પપૈયાના પાનનો અર્ક અને કેન્સરનો ઈલાજ: શું આ માત્ર એક ઉપચાર છે કે વૈજ્ઞાનિક વિવાદ?
કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારી સામેની લડાઈમાં નવી આશાઓ અને નવા વિવાદો બંને હંમેશા સાથે ચાલતા હોય છે. તાજેતરમાં, દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત કેન્સર સંસ્થા ‘ટાટા મેમોરિયલ સેન્ટર’ (TMC) ના એક સંશોધનને કારણે સમગ્ર તબીબી જગતમાં એક નવી ચર્ચા છેડાઈ છે. શું પપૈયાના પાનનો અર્ક ખરેખર કેન્સરના દર્દીઓ માટે વરદાન સાબિત થઈ શકે છે? કે પછી આ માત્ર એક અધૂરી વૈજ્ઞાનિક શોધ છે? આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે આપણે આ સમગ્ર વિવાદને સમજવો પડશે.
શું છે આ સંપૂર્ણ મામલો?
ટાટા મેમોરિયલ સેન્ટરની ટીમે કેન્સરના એવા દર્દીઓ પર એક ક્લિનિકલ ટ્રાયલ હાથ ધર્યું હતું જેઓ કીમોથેરાપી કરાવી રહ્યા છે. કીમોથેરાપી દરમિયાન સૌથી મોટી સમસ્યા દર્દીના શરીરમાં ‘પ્લેટલેટ કાઉન્ટ’ (Platelet Count) ઘટી જવાની હોય છે. જ્યારે પ્લેટલેટ લેવલ ઘણું ઓછું થઈ જાય છે, ત્યારે ડોક્ટરોએ કાં તો કીમોથેરાપી મોકૂફ રાખવી પડે છે અથવા દવાની માત્રા (dose) ઘટાડવી પડે છે, જેની સીધી અસર કેન્સરના ઈલાજ પર પડે છે.
ટીમનું સંશોધન સૂચવે છે કે પપૈયાના પાનનો અર્ક (Carica Papaya Leaf Extract – CPLE) આ પ્લેટલેટ કાઉન્ટને ઝડપથી વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. પપૈયાના પાનનો ઉપયોગ ડેન્ગ્યુ જેવા તાવમાં પ્લેટલેટ વધારવા માટે પરંપરાગત રીતે થતો આવ્યો છે, પરંતુ કેન્સરના દર્દીઓ પર તેનો ઉપયોગ એક નવો વિષય હતો.
સંશોધનના આશાસ્પદ પરિણામો
આ વર્ષે માર્ચમાં પ્રકાશિત થયેલા આ અભ્યાસમાં લગભગ ૨૦૦ દર્દીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. સંશોધકોના મતે, જેમણે CPLE લીધું હતું, તેમનામાં પ્લેટલેટ રિકવરી ઘણી ઝડપી હતી અને ચોથા દિવસથી જ સુધારો જોવા મળ્યો હતો. તુલનાત્મક રીતે જોઈએ તો, જેમને CPLE આપવામાં આવ્યું હતું તેમાંના માત્ર ૨૫ ટકા દર્દીઓને જ કીમોથેરાપીમાં વિલંબ કે ડોઝમાં ફેરફારની જરૂર પડી હતી, જ્યારે પ્લેસીબો (ખાલી દવા) આપેલા ગ્રુપમાં આ આંકડો ૪૩ ટકા હતો. ખર્ચની દ્રષ્ટિએ પણ આ ઉપચાર અત્યંત સસ્તો એટલે કે માત્ર ૩૦૦ રૂપિયાના ૧૦ દિવસના કોર્સ જેટલો છે.
કેમ ઊભો થયો આટલો મોટો વિવાદ?
જ્યાં એક તરફ આ શોધ રાહતની વાત હતી, ત્યાં બીજી તરફ વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે કેરળના હેપેટોલોજિસ્ટ ડો. સિરિયાક એબી ફિલિપ્સ, જેઓ ‘લિવરડૉક’ તરીકે ઓળખાય છે, તેમણે આ સંશોધન સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. ડો. ફિલિપ્સે આરોપ લગાવ્યો કે આ સંશોધનમાં કેટલીક વિસંગતતાઓ છે અને તેમણે જર્નલ ઓફ ક્લિનિકલ ઓન્કોલોજી (JCO) ના સંપાદકોને આ વિશે માહિતી આપી હતી.
