ઊંઘતી વખતે મોઢામાંથી લાળ પડવી અને મોઢેથી શ્વાસ લેવો: શું આ કોઈ ગંભીર બીમારીનો સંકેત છે?
શું તમે અવારનવાર સવારે ઉઠતી વખતે તમારા ઓશીકાને ભીનું જુઓ છો? અથવા શું તમને કોઈએ કહ્યું છે કે તમે ઊંઘતી વખતે મોઢું ખુલ્લું રાખો છો? જોકે ઘણા લોકો તેને સામાન્ય માનીને અવગણે છે, પરંતુ સ્ત્રોતો અનુસાર, ઊંઘતી વખતે મોઢામાંથી લાળ પડવી (Drooling) અને મોઢેથી શ્વાસ લેવો (Mouth Breathing) તમારા સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી કેટલીક ગંભીર સમસ્યાઓનો સંકેત હોઈ શકે છે.
મોઢામાંથી લાળ કેમ નીકળે છે?
તબીબી વિજ્ઞાનમાં વધુ પડતી લાળ આવવાની સ્થિતિને ‘હાઈપર-સાલિવેશન’ (Hypersalivation) અથવા ‘સિયલોરિયા’ (Sialorrhea) કહેવામાં આવે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેની પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે:
- સૂવાની સ્થિતિ (Sleeping Position): જો તમે પેટના ભાગે અથવા પડખું ફરીને સૂઈ જાઓ છો, તો ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે લાળ મોઢામાં જમા થઈને બહાર નીકળવા લાગે છે.
- નાક બંધ હોવું (Nasal Congestion): શરદી અથવા એલર્જીને કારણે જ્યારે નાકના રસ્તા બંધ થઈ જાય છે, ત્યારે લોકો મજબૂરીમાં મોઢેથી શ્વાસ લે છે, જેનાથી લાળ પડવાની શક્યતા વધી જાય છે.
- દવાઓની અસર: કેટલીક વિશેષ દવાઓ, જેવી કે અલ્ઝાઈમરની સારવારમાં વપરાતી દવાઓ અથવા કેટલીક એન્ટી-સાયકોટિક દવાઓ, શરીરમાં લાળનું ઉત્પાદન વધારી શકે છે.
- ગેસ્ટ્રોઇસોફેગલ રિફ્લક્સ ડિસીઝ (GERD): પેટમાં એસિડિટીની સમસ્યા પણ લાળના વધુ ઉત્પાદનનું કારણ બની શકે છે.
મોઢેથી શ્વાસ લેવાના જોખમો
સ્ત્રોતો અનુસાર, હંમેશા નાકને બદલે મોઢેથી શ્વાસ લેવો સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર કરે છે. આનાથી નસકોરા (Snoring), દાંતનો સડો, શ્વાસની દુર્ગંધ (Halitosis) અને યાદશક્તિમાં ઘટાડો જેવી જ્ઞાનાત્મક સમસ્યાઓ પણ થઈ શકે છે. સૌથી ગંભીર જોખમોમાંનું એક ‘ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ સ્લીપ એપ્નિયા’ (OSA) છે, જેમાં ઊંઘતી વખતે શ્વાસ થોડી ક્ષણો માટે અટકી જાય છે. એક અભ્યાસ મુજબ, નસકોરા લેવા, દિવસ દરમિયાન થાક અનુભવવો અને સવારે માથાનો દુખાવો થવો એ OSA ના મુખ્ય લક્ષણો છે.
બચાવ અને સારવારના ઉપાયો
નિષ્ણાતોએ આ સમસ્યાઓનો સામનો કરવા માટે કેટલાક અસરકારક ઉપાયો સૂચવ્યા છે:
- સૂવાની સ્થિતિ બદલો: પીઠના ભાગે (Back sleeper) સૂવાનો પ્રયત્ન કરો, જેથી લાળ ગળાના રસ્તે અંદર જાય, ઓશીકા પર ન પડે.
- નાકનો માર્ગ સાફ રાખો: સૂતા પહેલા ગરમ પાણીની વરાળ (Steam) લો અથવા સલાઇન સ્પ્રેનો ઉપયોગ કરો જેથી તમે નાકથી સરળતાથી શ્વાસ લઈ શકો.
- જીભ અને હોઠની કસરત: તમારી જીભને તાળવા (Roof of the mouth) સાથે લગાવી રાખવાનો અભ્યાસ કરો. આ ઉપરાંત, ચહેરાના સ્નાયુઓને મજબૂત કરવા માટે ‘ફેશિયલ એક્સરસાઇઝ’ પણ મદદરૂપ થઈ શકે છે.
- હાઇડ્રેટેડ રહો: દિવસભર પૂરતું પાણી પીવો, કારણ કે ડિહાઇડ્રેશનને કારણે શરીર ક્યારેક વધુ ઘટ્ટ લાળ બનાવવા લાગે છે.
- તબીબી સહાય: જો સમસ્યા ચાલુ રહે, તો ડૉક્ટર ‘મેન્ડિબ્યુલર ડિવાઇસ’ અથવા ‘CPAP મશીન’ ની સલાહ આપી શકે છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં લાળ ગ્રંથીઓમાં બોટોક્સ (Botox) ઇન્જેક્શન અથવા સર્જરીનો વિકલ્પ પણ અપનાવવામાં આવે છે.
ઊંઘતી વખતે લાળ નીકળવી હંમેશા સામાન્ય હોતી નથી. જો આ સમસ્યા સતત રહેતી હોય અને તેની સાથે નસકોરા અથવા દિવસ દરમિયાન ખૂબ ઊંઘ આવવા જેવા લક્ષણો હોય, તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
