રૂ જેવા સફેદ અને જાળીદાર! આ રીતે બનાવો પરફેક્ટ ગુજરાતી ચોખાના ઢોકળા
ઢોકળા એક એવું નામ છે જે સાંભળતા જ મોઢામાં પાણી આવી જાય. આમ તો ઢોકળા ઘણી રીતે બનાવવામાં આવે છે—બેસનના ખમણ ઢોકળા, રવાના ઢોકળા, પરંતુ જે સ્વાદ ચોખાના ઢોકળા (Rice Dhokla) માં છે, તેની વાત જ કંઈક અલગ છે. તેને ગુજરાતમાં ‘ખાટા ઢોકળા’ કે ‘સફેદ ઢોકળા’ પણ કહેવામાં આવે છે.
અવારનવાર લોકોની ફરિયાદ હોય છે કે ઘરે બનાવેલા ચોખાના ઢોકળા કઠણ થઈ જાય છે અથવા બજાર જેવા જાળીદાર નથી બનતા. આજે હું તમારી સાથે એક એવી રેસીપી અને કેટલીક ખાસ ટિપ્સ શેર કરી રહી છું, જેનાથી તમારા હાથના બનાવેલા ઢોકળા ખાઈને દરેક વ્યક્તિ તમારા વખાણ કરશે.
સામગ્રી (Ingredients)
એક પરફેક્ટ ઢોકળા બનાવવા માટે સાચું માપ ખૂબ જરૂરી છે. નીચે આપેલી સામગ્રી 3-4 લોકો માટે પૂરતી છે:
-
ચોખા: 1.5 કપ (ઝીણા કે જાડા કોઈપણ ચોખા ચાલશે)
-
અડદની દાળ: 1/2 કપ (ફોતરા વગરની)
-
દહીં: 1/2 કપ (થોડું ખાટું હોય તો વધુ સારું)
-
આદુ-મરચાની પેસ્ટ: 1 મોટી ચમચી
-
તેલ: 2 મોટી ચમચી (ખીરામાં નાખવા માટે)
-
મીઠું: સ્વાદ મુજબ
-
ખાંડ: 1 નાની ચમચી (સ્વાદને બેલેન્સ કરવા માટે)
-
ઈનો (Fruit Salt): 1 નાની ચમચી અથવા બેકિંગ સોડા (1/2 નાની ચમચી)
-
પાણી: જરૂર મુજબ
વઘાર માટે:
-
તેલ: 1 મોટી ચમચી
-
રાઈ: 1 નાની ચમચી
-
સફેદ તલ: 1 નાની ચમચી
-
મીઠો લીમડો: 8-10 પાન
-
લીલા મરચાં: 2-3 (વચ્ચેથી કાપેલા)
-
કોથમીર: ઝીણી સમારેલી
બનાવવાની રીત (Step-by-Step Process)
1. દાળ અને ચોખા પલાળવા
સૌ પ્રથમ ચોખા અને અડદની દાળને ચોખ્ખા પાણીથી 2-3 વાર ધોઈ લો. હવે તેને અલગ-અલગ વાસણમાં 5 થી 6 કલાક માટે પલાળી દો. જો તમે સવારે ઢોકળા બનાવવા માંગતા હોવ, તો તેને આખી રાત પલાળી રાખવા સૌથી ઉત્તમ રહેશે.
2. ખીરું (Batter) તૈયાર કરવું
પલાળેલા ચોખા અને દાળમાંથી વધારાનું પાણી નિતારી લો. હવે તેને મિક્સર જારમાં નાખો. તેમાં અડધો કપ દહીં ઉમેરો અને થોડું પાણી નાખીને એક સ્મૂધ ખીરું પીસી લો. ધ્યાન રહે કે ખીરું બહુ પાતળું ન થાય અને બહુ ઘટ્ટ પણ ન રહે. તેની કન્સીસ્ટન્સી ઈડલીના ખીરા જેવી હોવી જોઈએ.
3. આથો લાવવો (Fermentation)
પીસેલા ખીરાને એક ઊંડા વાસણમાં કાઢી લો. તેને બરાબર ફેંટી લો અને પછી ઢાંકણ લગાવીને કોઈ ગરમ જગ્યાએ 7-8 કલાક માટે મૂકી દો. આથો આવવાથી ઢોકળા કુદરતી રીતે પોચા અને જાળીદાર બને છે.
