મહિલાઓ માટે લાલ બત્તી: પેટની આ 4 સામાન્ય તકલીફોને ભૂલથી પણ ન કરો અણદેખી!
મહિલાઓમાં થતા ઓવેરિયન કેન્સર (અંડાશયનું કેન્સર) ના લક્ષણો ઘણીવાર એટલા સૂક્ષ્મ અને સામાન્ય હોય છે કે મહિલાઓ તેને પાચનની સમસ્યા, માસિક ધર્મની તકલીફ કે રોજીંદા થાક તરીકે ગણીને અણદેખા કરી દે છે. જોકે, તબીબી નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે મહિલાઓએ પોતાના શરીરમાં આવતા એવા ફેરફારો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ જે તદ્દન નવા હોય, સતત રહેતા હોય અને તેમની સામાન્ય આરોગ્ય પેટર્ન કરતાં સાવ અલગ હોય.
દિલ્હીની મધુકર રેઈનબો ચિલ્ડ્રન્સ હોસ્પિટલના ઓબ્સ્ટેટ્રિક્સ અને ગાયનેકોલોજી વિભાગના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ ડો. સાક્ષી ગોયલના જણાવ્યા મુજબ, પેટમાં સતત થતા ફેરફારોને આપોઆપ એસિડિટી, અપચો કે પીરિયડ્સની તકલીફ સમજીને અવગણવા જોઈએ નહીં. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, “હું મહિલાઓને સલાહ આપું છું કે જો કોઈ નવું લક્ષણ દેખાય, જે લાંબા સમય સુધી રહે અથવા તો તેમની રોજીંદી શારીરિક સ્થિતિ કરતાં અલગ હોય, તો તેને તરત જ ગંભીરતાથી લેવું જોઈએ.”
સતત રહેતો અફારો (Bloating) હોઈ શકે છે ચેતવણીરૂપ સંકેત
જે લક્ષણો પર મહિલાઓએ સૌથી વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે તેમાંથી એક છે પેટમાં સતત રહેતો અફારો કે સોજો. ક્યારેક-ક્યારેક પેટ ફૂલવું કે ગેસ થવો એ સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ જો અફારો સતત અને વારંવાર થતો હોય તથા ખોરાકમાં ફેરફાર કરવા છતાં તેમાં કોઈ સુધારો ન આવતો હોય, તો તબીબી તપાસ કરાવવી અત્યંત જરૂરી બની જાય છે.
આ ઉપરાંત, પેલ્વિસ (પેડૂના ભાગ) અથવા પેટમાં સતત દુખાવો કે દબાણ અનુભવવું એ પણ ઓવેરિયન કેન્સરનું એક લક્ષણ હોઈ શકે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે આ દુખાવો સામાન્ય માસિકના દુખાવા કરતાં અલગ પ્રકારનો હોય. ડો. ગોયલે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે, “કોઈપણ સ્પષ્ટ કારણ વગર પેટની સાઈઝ વધવી કે પેટ સતત ફુલાયેલું રહેવું તે પણ એક ચિંતાનો વિષય છે, ખાસ કરીને જ્યારે તે અન્ય શારીરિક લક્ષણો સાથે જોવા મળે.”
થોડું ખાધા પછી પણ પેટ ભરાઈ જવાની લાગણીને અણદેખી ન કરો
ભૂખ લાગવાની ક્ષમતા અને પેટની પાચન શક્તિમાં આવતા ફેરફારો પણ મહત્વના સંકેત આપે છે. ઓવેરિયન કેન્સરથી પ્રભાવિત મહિલાઓને ઘણીવાર ‘અર્લી સેટિટી’ (Early Satiety) નો અનુભવ થાય છે, એટલે કે તેઓ થોડીક જ માત્રામાં ખોરાક લે તો પણ તેમને પેટ ભરાઈ ગયું હોવાનો અહેસાસ થાય છે.
