વિટામિન K ની ઉણપ: પેઢામાંથી લોહી નીકળવું અને શરીર પર વાદળી ડાઘ પડવા એ છે ખતરાની નિશાની, જાણો તેનાથી બચવાના ઉપાયો
આપણું શરીર યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે તે માટે વિવિધ વિટામિન્સ અને મિનરલ્સની જરૂર હોય છે. આ પૈકી વિટામિન K એક એવું પોષક તત્વ છે, જેની ઉણપને આપણે ઘણીવાર નજરઅંદાજ કરીએ છીએ. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે પેઢામાંથી લોહી આવવું અથવા સામાન્ય ઈજામાં પણ શરીર પર વાદળી કે કાળા નિશાન (Bruising) પડી જવા એ વિટામિન K ની ગંભીર ઉણપના સંકેત હોઈ શકે છે? આ વિટામિન માત્ર લોહી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં જ નહીં, પણ હાડકાં અને હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ અનિવાર્ય છે.
શરીરમાં શું છે વિટામિન K ની ભૂમિકા?
વિટામિન K એ ચરબીમાં દ્રાવ્ય (Fat-soluble) સંયોજનોનો સમૂહ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય લોહી વહેતું અટકાવવાનું છે. જ્યારે આપણને ઈજા થાય છે, ત્યારે વિટામિન K લોહીના ગઠ્ઠા બનાવતા પ્રોટીનને સક્રિય કરે છે, જેથી વધુ પડતું લોહી વહી જતું અટકે છે. આ ઉપરાંત, તે ઓસ્ટિયોકેલ્સિન નામના પ્રોટીનના નિર્માણમાં મદદ કરે છે, જે હાડકાંને મજબૂત બનાવવા માટે કેલ્શિયમનો ઉપયોગ કરે છે. હૃદય માટે પણ તે એટલું જ જરૂરી છે કારણ કે તે ધમનીઓમાં કેલ્શિયમને જામતા અટકાવે છે, જેથી હૃદયરોગનું જોખમ ઘટે છે.
નવજાત શિશુઓ માટે કેમ છે જીવલેણ?
નવજાત શિશુઓમાં વિટામિન K ની ઉણપ ખૂબ જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. બાળકો જ્યારે જન્મે છે ત્યારે તેમના શરીરમાં આ વિટામિનનો ભંડાર ઓછો હોય છે અને તેમના આંતરડામાં તે બેક્ટેરિયા હોતા નથી જે વિટામિન K બનાવે છે. આ સ્થિતિને ‘હેમોરેજિક ડિસીઝ ઓફ ધ ન્યૂબોર્ન’ કહેવામાં આવે છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં, બાળકના મગજની અંદર રક્તસ્રાવ થઈ શકે છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
ઉણપના મુખ્ય લક્ષણો અને ચેતવણી
પુખ્ત વયના લોકોમાં વિટામિન K ની ઉણપના કેટલાક સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળે છે જેને ક્યારેય અવગણવા ન જોઈએ:
- નાક અથવા પેઢામાંથી વારંવાર લોહી નીકળવું.
- નાની એવી ઈજા થાય તો પણ લાંબા સમય સુધી લોહી વહેતું રહેવું.
- ત્વચા પર કારણ વગર વાદળી કે કાળા નિશાન પડી જવા.
- હાડકાં નબળા પડી જવા અને વારંવાર ફ્રેક્ચર થવું.
કોને રહે છે સૌથી વધુ જોખમ?
અમેરિકાની ‘નેશનલ લાઈબ્રેરી ઓફ મેડિસિન’ મુજબ, જે લોકો લોહી પાતળું કરવાની દવાઓ લે છે અથવા લાંબા સમયથી એન્ટિબાયોટિક્સનું સેવન કરી રહ્યા છે, તેમના શરીરમાં આ વિટામિનની ઉણપ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે. આ ઉપરાંત, જે લોકોના શરીરમાં ચરબીનું શોષણ બરાબર થતું નથી અથવા જેમના આહારમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજીનો અભાવ હોય છે, તેમને આ સમસ્યા થઈ શકે છે. વધુ પડતું વિટામિન A કે E લેવાથી પણ વિટામિન K ની અસર ઓછી થઈ શકે છે.