4. મસાલા ઉમેરવા
જ્યારે ખીરામાં બરાબર આથો આવી જાય, ત્યારે તેમાં આદુ-મરચાની પેસ્ટ, મીઠું, ખાંડ અને 1 ચમચી તેલ નાખો. તેલ નાખવાથી ઢોકળા અંદરથી કોરા નથી પડતા અને ગળામાં અટકતા નથી. તેને 2 મિનિટ સુધી એક જ દિશામાં ફેંટી લો.
5. સ્ટીમિંગની તૈયારી
એક સ્ટીમર અથવા મોટી કડાઈમાં 2 ગ્લાસ પાણી નાખીને ગરમ કરવા મૂકી દો. જે થાળી કે ડબ્બામાં ઢોકળા બનાવવાના હોય, તેને તેલ લગાવીને ચીકણી કરી લો.
6. છેલ્લું અને મહત્વનું સ્ટેપ: ઈનો
જ્યારે પાણી ઉકળવા લાગે, ત્યારે ખીરામાં ઈનો અથવા બેકિંગ સોડા નાખો. તેની ઉપર એક ચમચી પાણી નાખો જેથી ઈનો એક્ટિવેટ થઈ જાય. તેને ઝડપથી મિક્સ કરો (બહુ વધારે ફેંટવાનું નથી). તમે જોશો કે ખીરું એકદમ હલકું અને ફીણવાળું થઈ ગયું છે. હવે તરત જ આ ખીરાને તેલવાળી થાળીમાં પાથરી દો.
7. ઢોકળા બાફવા (Steaming)
થાળીને સ્ટીમરની અંદર રાખો અને ઢાંકણ બંધ કરી દો. તેને મધ્યમ-તેજ આંચ પર 12 થી 15 મિનિટ સુધી ચઢવા દો. 15 મિનિટ પછી એક ટૂથપિક કે ચપ્પુ નાખીને ચેક કરો—જો તે સાફ બહાર આવે, તો ઢોકળા તૈયાર છે.
વઘાર કરવાની સાચી રીત
એક નાની વઘારિયામાં તેલ ગરમ કરો. તેલ ગરમ થાય એટલે રાઈ તતડાવો. ત્યારબાદ તલ, મીઠો લીમડો અને લીલા મરચાં નાખો. ગેસ બંધ કરી દો. હવે આ વઘારને ઢોકળાની ઉપર ચારે બાજુ ફેલાવી દો. ઉપરથી ઝીણી સમારેલી કોથમીર અને થોડો મરી પાવડર ભભરાવો.
પોચા ઢોકળા બનાવવા માટેની ‘પ્રો-ટિપ્સ’
-
દહીંનો ઉપયોગ: જો દહીં ખાટું હશે, તો ઢોકળાનો સ્વાદ ખૂબ જ સરસ આવશે.
-
ફેંટવું: ઈનો નાખતા પહેલા ખીરાને સારી રીતે ફેંટવાથી તેમાં હવા ભરાય છે, જેનાથી ઢોકળા સ્પોન્જી બને છે.
-
ઉતાવળ રાખો: ઈનો નાખ્યા પછી ખીરાને બહાર ન છોડો, તરત જ બાફવા માટે મૂકી દો, નહીંતર ઢોકળા ફૂલશે નહીં.
-
ઠંડા થવા દો: થાળીમાંથી ઢોકળા કાઢતા પહેલા તેને 5 મિનિટ ઠંડા થવા દો, તેનાથી કિનારીઓ સરળતાથી છૂટી જશે અને ઢોકળા તૂટશે નહીં.
ચોખાના ઢોકળાને સીંગદાણાની ચટણી, ધાણા-ફુદીનાની તીખી ચટણી અથવા લસણની ચટણી સાથે પીરસો. આ નાસ્તા માટે એક હલકો અને હેલ્ધી વિકલ્પ છે કારણ કે તેમાં ખૂબ જ ઓછા તેલનો ઉપયોગ થાય છે.