ઓછી ભૂખ લાગવી અથવા તો કોઈ જાણીતા કારણ વગર વજનમાં સતત ઘટાડો થવો એ પણ અન્ય લક્ષણો સાથે જોવા મળી શકે છે. જો આ સમસ્યા સતત જળવાઈ રહે, તો ડોક્ટર સાથે તેની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે.
પેશાબ અને આંતરડાની આદતોમાં આવતા ફેરફારો
બ્લેડર (પેશાબની કોથળી) અને બોવેલ (આંતરડા) ની ટેવોમાં અચાનક આવતા પરિવર્તનો પણ કેન્સરનું બીજું એક સંભવિત લક્ષણ હોઈ શકે છે. આ લક્ષણોમાં વારંવાર પેશાબ જવું, પેશાબ રોકવામાં મુશ્કેલી પડવી, પેશાબની કોથળી સંપૂર્ણ ખાલી ન થઈ શકી હોય તેવું લાગવું, સતત કબજિયાત રહેવી કે મળત્યાગમાં ભારે અગવડતા થવી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
સીકે બિરલા હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ ગાયનેકોલોજિક ઓન્કોલોજિસ્ટ ડો. પરમિંદર કૌર ભારપૂર્વક જણાવે છે કે પેશાબ કે આંતરડા સંબંધિત લક્ષણો જો કોઈપણ સ્પષ્ટ કારણ વગર સતત રહેતા હોય તો તેને સામાન્ય માની લેવાની ભૂલ ન કરવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું, “જે ફેરફારો કેટલાક અઠવાડિયા સુધી સતત ચાલુ રહે, ખાસ કરીને જ્યારે તેની સાથે અફારો, પેટમાં અગવડતા કે ભૂખમાં ફેરફાર જોવા મળે, ત્યારે તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.”
માસિક ધર્મ અને પ્રજનન સ્વાસ્થ્યમાં ફેરફાર
ઓવેરિયન કેન્સર ઘણીવાર માસિક ચક્રની પેટર્નમાં આવતા બદલાવ સાથે પણ જોડાયેલું હોય છે. અસામાન્ય રીતે વધુ પડતો રક્તસ્રાવ થવો, માસિક દરમિયાન અતિશય અસહ્ય દુખાવો થવો અથવા તો શારીરિક સંબંધ બાંધતી વખતે દુખાવો થવો એ એવા લક્ષણો છે જેના વિશે ડોક્ટર સાથે ખુલ્લીને વાત કરવી જોઈએ, ખાસ કરીને જો આ લક્ષણો સાવ નવા હોય.
જોકે, ડો. પરમિંદર ઉમેરે છે કે, “આ લક્ષણોનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે તમને કેન્સર જ છે.” ફાઇબ્રોઇડ્સ (Fibroids), એન્ડોમેટ્રિઓસિસ (Endometriosis), પાચનતંત્રના વિકારો અને હોર્મોનલ ફેરફારો જેવી અન્ય ઘણી સામાન્ય સમસ્યાઓ પણ આ જ પ્રકારના લક્ષણો પેદા કરી શકે છે.
પારિવારિક ઇતિહાસ અને જિનેટિક જોખમ
જે મહિલાઓના પરિવારમાં અગાઉ કોઈને ઓવેરિયન કેન્સર અથવા બ્રેસ્ટ કેન્સર (સ્તન કેન્સર) નો ઇતિહાસ રહ્યો હોય, તેમણે પોતાના વ્યક્તિગત જોખમ વિશે ડોક્ટર સાથે અગાઉથી ચર્ચા કરી લેવી જોઈએ.
અમુક ચોક્કસ વારસાગત જનીની ફેરફારો (Genetic Mutations), ખાસ કરીને BRCA1 અને BRCA2 જનીનોમાં થતા મ્યુટેશન, ઓવેરિયન અને બ્રેસ્ટ કેન્સરના જોખમમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. વ્યક્તિગત અને પારિવારિક ઇતિહાસના આધારે ડોક્ટર્સ આવી મહિલાઓને જિનેટિક કાઉન્સિલિંગ અને જિનેટિક ટેસ્ટિંગ કરાવવાની સલાહ આપી શકે છે.
