પોતાના આતંકવાદી ઠેકાણાઓના વિનાશથી ગુસ્સે ભરાયેલા પાકિસ્તાને યુદ્ધ શરૂ કર્યું, પરંતુ તેને એવા પરિણામોનો સામનો કરવો પડશે કે પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થાને પાટા પર આવવામાં દાયકાઓ લાગશે. પાકિસ્તાન પર નાદારીનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે તેને થોડા મહિના જ થયા છે. તેની પાસે લોનનું વ્યાજ ચૂકવવા માટે પણ પૂરતા પૈસા નહોતા. બીજી બાજુ, વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત થોડા દિવસની આયાતને પહોંચી વળવા માટે પૂરતું બચ્યું હતું. યુદ્ધ શરૂ થયું ત્યારે પાકિસ્તાન આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર આવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું.
પાકિસ્તાન દુનિયા પાસેથી લોન માંગી રહ્યું છે
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ભારે ગોળીબાર થઈ રહ્યો છે. તોપો, ફાઇટર પ્લેન, ડ્રોન, મિસાઇલ જેવા મુખ્ય શસ્ત્રોનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. પહેલેથી જ ખરાબ આર્થિક પરિસ્થિતિનો સામનો કરી રહેલ પાકિસ્તાન લાંબા યુદ્ધનો ખર્ચ ઉઠાવવાની સ્થિતિમાં નથી. પરિસ્થિતિ એવી છે કે આ સંઘર્ષનો ફક્ત ત્રીજો દિવસ છે અને પાકિસ્તાને વિશ્વ બેંક પાસેથી લોન માંગવાનું શરૂ કર્યું છે. પાકિસ્તાન સરકાર સોશિયલ મીડિયા પર ખુલ્લેઆમ દુનિયા પાસેથી પૈસા માંગી રહી છે. “દુશ્મન દ્વારા થયેલા ભારે નુકસાન બાદ, પાકિસ્તાન સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારોને વધુ લોન માટે અપીલ કરે છે,” પાકિસ્તાન સરકારના આર્થિક બાબતોના વિભાગે X પરની એક પોસ્ટમાં લખ્યું. યુદ્ધમાં વધારો અને શેરબજારમાં તીવ્ર ઘટાડા વચ્ચે, અમે આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારોને તણાવ ઘટાડવામાં મદદ કરવા વિનંતી કરીએ છીએ. જોકે, પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે તેનું એકાઉન્ટ હેક કરવામાં આવ્યું હતું.
ખજાનો ખતમ થઈ રહ્યો છે
પાકિસ્તાન 2022 માં ડિફોલ્ટ થવાની નજીક પહોંચી ગયું હતું. આ વર્ષે માર્ચમાં જ, પાકિસ્તાનને IMF તરફથી 2 બિલિયન ડોલરની લોન સાથે બેલઆઉટ પેકેજ મળ્યું. આનાથી પાકિસ્તાની અર્થતંત્રને થોડી રાહત મળી હતી પરંતુ વર્તમાન સંઘર્ષે બધું જ બગાડી નાખ્યું છે. ક્રેડિટ રેટિંગ એજન્સી મૂડીઝે પણ કહ્યું છે કે જો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે તો પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ થઈ જશે. મૂડીઝે કહ્યું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિ પાકિસ્તાનના વિદેશી દેવાની પહોંચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે. આ ઉપરાંત, દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર ઘણું દબાણ રહેશે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પાકિસ્તાનમાં હવાઈ ટ્રાફિકમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે. ઘણી વિદેશી એરલાઇન્સે પણ પાકિસ્તાનના હવાઈ ક્ષેત્રમાં ઉડાન ભરવાનું બંધ કરી દીધું છે. આના કારણે પાકિસ્તાનને વિદેશી ચલણના રૂપમાં થતી કમાણીનું મોટું નુકસાન થયું છે.
મોટું દેવું
પાકિસ્તાન દેવાના બોજ નીચે દબાયેલું છે. ડિસેમ્બર 2024 સુધીમાં પાકિસ્તાનનું બાહ્ય દેવું $131.1 બિલિયન સુધી પહોંચી જશે. પાકિસ્તાનના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારની વાત કરીએ તો, તે ફક્ત $15.48 બિલિયન છે. પાકિસ્તાનનું હવાઈ ક્ષેત્ર ખાલી થતાં તે ઝડપથી ઘટી રહ્યું છે.
