ચોમાસાની ઋતુમાં ડેન્ગ્યુના આ લક્ષણોને જરાય ન કરો નજરઅંદાજ: સવારે ઉઠતી વખતે શરીરમાં દેખાઈ શકે છે આ ગંભીર ફેરફારો
વરસાદની ઋતુ પોતાના સાથે અનેક પ્રકારની ખુશીઓ અને ઠંડક લઈને આવે છે, પરંતુ આ મોસમ સાથે કેટલીક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત ગંભીર સમસ્યાઓ પણ લાવે છે. ખાસ કરીને ચોમાસા અને તેની આસપાસના દિવસોમાં મચ્છરોનો ઉપદ્રવ ખૂબ જ વધી જાય છે, જેના કારણે ડેન્ગ્યુ જેવી ખતરનાક બીમારી ફેલાવવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે. ડેન્ગ્યુ એ એક એવી બીમારી છે જે સમયસર પકડમાં ન આવે તો દર્દીના જીવન માટે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
ડોક્ટરોના જણાવ્યા અનુસાર, ડેન્ગ્યુના શરૂઆતી લક્ષણો ઘણીવાર સવારે ઊંઘમાંથી જાગતી વખતે સૌથી વધુ સ્પષ્ટ રીતે અનુભવાતા હોય છે. ઘણા લોકો સવારની નબળાઈ કે સામાન્ય થાક સમજીને આ સંકેતોને અવગણતા હોય છે, જે ખૂબ જ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. તેથી, આ ઋતુમાં સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે વિશેષ સાવચેતી રાખવી અનિવાર્ય છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે સવારના સમયે શરીરમાં થતા કયા બદલાવો ડેન્ગ્યુ તરફ ઈશારો કરે છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચી શકાય.
સવારના સમયે અચાનક તેજ તાવનો અનુભવ થવો
ડેન્ગ્યુનું પહેલું અને સૌથી સામાન્ય લક્ષણ એ છે કે અચાનક ઊંચા તાપમાન સાથે તાવ આવવો. ઘણા લોકો સવારે ઉઠતી વખતે ખૂબ ગરમી અનુભવે છે અને તાવ 102 થી 104 ડિગ્રી સુધી પહોંચે છે. જો તમને સવારે ઉઠતી વખતે તાવની સાથે તીવ્ર ધ્રુજારી (કમ્પી) અથવા ભારે નબળાઈનો અનુભવ થાય છે, તો તેને સામાન્ય વાયરલ ચેપ ગણીને અવગણશો નહીં અને તાત્કાલિક તબીબી સલાહ લો.
શરીર, સાંધા અને સ્નાયુઓમાં અસહ્ય દુખાવો
ડેન્ગ્યુને મેડિકલ ભાષામાં ઘણીવાર ‘બ્રેક બોન ફીવર’ (Breakbone Fever) એટલે કે હાડકાં તોડી નાખનાર તાવ પણ કહેવામાં આવે છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે આ બીમારીમાં દર્દીના સાંધા, સ્નાયુઓ અને હાડકાંમાં ખૂબ જ તીવ્ર દુખાવો થાય છે.
સવારે જ્યારે તમે પથારીમાંથી ઊભા થાઓ છો, ત્યારે જો શરીર સાવ જકડાયેલું (Stiff) લાગે અથવા ચાલતી વખતે સાંધામાં સખત દુખાવો થાય, તો તે ડેન્ગ્યુનો પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે.
આ પીડા સામાન્ય શારીરિક થાક કરતાં ઘણી અલગ અને અસહ્ય હોય છે.
તીવ્ર માથાનો દુખાવો અને આંખોની પાછળ ભારેપણું
જો સવારે ઊઠતાની સાથે જ તમને અસહ્ય માથાનો દુખાવો સતાવતો હોય અને ખાસ કરીને આંખોની પાછળના ભાગમાં દબાણ કે દુખાવો અનુભવાતો હોય, તો તેને હળવાશથી ન લો. આ લક્ષણો ડેન્ગ્યુના મુખ્ય ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં ગણવામાં આવે છે. આખી રાત પૂરતી ઊંઘ લીધા અને આરામ કર્યા પછી પણ જો સવારે જાગતી સમયે શરીરમાં જરાય ઊર્જા (Energy) ન બચે અને અતિશય થાક લાગતો હોય, તો તમારે સાવચેત થઈ જવાની જરૂર છે.
