કમરનો દુખાવો અને અયોગ્ય મુદ્રા: જાણો નિષ્ણાતો શું કહે છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચવું

ખોટી મુદ્રા કમરનો દુખાવો પેદા કરી શકે છે કારણ કે તે કરોડરજ્જુ પર દબાણ લાવે છે. નિષ્ણાતો પાસેથી જાણો તેને કેવી રીતે અટકાવવું

ખરાબ પોશ્ચરની અસર કોઈ અકસ્માતની જેમ તરત જ દેખાતી નથી, પરંતુ તે એક ‘સ્લો પોઈઝન’ જેવું કામ કરે છે. જ્યારે આપણે સતત ખોટી રીતે બેસીએ છીએ, ત્યારે કરોડરજ્જુ પર અસામાન્ય દબાણ આવે છે.

૧. કરોડરજ્જુનું અસંતુલન

આપણી કરોડરજ્જુમાં કુદરતી રીતે ‘S’ આકારના વળાંક હોય છે. જ્યારે આપણે ખુરશીમાં ઝૂકીને અથવા આડા-અવળા બેસીએ છીએ, ત્યારે આ કુદરતી આકાર બગડવા લાગે છે. પરિણામે, કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચેની ગાદી (Discs) પર દબાણ વધે છે, જે ભવિષ્યમાં સાયટીકા કે સ્લિપ ડિસ્ક જેવી સમસ્યાઓ નોંતરી શકે છે.

૨. સ્નાયુઓમાં તાણ અને ‘ટેક્સ્ટ નેક’

આજકાલ ‘ટેક્સ્ટ નેક’ નામની સમસ્યા ખૂબ જ વધી રહી છે. કલાકો સુધી માથું નમાવીને મોબાઈલ જોવાથી ગરદનના સ્નાયુઓ પર ગણતરીના કિલોને બદલે ૨૫-૩૦ કિલો જેટલું વજન અનુભવાય છે. આ ખેંચાણ માત્ર ગરદન પૂરતું મર્યાદિત નથી રહેતું, પણ ધીમે ધીમે તે નીચે ઉતરીને આખી પીઠ અને કમરને જકડી લે છે.

૩. સંતુલનનો અભાવ

ઘણા લોકોને એક પગ પર વજન દઈને ઊભા રહેવાની કે ખભા નમાવીને ચાલવાની આદત હોય છે. આનાથી શરીરનું ગુરુત્વાકર્ષણ કેન્દ્ર બદલાય છે અને કમરના એક ભાગ પર વધુ ભાર પડે છે, જે લાંબા ગાળે અસહ્ય દુખાવાનું કારણ બને છે.

કમરના દુખાવાને અટકાવવા માટેના અસરકારક ઉપાયો

ડૉ. પ્રતીક કુમારના મતે, જો આપણે આપણી જીવનશૈલીમાં નાના પણ મહત્વના ફેરફારો કરીએ, તો કમરના દુખાવાથી કાયમી મુક્તિ મેળવી શકાય છે:

૧. બેસવાની યોગ્ય રીત 

જો તમારું કામ ઓફિસમાં બેસીને કરવાનું હોય, તો આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો:

• પીઠનો ટેકો: હંમેશા એવી ખુરશીનો ઉપયોગ કરો જે તમારી કમરના નીચેના ભાગને (Lower Back) ટેકો આપે. જો જરૂર જણાય તો નાનું ઓશીકું (Lumbar Roll) પાછળ રાખો.
• આંખનું સ્તર: તમારા લેપટોપ કે કમ્પ્યુટરની સ્ક્રીન તમારી આંખોની બરાબર સામે હોવી જોઈએ. જો સ્ક્રીન નીચી હશે, તો તમારે ગરદન નમાવવી પડશે, જે નુકસાનકારક છે.
• પગની સ્થિતિ: બેસતી વખતે પગ હવામાં લટકતા ન હોવા જોઈએ. પગ જમીન પર સપાટ રાખો અને ઘૂંટણ ૯૦ ડિગ્રીના ખૂણે રહેવા જોઈએ.

૨. ‘માઇક્રો બ્રેક્સ’ લેવાની આદત

માનવ શરીર સતત બેસી રહેવા માટે બન્યું નથી. દર ૩૦ થી ૪૦ મિનિટે તમારી સીટ પરથી ઊભા થાઓ. માત્ર ૨ મિનિટ માટે ચાલો અથવા શરીરને સ્ટ્રેચ (ખેંચાણ) આપો. આનાથી સ્નાયુઓમાં રક્ત પરિભ્રમણ સુધરે છે અને જડતા દૂર થાય છે.

૩. વ્યાયામ અને યોગનું મહત્વ

કમરને મજબૂત બનાવવા માટે સ્નાયુઓની લવચીકતા હોવી જરૂરી છે. નીચેના આસનો ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે:

• ભુજંગાસન (Cobra Pose): તે કરોડરજ્જુને લવચીક બનાવે છે.
• માર્જારી આસન (Cat-Cow Stretch): પીઠના સ્નાયુઓને આરામ આપે છે.
• તાડાસન: આખા શરીરના પોશ્ચરને સુધારવામાં મદદ કરે છે.

ક્યારે ડૉક્ટર પાસે જવું?

સામાન્ય રીતે યોગ્ય મુદ્રા અને હળવી કસરતથી દુખાવો મટી જાય છે, પરંતુ જો નીચેના લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય ગણીને અવગણશો નહીં:

1. જો દુખાવો ૨ અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી સતત રહેતો હોય.
2. જો દુખાવો કમરથી નીચે ઉતરીને પગ સુધી જતો હોય (ઝણઝણાટી કે બળતરા સાથે).
3. જો રાત્રે સૂતી વખતે દુખાવો વધી જતો હોય.
4. જો પગમાં નબળાઈ કે ખોટું પડી જવું (Numbness) અનુભવાય.