તમે જે ઘી ખાઓ છો તે અમૃત છે કે ઝેર? જાણો અસલી અને નકલી ઘી ઓળખવાની સરળ ઘરેલુ ટિપ્સ
ગરમાગરમ ખીચડી પર ઓગળેલા ઘીની ધાર હોય કે શુદ્ધ ઘીમાંથી બનેલી મોહક જલેબી, ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ખાનપાનમાં ઘીનું સ્થાન હંમેશા સર્વોપરી રહ્યું છે. દાળ, ભાત, રોટલી, પરાઠા કે અવનવા હલવા જેવી પરંપરાગત વાનગીઓનો સ્વાદ ઘી વગર અધૂરો ગણાય છે. ઘી માત્ર વાનગીઓનો સ્વાદ જ નથી વધારતું, પરંતુ તે પોષક તત્વોનો ખજાનો પણ છે. તેમાં શરીર માટે અત્યંત જરૂરી એવા ચરબી-દ્રાવ્ય વિટામિન્સ જેવા કે વિટામિન A, D, E, અને K વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત, તેમાં રહેલા ગુણકારી ફેટી એસિડ્સ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) ને મજબૂત રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે ઘી તમે તમારા પરિવારને ખવડાવી રહ્યા છો, તે ખરેખર શુદ્ધ છે? તાજેતરના સમયમાં નફાખોરીના ચક્કરમાં ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે વધ્યું છે, જેમાં ઘી પણ બાકાત નથી. બજારમાં વધુ નફો કમાવવા માટે શુદ્ધ દેશી ઘીની અંદર વનસ્પતિ ઘી, હાઇડ્રોજનયુક્ત ચરબી, હલકી ગુણવત્તાનું પામ તેલ અને કેટલાક જોખમી કેમિકલ્સ ભેળવવામાં આવી રહ્યા છે. આ ભેળસેળયુક્ત ઘી દેખાવમાં આબેહૂબ અસલી ઘી જેવું જ લાગતું હોવાથી સામાન્ય ગ્રાહકો કોઈ પણ શંકા વગર તેને ખરીદી લે છે, પરંતુ તેમાં અસલી ઘી જેવી કુદરતી સુગંધ કે સ્વાદ હોતો નથી.
FSSAI એ બતાવી ઘી પરખવાની સાચી રીત
ગ્રાહકો આ પ્રકારની છેતરપિંડીનો ભોગ ન બને તે માટે ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) દ્વારા એક અત્યંત સરળ અને સચોટ ઘરેલુ ટેસ્ટ સૂચવવામાં આવ્યો છે. આ ટેસ્ટિંગની મદદથી ઘીમાં વનસ્પતિ તેલ કે અન્ય ચરબીની ભેળસેળ છે કે નહીં તે પ્રાથમિક તબક્કે જ જાણી શકાય છે.
આ પ્રયોગ કરવા માટે સૌ પ્રથમ એક ટેસ્ટ ટ્યુબ અથવા કાચના નાના વાસણમાં એક મિલીલીટર ઓગાળેલું ઘી લો. ત્યારબાદ તેમાં સમાન માત્રામાં એટલે કે એક મિલીલીટર સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ (HCl) ઉમેરો. આ મિશ્રણમાં અડધી ચમચી સામાન્ય ખાંડ ઉમેરીને તેને અંદાજે બે મિનિટ સુધી બરાબર હલાવો અને થોડીવાર માટે સ્થિર મૂકી રાખો. જો ઘી સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ હશે, તો મિશ્રણનો રંગ બદલાશે નહીં. પરંતુ, જો ઘીમાં વનસ્પતિ ઘી કે પામ તેલની ભેળસેળ કરવામાં આવી હશે, તો એસિડનું નીચેનું સ્તર તરત જ ગુલાબી કે લાલ રંગમાં બદલાઈ જશે. આ રાસાયણિક પ્રક્રિયા ભેળસેળને તુરંત જ પકડી પાડે છે.
નકલી ઘી સ્વાસ્થ્ય માટે ધીમું ઝેર
તબીબો અને આરોગ્ય નિષ્ણાતોના મતે, ભેળસેળયુક્ત ઘીનો લાંબા સમય સુધી ઉપયોગ કરવો એ શરીર માટે અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ શકે છે. તેમાં રહેલી કૃત્રિમ ફેટ અને કેમિકલ્સ શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) નું સ્તર ઝડપથી વધારે છે. જેના કારણે હૃદય રોગ, હાર્ટ એટેક, રક્તવાહિનીઓમાં બ્લોકેજ, ઓબેસિટી (સ્થૂળતા), પાચનતંત્રની ગરબડ અને લીવરને ગંભીર નુકસાન થઈ શકે છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો, સગર્ભા મહિલાઓ અને વૃદ્ધોના નાજુક સ્વાસ્થ્ય પર આ નકલી ઘી ખૂબ જ ઝડપથી પ્રતિકૂળ અસરો પેદા કરે છે.
ખરીદી વખતે આટલી સાવચેતી જરૂર રાખો
બજારમાંથી ઘી ખરીદતી વખતે હંમેશા લોકપ્રિય અને ભરોસાપાત્ર બ્રાન્ડની જ પસંદગી કરવી હિતાવહ છે. પેકિંગ પર મેન્યુફેક્ચરિંગ ડેટ, એક્સપાયરી ડેટ અને ખાસ કરીને FSSAI નો લાઇસન્સ નંબર તેમજ ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર (AGMARK) અચુક તપાસવું જોઈએ. સસ્તા ભાવે શુદ્ધ ઘી આપવાના દાવા કરતા લેભાગુ તત્વોના સ્કેમથી હંમેશા બચવું જોઈએ.
આ ઉપરાંત ઘીની શુદ્ધતા ચકાસવાના કેટલાક પરંપરાગત દેશી રસ્તા પણ છે. એક ચમચી ઘી લઈને તેને હથેળીના પાછળના ભાગ પર ઘસવાથી જો તેમાંથી કુદરતી સુગંધ આવે અને તે ત્વચાની ગરમીથી જ ઓગળવા લાગે, તો તે અસલી હોવાની નિશાની છે. શુદ્ધ ઘીને ફ્રિજમાં રાખવામાં આવે તો તે સમાન રીતે ઘટ્ટ થાય છે, જ્યારે ભેળસેળવાળા ઘીમાં અલગ-અલગ લેયર (સ્તર) જોવા મળે છે. અસલી ઘી અગ્નિના સંપર્કમાં આવતા જ તરત ઓગળીને સોનેરી બની જાય છે, જ્યારે નકલી ઘી ઓગળવામાં સમય લે છે અને તેમાંથી વિચિત્ર ઓઈલી વાસ આવે છે.