ત્વચા પર લાલ ફોલ્લીઓ અને પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ
ડેન્ગ્યુના કેટલાક દર્દીઓમાં તાવ શરૂ થયાના થોડા દિવસો બાદ ત્વચા પર લાલ રંગના દાણા કે ફોલ્લીઓ (Skin Rashes) દેખાવા લાગે છે. જો શરીર પર આવા ચિહ્નો દેખાય અને તેની સાથે તાવ તથા શારીરિક દુખાવો પણ પ્રવર્તતો હોય, તો તુરંત જ ડેન્ગ્યુનું નિદાન કરાવવું અનિવાર્ય છે.
આ ઉપરાંત, સવારે ઊઠતી વખતે ઊબકા આવવા, ઉલટી જેવું મન થવું અથવા જરાય ભૂખ ન લાગવી તે પણ ડેન્ગ્યુની શરૂઆતની નિશાનીઓ હોઈ શકે છે.
ક્યારે સ્થિતિ અત્યંત ખતરનાક અને ગંભીર બની શકે છે?
સામાન્ય લક્ષણો ઉપરાંત જો ડેન્ગ્યુ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરે, તો તે ગંભીર સ્થિતિમાં ફેરવાઈ શકે છે. જો દર્દીમાં નીચે મુજબના લક્ષણો દેખાય તો સેકન્ડનો પણ વિલંબ કર્યા વગર તુરંત જ હોસ્પિટલનો સંપર્ક કરવો જોઈએ:
સતત અને વારંવાર ઉલટી થવી.
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ કે છાતીમાં જકડામણ થવી.
પેટમાં અસહ્ય અને તીવ્ર દુખાવો થવું.
મસૂડાંમાંથી અથવા નાકમાંથી લોહી વહેવું.
શરીરમાં અત્યંત સુસ્તી છવાઈ જવી અથવા બેહોશી જેવી સ્થિતિ સર્જાવી.
આ તમામ લક્ષણો ‘ડેન્ગ્યુ હેમરેજિક ફીવર’ (Severe Dengue) તરફ ઈશારો કરે છે, જેમાં દર્દીને ત્વરિત અને આક્રમક તબીબી સારવારની આવશ્યકતા રહે છે.
ડેન્ગ્યુથી બચવાના અસરકારક ઉપાયો અને સાવચેતી
કોઈપણ બીમારી થાય તેના કરતા તેનાથી બચવું હંમેશાં વધુ સારું છે. ડેન્ગ્યુ ફેલાવનાર ‘એડીઝ એજીપ્ટી’ મચ્છર ચોખ્ખા પાણીમાં પેદા થાય છે, તેથી તેનાથી બચવા માટે નીચે મુજબના પગલાં ભરવા ખૂબ જ જરૂરી છે:
ઘરની આસપાસ સફાઈ રાખો: તમારા ઘરની આસપાસ કે અંદર ક્યાંય પણ પાણી જમા ન થવા દો. કુલર, કુંડાં, ટાંકી કે ટાયરોમાં ભરાયેલા પાણીને નિયમિત સાફ કરો જેથી મચ્છરોના ઈંડા ન ફાટે.
સંપૂર્ણ શરીરને ઢાંકે તેવા કપડાં પહેરો: જ્યારે પણ ઘરની બહાર નીકળો ત્યારે હંમેશાં પૂરી બાંહ્યના (Full Sleeves) શર્ટ અને આખા કપડાં પહેરવાનો આગ્રહ રાખો, જેથી મચ્છર કરડવાની શક્યતા નહિવત થઈ જાય.
મચ્છર ભગાડતી ક્રીમનો ઉપયોગ કરો: ત્વચા પર મોસ્કીટો રિપेलेंट ક્રીમ કે લોશન લગાવો. આ ઉપરાંત ઘરની બારીઓ અને দরવાજા પર મચ્છરરોધી જાળીઓ (Mosquito Nets) અચૂક લગાવો.
સ્વાસ્થ્ય સાથે ક્યારેય ચેડા ન કરવા જોઈએ. જો સવારે ઉઠતી વખતે શરીરમાં આવા કોઈપણ અસામાન્ય બદલાવ દેખાય, તો સમયસર બ્લડ ટેસ્ટ કરાવીને ડોક્ટરની સલાહ મુજબ યોગ્ય ઉપચાર અપનાવો અને સ્વસ્થ રહો.