પરિણામે, જર્નલે આ રિસર્ચ પેપર પર ‘એક્સપ્રેશન ઓફ કન્સર્ન’ (ચિંતા દર્શાવતી નોટ) મૂકી દીધી છે. ડો. ફિલિપ્સ આને ‘ટાટા મેમોરિયલ માટે કાળો ધબ્બો’ ગણાવે છે અને કહે છે કે આયુષ (AYUSH) અથવા વૈકલ્પિક ચિકિત્સા સાથે મળીને કરવામાં આવતા સંશોધનો ઘણીવાર વૈજ્ઞાનિક ધોરણો પર ખરા ઉતરતા નથી.
વિજ્ઞાન અને પરંપરા વચ્ચેનો સંઘર્ષ
આ વિવાદ માત્ર એક સંશોધન પૂરતો સીમિત નથી; તે આધુનિક મેડિકલ સાયન્સ અને વૈકલ્પિક ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ વચ્ચેના સૈદ્ધાંતિક સંઘર્ષને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. પશ્ચિમી તબીબી જગત હંમેશા એવી દવાઓ પર ભરોસો રાખે છે જેનું ક્લિનિકલ પરીક્ષણ કડક નિયમો સાથે થયું હોય. બીજી તરફ, ભારતીય પરંપરામાં પપૈયાના પાન જેવા કુદરતી ઉપચારોના ફાયદાઓ વર્ષોથી અનુભવાયા છે.
જ્યારે મોટી સંસ્થાઓ આવી પદ્ધતિઓ પર સંશોધન કરે છે, ત્યારે અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તે વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિકોણથી કોઈ પણ ભૂલને અવકાશ ન આપે. જો કે, એક તરફ વૈજ્ઞાનિક ડેટા છે અને બીજી તરફ તબીબી નિષ્ણાતો દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં આવેલી શંકાઓ. આ સ્થિતિ દર્દીઓ અને સામાન્ય લોકો માટે મૂંઝવણભરી છે.
શું આ ખરેખર કેન્સરનો ઈલાજ છે?
અહીં સ્પષ્ટતા કરવી જરૂરી છે કે પપૈયાના પાનનો અર્ક કેન્સરને મટાડવાની દવા નથી, પરંતુ તે કેન્સરના ઈલાજ દરમિયાન આવતી આડઅસર (પ્લેટલેટ ઘટવા) ને રોકવામાં મદદ કરી શકે છે. જો ભવિષ્યમાં વધુ ચોકસાઈપૂર્ણ અભ્યાસોમાં આ વાત સાબિત થાય, તો તે કેન્સરના દર્દીઓ માટે ખરેખર એક વરદાન સાબિત થઈ શકે છે, કારણ કે તે સસ્તું છે અને તેની ઉપલબ્ધતા પણ સરળ છે.
પરંતુ, જ્યાં સુધી વૈજ્ઞાનિક સ્વીકૃતિ મળતી નથી, ત્યાં સુધી આને ‘રામબાણ ઈલાજ’ ગણી લેવો જોખમી હોઈ શકે છે. કોઈપણ દર્દીએ ડોક્ટરની સલાહ વિના પોતાની રીતે આવા પ્રયોગો કરવા જોઈએ નહીં.
વિજ્ઞાન હંમેશા પ્રશ્નો અને તેના ઉત્તરોની શોધ છે. એક સંશોધન પર પ્રશ્નો ઉઠાવવા એ વિજ્ઞાનનો જ એક ભાગ છે. ડો. ફિલિપ્સની ટિપ્પણી અને જર્નલ દ્વારા લેવાયેલું પગલું સંશોધનની ગુણવત્તાને જાળવી રાખવા માટે મહત્વનું હોઈ શકે છે. બીજી તરફ, ટીમના સંશોધકો પણ પોતાના ડેટા અને પદ્ધતિનો બચાવ કરી રહ્યા છે.
આ વિવાદ એ શીખવે છે કે ભારતમાં એકીકૃત ચિકિત્સા (Integrative Medicine) ક્ષેત્રે હજુ ઘણું કામ કરવાની જરૂર છે. જ્યાં સુધી યોગ્ય વૈજ્ઞાનિક પારદર્શિતા ન હોય, ત્યાં સુધી કોઈ પણ સંશોધન લોકોના વિશ્વાસને જીતી શકતું નથી. આપણે આશા રાખીએ કે આ વિવાદ બાદ સત્ય બહાર આવશે અને જો પપૈયાના પાન ખરેખર ગુણકારી હોય, તો તે વૈજ્ઞાનિક મોહર સાથે દર્દીઓ સુધી પહોંચશે.
