કિડની સ્ટોનથી બચવું છે? તો ભૂલી જાઓ જૂની સલાહ: કેલ્શિયમ છોડવાનું નથી, સાચી માત્રામાં લેવું જરૂરી છે
આજકાલ કિડની સ્ટોન (પથરી) એક ખૂબ જ સામાન્ય પરંતુ અત્યંત પીડાદાયક સમસ્યા બની ગઈ છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જ્યારે પેશાબમાં ખનિજો (minerals) અને ક્ષારો (salts) નું પ્રમાણ વધી જાય છે અને પ્રવાહી ઓછું થઈ જાય છે, ત્યારે આ ખનિજો એકબીજા સાથે જોડાઈને સ્ફટિક બનાવવા લાગે છે, જે પાછળથી પથરીનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.
કેલ્શિયમ અંગેની જૂની માન્યતા હવે બદલાઈ
લાંબા સમય સુધી દર્દીઓને એવી સલાહ આપવામાં આવતી હતી કે પથરીથી બચવા માટે કેલ્શિયમનું સેવન ઓછું કરી દેવું. જોકે, ‘PMC – NIH’ ના સંશોધનો અને ડોક્ટરોની આધુનિક સલાહ હવે આ ધારણાને ખોટી ગણાવે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ખોરાકમાં કેલ્શિયમની ઉણપ કરવાથી ‘ઓક્સાલેટ’ નું શોષણ વધી જાય છે, જેનાથી પથરી બનવાનું જોખમ ઘટવાને બદલે વધી શકે છે.
સ્ત્રોતો જણાવે છે કે આહારમાંથી મળતું કેલ્શિયમ (જેમ કે દૂધ, દહીં, પનીર) હાડકાંનું રક્ષણ કરે છે અને પથરી બનતા અટકાવે છે. બીજી તરફ, કેલ્શિયમ સપ્લીમેન્ટ્સ (ગોળીઓ) નું સેવન વિવાદાસ્પદ છે અને તે પથરીનું જોખમ વધારી શકે છે, ખાસ કરીને જો તેને ખોરાક લીધા વિના લેવામાં આવે.
પથરી રોકવાના ૩ મુખ્ય ઘરેલું ઉપાયો
ડોક્ટર પ્રિયંકા સહરાવત અને અન્ય આરોગ્ય નિષ્ણાતોએ પથરીથી બચવા માટે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સૂચનો આપ્યા છે:
- પૂરતું હાઇડ્રેશન (Hydration): પથરીથી બચવાનો સૌથી અસરકારક રસ્તો પુષ્કળ પાણી પીવું છે. દિવસમાં ઓછામાં ઓછું ૨.૫ થી ૩ લિટર પ્રવાહી પીવું જોઈએ જેથી દરરોજ ઓછામાં ઓછું ૨ લિટર પેશાબ બને.
- મીઠાનું ઓછું સેવન: દિવસ દરમિયાન મીઠાની માત્રા ૫ ગ્રામ (લગભગ એક ચમચી) થી ઓછી રાખો. વધુ પડતું મીઠું પેશાબમાં કેલ્શિયમનું પ્રમાણ વધારી દે છે, જે પથરી બનવાની શક્યતા વધારે છે.
- ખાટાં ફળોનો જાદુ: લીંબુ, સંતરા અને મોસંબી જેવા ખાટાં ફળોમાં સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે, જે નાની પથરીને બનતી અટકાવે છે અને તેને વધવા દેતું નથી.
શું ન ખાવું?
પથરીના દર્દીઓએ પાલક, બીટ, શક્કરિયા, નટ્સ અને ચોકલેટ જેવા ‘હાઈ ઓક્સાલેટ’ ખાદ્ય પદાર્થોનું સેવન મર્યાદિત કરવું જોઈએ. સાથે જ, રેડ મીટ અને માછલી જેવા પ્રાણીજ પ્રોટીનનું અતિશય સેવન પણ યુરિક એસિડ વધારી શકે છે, જે પથરીનું કારણ બને છે.
નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
જો તમે કેલ્શિયમ અને વિટામિન ડી ના સપ્લીમેન્ટ્સ લઈ રહ્યા છો, તો તે હંમેશા ડોક્ટરની સલાહ પર જ લો. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે ‘DASH’ ડાયેટ (શાકભાજી, ફળો અને ઓછું મીઠું ધરાવતો આહાર) નું પાલન કરવું માત્ર પથરી માટે જ નહીં પરંતુ બ્લડ પ્રેશર માટે પણ ફાયદાકારક છે.
તમારી કિડનીના સ્વાસ્થ્યને સમજવા માટે તમે તેને એક ગરણી (filter) ની જેમ જોઈ શકો છો. જો તમે ગરણીમાં ઘણો બધો ઘટ્ટ કચરો (ખનિજ અને ક્ષાર) નાખશો અને તેને સાફ કરવા માટે પૂરતું પાણી નહીં વહેવડાવો, તો ગરણીના છિદ્રો બંધ થવા લાગશે. સાચી માત્રામાં પાણી અને યોગ્ય આહાર તે ગરણીને હંમેશા સાફ રાખવામાં મદદ કરે છે.
