“સ્વાર્થ વગર કોઈ સંબંધ હોતો નથી”, જાણો સફળતા પછી લોકોના બદલાતા વ્યવહારનું અસલી કારણ
જીવનનું એક કડવું સત્ય એ છે કે જ્યારે તમે સંઘર્ષ કરી રહ્યા હોવ છો, ત્યારે દુનિયા તમારી સાથે નથી હોતી. પરંતુ જેવી તમે સફળતાની સીડીઓ ચઢવા માંડો છો, દ્રશ્ય બદલાવા લાગે છે. નવાઈની વાત તો એ છે કે આ પરિવર્તનમાં સૌથી પહેલા એ લોકો આવે છે જેમને તમે ‘પોતાના’ કહો છો. અવારનવાર જોવામાં આવ્યું છે કે માણસની સફળતાની સાથે જ તેના પોતાના લોકોના વ્યવહારમાં એક વિચિત્ર અંતર અથવા કડવાશ આવી જાય છે.
આખરે આવું કેમ થાય છે? શું સફળતા આપણને બદલી નાખે છે કે આપણા પોતાના લોકોનો દ્રષ્ટિકોણ બદલાઈ જાય છે? મહાન કૂટનીતિજ્ઞ અને અર્થશાસ્ત્રી આચાર્ય ચાણક્યે તેમની ‘ચાણક્ય નીતિ’ માં આની પાછળના ‘ટોપ સિક્રેટ્સ’ નો ખુલાસો કર્યો છે.
આચાર્ય ચાણક્ય કહે છે કે સંસાર સ્વાર્થના નિયમો પર ટકેલો છે. તેમણે માનવીય સ્વભાવનો એટલો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો હતો કે આજે હજારો વર્ષો પછી પણ તેમની વાતો એટલી જ સચોટ લાગે છે. ચાલો જાણીએ કે તમારી સફળતા તમારા પોતાના લોકોને કેમ ખટકે છે.
1. ઈર્ષ્યાનો જન્મ (The Fire of Jealousy)
ચાણક્યના મતે, મનુષ્યનો સ્વભાવ છે કે તે બીજાની ઉન્નતિ જોઈને દુઃખી થાય છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે તે વ્યક્તિ તેની પોતાની હોય. જ્યારે તમે અને તમારા કોઈ મિત્ર કે સંબંધી એક જ સ્તર પર હોવ છો, ત્યારે તેમના મનમાં સુરક્ષાની ભાવના રહે છે. પરંતુ જેવા તમે તેમનાથી આગળ નીકળો છો, તેમના મનમાં ‘તુલના’ (સરખામણી) શરૂ થઈ જાય છે. આ સરખામણી ધીમે ધીમે ઈર્ષ્યાનું રૂપ ધારણ કરે છે. તેમને તમારી મહેનત નથી દેખાતી, પરંતુ તમારું પરિણામ દેખાય છે, જે તેમને પોતાની હાર જેવું લાગવા માંડે છે.
2. સ્વાર્થની પૂર્તિ ન થવી (Unmet Selfish Interests)
ચાણક્ય નીતિનો એક પ્રસિદ્ધ શ્લોક છે કે “સ્વાર્થ વગર કોઈ પણ સંબંધ ટકતો નથી.” આ સાંભળવામાં કઠોર લાગી શકે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા આજ છે. જ્યારે તમે સફળ થાઓ છો, ત્યારે લોકોની તમારી પાસેથી અપેક્ષાઓ વધી જાય છે. જો તમે તેમની દરેક યોગ્ય-અયોગ્ય માંગ પૂરી ન કરી શકો, તો તેઓ તમને ‘અભિમાની’ અથવા ‘બદલાઈ ગયેલા’ માની લે છે. તેઓ એ નથી સમજતા કે સફળતાની સાથે જવાબદારીઓ અને વ્યસ્તતા પણ વધે છે.
3. અસુરક્ષાની ભાવના (Sense of Insecurity)
ઘણીવાર તમારા પોતાના લોકો એટલા માટે પણ બદલાઈ જાય છે કારણ કે તેમને ડર લાગવા માંડે છે કે હવે તમે તેમની પહોંચની બહાર થઈ ગયા છો. તેમને લાગે છે કે હવે તમારું સ્તર બદલાઈ ગયું છે, તમારી સંગત બદલાઈ ગઈ છે, તો કદાચ હવે તમે તેમને એ સન્માન કે સમય નહીં આપો જે પહેલા આપતા હતા. આ અસુરક્ષાને કારણે તેઓ પોતે જ તમારાથી અંતર બનાવવા લાગે છે અથવા વાતવાતમાં ટોણા મારવા લાગે છે.
