઔંસ (આશરે ૧,૪૮,૦૦૦ ભારતીય રૂપિયા) પર બંધ રહ્યો હતો.
ઓક્ટોબર ૨૦૦૮ પછી સોનાના ભાવમાં આ પ્રકારનો રેકોર્ડબ્રેક માસિક ઘટાડો ક્યારેય જોવા મળ્યો નથી. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આગામી દિવસોમાં જ્યાં સુધી યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ વ્યાજ દરો અંગે કોઈ સ્પષ્ટ જાહેરાત નહીં કરે અને મધ્ય પૂર્વની રાજકીય સ્થિતિ થાળે નહીં પડે, ત્યાં સુધી બુલિયન માર્કેટમાં આવી જ અસ્થિરતા અને નરમ વલણ ચાલુ રહી શકે છે. ગ્રાહકો માટે આ ખરીદીની ઉત્તમ તક હોઈ શકે છે, પરંતુ ટૂંકા ગાળાના રોકાણકારોએ સાવધ રહેવાની જરૂર છે.
