દાળ ઉકાળતી વખતે કેમ નીકળે છે સફેદ ફીણ? એક્સપર્ટે જણાવ્યું તેને કાઢીને ફેંકવું કેમ છે અત્યંત જરૂરી

દાળના ફીણ માત્ર ફીણ જ છે, ‘ઝેર’ નથી; પ્રેશર કૂકર કે તપેલી – જાણો સૌથી સુરક્ષિત રીત

ભારતીય થાળીમાં દાળનું સ્થાન હંમેશા વિશેષ રહ્યું છે, પરંતુ તેને રાંધવાની પદ્ધતિઓ અને દાળ પર બનતા સફેદ ફીણને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર અનેક માન્યતાઓ ફેલાઈ છે. અવારનવાર દાવો કરવામાં આવે છે કે દાળના આ ફીણ યુરિક એસિડ વધારે છે અથવા પ્રેશર કૂકરમાં દાળ બનાવવી સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. નિષ્ણાતો અને સંશોધનોના આધારે હવે આ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી સામે આવી છે.

સફેદ ફીણ: ભ્રમ વિરુદ્ધ સત્ય

ઘણા લોકો માને છે કે દાળ ઉકળતી વખતે ઉપર આવતા સફેદ ફીણ યુરિક એસિડનું કારણ બને છે અને સાંધામાં દુખાવો પેદા કરે છે. રાયપુરના ઓન્કોલોજિસ્ટ ડૉ. જયેશ શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, આ ફીણ ખરેખર પ્રોટીન, થોડો સ્ટાર્ચ અને સેપોનિનનું મિશ્રણ હોય છે.

સેપોનિન એ છોડનું કુદરતી સંયોજન છે, જે સોજા ઘટાડવામાં અને કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. નિષ્ણાતોના મતે, યુરિક એસિડની સમસ્યા મુખ્યત્વે રેડ મીટ અને દરિયાઈ ખોરાક (સીફૂડ) થી થાય છે, નહીં કે દાળના ફીણથી. જોકે, વધુ પડતું સેપોનિન કેટલાક લોકોના પાચનતંત્રમાં અસ્વસ્થતા કે કડવાશ પેદા કરી શકે છે.

પ્રેશર કૂકર વિરુદ્ધ ખુલ્લા વાસણો

દાળ રાંધવાની રીતને લઈને બે મંતવ્યો છે:

• આયુર્વેદિક દૃષ્ટિકોણ: આયુર્વેદ મુજબ, દાળને ખુલ્લા વાસણમાં રાંધવી સર્વોત્તમ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પ્રેશર કૂકર દાળને દબાવીને રાંધે છે, જેનાથી ગેસ અને પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

• વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણ: આધુનિક સંશોધનો દર્શાવે છે કે પ્રેશર કૂકરમાં દાળ રાંધવાથી દાળમાં રહેલી જટિલ શર્કરા અને સેપોનિન વધુ સારી રીતે તૂટે છે. આનાથી દાળ પચાવવી સરળ બને છે, પેટ ફૂલવાની સમસ્યા ઓછી થાય છે અને પોષક તત્વોનું શોષણ વધુ સારી રીતે થાય છે.

એન્ટી-ન્યુટ્રિએન્ટ્સ: ડરવાની જરૂર નથી

દાળમાં જોવા મળતા એન્ટી-ન્યુટ્રિએન્ટ્સ (ફાયટેટ્સ, લેક્ટિન્સ, ઓક્સાલેટ્સ) કેલ્શિયમ અને આયર્ન જેવા ખનિજોના શોષણને રોકી શકે છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે તેના સ્વાસ્થ્ય લાભો તેના નુકસાન કરતા ઘણા વધારે છે. પલાળવા, ફણગાવવા અથવા ઉકાળવાથી મોટાભાગના એન્ટી-ન્યુટ્રિએન્ટ્સ નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે.

પૌષ્ટિક અને સુપાચ્ય દાળ માટે ટિપ્સ

• પલાળવું: રાંધતા પહેલા ઓછામાં ઓછો 1 કલાક દાળને પલાળી રાખો. આખા કઠોળ માટે 8-10 કલાક પલાળવું ફાયદાકારક છે.
• મસાલાનો ઉપયોગ: આદુ, હીંગ, હળદર અને મીઠો લીમડો પાચનમાં મદદ કરે છે.
• મીઠું નાખવાનો સમય: દાળ પૂરેપૂરી ચઢી જાય પછી જ મીઠું નાખો.
• સંતુલિત ભોજન: દાળને ભાત કે રોટલી સાથે ખાઓ, જેથી પોષણ સંતુલિત રહે.

 દાળના સફેદ ફીણ કોઈ ‘ઝેર’ નથી અને પ્રેશર કૂકરમાં દાળ રાંધવી સ્વાસ્થ્ય માટે સુરક્ષિત છે. સંતુલિત આહાર અને રાંધવાની સાચી રીતોથી દાળ પૌષ્ટિક અને સુપાચ્ય બની રહે છે.