શું સર્વાઇકલ કેન્સરની રસી વંધ્યત્વનું કારણ બને છે? એઇમ્સના ડૉક્ટરે સત્ય જાહેર કર્યું

કેન્સર ફ્રી ફ્યુચર: ૧૪ વર્ષથી વધુ ઉંમરની છોકરીઓ માટે કેમ અનિવાર્ય છે એચપીવી વેક્સિનેશન?

ભારતમાં મહિલાઓમાં થતા કેન્સરના વિવિધ પ્રકારોમાં સર્વાઇકલ કેન્સર (ગર્ભાશયના મુખનું કેન્સર) એક ગંભીર અને ચિંતાજનક આરોગ્ય સમસ્યા બની રહ્યું છે. પરંતુ આ કેન્સરની સૌથી આશાસ્પદ બાબત એ છે કે યોગ્ય સમયે રસીકરણ કરાવવાથી તેને આશરે ૯૫ ટકા સુધી રોકી શકાય છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પણ ૧૪ વર્ષથી વધુ ઉંમરની કિશોરીઓ માટે એચપીવી (HPV) રસીકરણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. તેમ છતાં, સોશિયલ મીડિયા અને સમાજમાં ફેલાયેલી અફવાઓને કારણે લોકોના મનમાં એક મોટો ભય રહેલો છે કે શું આ રસી લેવાથી ભવિષ્યમાં વંધ્યત્વ (Infertility) નું જોખમ ઊભું થાય છે?

ભારતમાં સ્ત્રીઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના કેસો ઝડપથી વધી રહ્યા છે, પરંતુ તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર આ એક એવું કેન્સર છે જેને યોગ્ય સમયે અટકાવી શકાય છે. ગર્ભાશયના મુખના કેન્સરથી બચવા માટે હ્યુમન પેપિલોમા વાયરસ એટલે કે HPV રસી અત્યંત અસરકારક સાબિત થઈ છે. જોકે, આ રસી વિશે સમાજમાં અનેક ગેરમાન્યતાઓ પ્રવર્તે છે, જેમાં સૌથી મોટી અફવા એ છે કે આ રસી લેવાથી ભવિષ્યમાં વંધ્યત્વનું જોખમ રહે છે.

આ ખોટી માન્યતાઓ અને ભયને દૂર કરવા માટે નવી દિલ્હી સ્થિત AIIMS ના પ્રસૂતિ અને સ્ત્રીરોગ (Obstetrics & Gynecology) વિભાગના એસોસિયેટ પ્રોફેસર ડૉ. નીલાંચલી સિંહ સાથે ખાસ વાતચીત કરવામાં આવી હતી.

રસી અને વંધ્યત્વ વચ્ચે કોઈ સંબંધ નથી

ડૉ. નીલાંચલી સિંહે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે HPV રસી સર્વાઇકલ કેન્સર સામે ૯૫ ટકા સુધીનું મજબૂત રક્ષણ પૂરું પાડે છે. વિશ્વના અનેક દેશોમાં જ્યાં આ રસી નિયમિતપણે આપવામાં આવે છે, ત્યાં યુવાન મહિલાઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના કેસોમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

રસી અને વંધ્યત્વ વચ્ચેના સંબંધને સંપૂર્ણપણે ફગાવતા ડૉ. સિંહે ઉમેર્યું કે, “આજ સુધીના તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય અને રાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસોમાં એવા કોઈ પુરાવા મળ્યા નથી કે HPV રસી સ્ત્રીઓ કે કિશોરીઓમાં નપુંસકતા કે વંધ્યત્વનું જોખમ ઊભું કરે છે. રસી રજૂ થયા પછી તેની આડઅસરો વિશે અફવાઓ ફેલાવી એક સામાન્ય ઘટના બની ગઈ છે, પરંતુ આ રસી વ્યાપક તબીબી પરીક્ષણો અને ટ્રાયલ્સ પછી જ મંજૂર કરવામાં આવી છે. તેને વંધ્યત્વ સાથે જોડવું એ માત્ર એક નિરાધાર અફવા છે.”

રસી લેવા માટેની યોગ્ય ઉંમર કઈ?

ડૉ. નીલાંચલીના જણાવ્યા અનુસાર, HPV રસી ૯ થી ૪૫ વર્ષની વય સુધીની મહિલાઓને આપી શકાય છે. પરંતુ ૯ થી ૧૪ વર્ષની વય વચ્ચેના સમયગાળામાં આ રસી આપવાથી શરીરમાં સૌથી વધુ રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) ઉત્પન્ન થાય છે. આ જ કારણ છે કે શાળાએ જતી કિશોરીઓ માટે તેની ખાસ ભલામણ કરવામાં આવે છે.

જોકે, ૧૪ થી ૨૬ વર્ષની યુવતીઓ અને ૪૫ વર્ષ સુધીની મહિલાઓ માટે પણ આ રસી ફાયદાકારક છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પણ આ જ હેતુથી ૧૪ વર્ષથી વધુ ઉંમરની છોકરીઓને સુરક્ષિત કરવા માટે વિશેષ આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.

રસીકરણ બાદ પણ સ્ક્રીનીંગ જરૂરી

HPV રસી સર્વાઇકલ કેન્સર સામે સુરક્ષા કવચ આપે છે, પરંતુ ડૉક્ટરો ભારપૂર્વક જણાવે છે કે માત્ર રસી લેવાથી નિશ્ચિંત થઈ જવું પૂરતું નથી. રસી લીધા પછી પણ મહિલાઓએ પોતાના તબીબની સલાહ મુજબ સમયાંતરે ‘પેપ સ્મીયર’ (Pap Smear) અથવા HPV DNA ટેસ્ટ જેવી નિયમિત સ્ક્રીનીંગ કરાવતા રહેવું જોઈએ.

નિયમિત તપાસ કરવાથી જો શરીરમાં કોઈ પૂર્વ-કેન્સરયુક્ત લક્ષણો (Pre-cancerous changes) હોય તો તેને શરૂઆતના તબક્કે જ ઓળખીને સંપૂર્ણપણે સાજા કરી શકાય છે. તબીબોના મતે અફવાઓથી દૂર રહીને યોગ્ય સમયે રસીકરણ અને તપાસ કરાવવી એ જ સર્વાઇકલ કેન્સર સામેનો શ્રેષ્ઠ બચાવ છે.