શું નિયમ તૂટવાથી ભગવાન નારાજ થાય છે? પ્રેમાનંદજી મહારાજે આપ્યો ભક્તોને ખાસ સંદેશ
હિંદુ ધર્મમાં ‘નામ જાપ’ને આત્મ-કલ્યાણનો સૌથી સરળ અને અસરકારક માર્ગ માનવામાં આવ્યો છે. ભલે તે મંત્રોનો જાપ હોય કે ભગવાનના નામનું સ્મરણ, માળા દ્વારા કરવામાં આવતી આ સાધના મનને એકાગ્ર કરવા અને આત્માને પરમાત્મા સાથે જોડવાનું એક આધ્યાત્મિક અનુષ્ઠાન છે. તમે પણ જોયું હશે કે ઘણા લોકો દરરોજ ૧૧, ૨૧, ૫૧ કે ૧૦૮ માળા જાપ કરવાનો કડક નિયમ કે સંકલ્પ લેતા હોય છે.
પરંતુ, વ્યાવહારિક જીવનમાં આપણે બધા જાણીએ છીએ કે પરિસ્થિતિઓ હંમેશા આપણા અનુરૂપ હોતી નથી. ક્યારેક અચાનક આવેલું કોઈ કામ, તો ક્યારેક થાક, બીમારી કે પ્રવાસને કારણે આપણો આ નિયમ અધવચ્ચે તૂટી જાય છે. આવા સમયે મનમાં એક વિચિત્ર બેચેની પેદા થાય છે. શું આ અશુભ છે? શું નિયમ તૂટવાથી ભગવાન નારાજ થઈ જશે? શું આ પાપ છે? જો તમારા મનમાં પણ આવા સવાલો ઉઠતા હોય, તો પૂજ્ય સંત પ્રેમાનંદ જી મહારાજ દ્વારા આપવામાં આવેલું માર્ગદર્શન તમારા માટે વરદાન સમાન છે.
શું નિયમ તૂટવો ‘અશુભ’ છે? મહારાજ જીનો સ્પષ્ટ મત
તાજેતરમાં એક ભક્તે મહારાજ જીને જિજ્ઞાસા કરી કે જો કોઈ વ્યક્તિ ૧૧ માળા જાપ કરવાનો સંકલ્પ લઈ ચૂકી હોય અને કોઈ કારણસર તેનો જાપ છૂટી જાય, તો શું તેને કોઈ દોષ કે પાપ લાગે?
મહારાજ જીએ ખૂબ જ સરળ અને શાંત શબ્દોમાં તેનો ઉત્તર આપતા કહ્યું કે “જાપ છૂટી જવો એ પાપ નથી.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભગવાન ભક્તોના ભાવ અને તેમની વિવશતાને સમજે છે. તેઓ કોઈ એવા કઠોર ન્યાયાધીશ નથી કે જે એક માળા છૂટી જવાથી દંડ આપવા બેસી જશે. નામ જાપનો અર્થ બંધન નથી, પરંતુ મુક્તિ અને આનંદ છે. તેથી તેને ‘અશુભ’ માનીને ડરવું કે ગભરાવું બિલકુલ યોગ્ય નથી.
જાપ છૂટી જાય ત્યારે શું કરવું? (મહારાજ જી દ્વારા બતાવાયેલું સમાધાન)
જોકે આ પાપ નથી, તેમ છતાં એક સાધક તરીકે આપણે આપણા સંકલ્પ પ્રત્યે સજાગ રહેવું જોઈએ. મહારાજ જીએ જાપ પૂરો કરવા અને નિયમને વ્યવસ્થિત રાખવા માટે કેટલાક વ્યવહારિક ઉપાયો સૂચવ્યા છે:
-
સંકલ્પ પ્રત્યે ઈમાનદારી: જો કોઈ દિવસે ભૂલથી કે વિવશતામાં તમારો જાપ છૂટી જાય, તો પસ્તાવો કરવાને બદલે બીજા દિવસે તેને પૂરો કરવાનો પ્રયાસ કરો.