સફળતા પછી પોતાના લોકોના વ્યવહારને કેવી રીતે સમજવો?
આચાર્ય ચાણક્યે કેટલાક ગુપ્ત સંકેતો વિશે જણાવ્યું છે જે સફળ વ્યક્તિએ ઓળખવા જોઈએ:
-
વગર કારણે ટીકા: જો તમારા નજીકના લોકો તમારી નાની નાની ભૂલોને વધારીને રજૂ કરવા લાગે અથવા તમારી સફળતાને ‘નસીબનો ખેલ’ કહેવા લાગે, તો સમજી લેવું કે તેમના મનમાં ખટાશ આવી ગઈ છે.
-
અંતર બનાવવું: સફળ થવા પર જે લોકો પહેલા પડછાયાની જેમ સાથે રહેતા હતા, તેઓ અચાનક વ્યસ્ત હોવાનું બહાનું કાઢવા લાગે છે. આ તેમના મનની અંદરના સંકોચ અથવા બળતરાનું પરિણામ હોય છે.
-
મીઠી વાતો પણ પાછળથી ઘા: ચાણક્ય કહે છે કે એવા લોકોથી સાવધાન રહો જે મોઢા પર ખૂબ મીઠા છે પણ તમારી પાછળ તમારી છબી બગાડવાની કોશિશ કરે છે. સફળતા આવા ‘છદ્મ મિત્રો’ ને બેનકાબ કરી દે છે.
ચાણક્યની શીખ: સફળ વ્યક્તિએ શું કરવું જોઈએ?
જો તમે સફળ થઈ રહ્યા છો અને જોઈ રહ્યા છો કે તમારા પોતાના લોકો બદલાઈ રહ્યા છે, તો ચાણક્ય આ 3 સૂચનો આપે છે:
-
તમારી યોજનાઓને ગુપ્ત રાખો: જ્યાં સુધી લક્ષ્ય પૂરેપૂરું પ્રાપ્ત ન થઈ જાય, તમારી આગામી ચાલ કોઈને ન જણાવો. સફળતાનો અવાજ પોતે જ થવા દો.
-
ઉદાર બનો પણ મૂર્ખ નહીં: સફળતા પછી પોતાના લોકો પ્રત્યે વિનમ્ર રહો, જેથી તેમને અસુરક્ષા ન થાય. પરંતુ જો કોઈ તમારી પ્રગતિમાં અવરોધ બને અથવા સતત નકારાત્મકતા ફેલાવે, તો તેનાથી અંતર બનાવી લેવું જ શ્રેષ્ઠ છે.
-
પરિવર્તનને સ્વીકારો: આ કડવું સત્ય છે કે દરેક જણ તમારી જીતની ઉજવણી નહીં કરે. જે લોકો તમારી સફળતામાં તમારી સાથે ઉભા છે, તે જ તમારા સાચા ‘પોતાના’ છે. બાકીના બધા તો માત્ર ભીડનો હિસ્સો હતા.
અસલી પરીક્ષા સફળતાની છે
સફળતા માત્ર પૈસા કે પદ નથી લાવતી, તે તમારા સંબંધોનું ‘ફિલ્ટર’ પણ કરે છે. જે લોકો તમારા ખરાબ સમયમાં સાથે હતા અને તમારી સફળતા પર પણ તમારી આંખોમાં ખુશી જોઈ શકે છે, તે જ અમૂલ્ય છે. ચાણક્ય નીતિ આપણને શીખવે છે કે લોકોના બદલાવા પર દુઃખી થવાને બદલે પોતાની બુદ્ધિ અને વિવેકનો ઉપયોગ કરો.
યાદ રાખો, સિંહ જ્યારે એકલો ચાલે છે, તો તે એટલા માટે નહીં કે તે કોઈને નફરત કરે છે, પરંતુ એટલા માટે કારણ કે તેની ગતિ અને શક્તિનો સાથ આપનારા બહુ ઓછા હોય છે. તમારી સફળતાનો આનંદ માણો અને એ લોકોની કદર કરો જે તમારી ચમકથી બળતા નથી, પરંતુ તેમાં પોતાની રોશની શોધે છે.