-
માળાની સંખ્યા વધારવી: મહારાજ જી કહે છે કે જો તમારી ૧૧ માળા છૂટી ગઈ છે, તો તેને કેવી રીતે પૂરી કરવી? તેની રીત એ છે કે તમે પછીના દિવસોમાં તમારી માળાની સંખ્યા વધારી દો. ઉદાહરણ તરીકે, જો એક દિવસ ૧૧ માળા છૂટી ગઈ છે, તો તમે ૧૧ને બદલે ૧૨ કે ૧૩ માળાનો જાપ કરવાનું શરૂ કરો.
-
ક્રમબદ્ધ રીતે પૂર્ણ કરો: તમે ૧૧ દિવસ સુધી ૨૨ માળાનો જાપ કરો, આનાથી તમારી બાકી રહેલી સંખ્યા પણ પૂરી થઈ જશે અને તમારો નિયમ પણ જળવાઈ રહેશે. ત્યારબાદ તમે પાછા તમારી જૂની સંખ્યા (૧૧ માળા) પર આવી શકો છો.
-
નિયમિતતા જ મુખ્ય છે: સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ‘નામ’ ને ક્યારેય છોડવું જોઈએ નહીં. જો કોઈ દિવસે અવરોધ આવે, તો તેને એક પડકાર તરીકે લો અને બીજા દિવસે બમણા ઉત્સાહ સાથે નામ જાપમાં જોડાઈ જાઓ.
શું આ નિયમ બધા પર લાગુ થાય છે?
મહારાજ જીએ આ સમાધાનની સાથે એક ખૂબ જ વ્યવહારિક શરત પણ જોડી છે. તેમનું કહેવું છે કે સંખ્યા વધારવાનો આ નિયમ માત્ર સ્વસ્થ લોકો પર જ લાગુ થાય છે.
-
બીમાર કે અસ્વસ્થ વ્યક્તિ માટે: જો કોઈ વ્યક્તિ શારીરિક રીતે ખૂબ બીમાર હોય, હોસ્પિટલમાં હોય કે હલનચલન કરવામાં અસમર્થ હોય, તો તેણે માળાની સંખ્યા વધારવાના ચક્કરમાં માનસિક તણાવ લેવો જોઈએ નહીં. અસ્વસ્થ વ્યક્તિનો મુખ્ય ધર્મ પોતાનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવાનો છે. આવા સમયે જો તમે માત્ર મન હી મન નામનું સ્મરણ પણ કરી લેશો, તો ભગવાન તેને પણ સ્વીકારી લે છે. જ્યારે તમે સંપૂર્ણ રીતે સ્વસ્થ થઈ જાઓ, ત્યારે તમે ફરીથી તમારા ૧૧ માળાના નિયમિત નિયમનો આરંભ કરી શકો છો.
ભક્તિમાં ‘ડર’ નહીં પણ ‘પ્રેમ’નું સ્થાન છે
મહારાજ જીના આ વચનોનો સાર એ છે કે નામ જાપ ‘દબાણ’માં નહીં, પરંતુ ‘પ્રેમ’થી કરવો જોઈએ. ઘણીવાર લોકો નિયમ તૂટવાના ડરથી જ ભક્તિ છોડી દે છે, જે સૌથી મોટી ભૂલ છે. નિયમ તો એટલા માટે બનાવવામાં આવે છે જેથી આપણું મન ભક્તિમાં લાગે, નહીં કે એટલા માટે કે આપણે નિયમના બોજ નીચે દબાઈ જઈએ.
જો આજે માળા છૂટી ગઈ છે, તો તેનો અર્થ એ નથી કે તમારી ભક્તિ વ્યર્થ ગઈ. ભગવાન ભાવના ભૂખ્યા છે. આજે જો તમે વિવશ હતા, તો કાલે ફરીથી તે માળા ઉઠાવો અને પૂરા પ્રેમ સાથે નામ જાપ કરો.
નામ જાપ કરવો એ એક આધ્યાત્મિક શિસ્ત છે, પરંતુ તે તમારા જીવનનો તણાવ ન બનવો જોઈએ. પ્રેમાનંદ જી મહારાજનું આ માર્ગદર્શન આપણને શીખવે છે કે ભક્તિમાં નિરંતરતા જરૂરી છે, પરંતુ વિવશતાનો પણ સ્વીકાર કરવો જોઈએ. તો બીજી વાર જો તમારો નિયમ છૂટી જાય, તો પરેશાન ન થશો, બસ બીજા દિવસે તેને સુધારવાનો સંકલ્પ લો અને પ્રભુના નામમાં ડૂબી જાઓ.
