દાડમના દાણા કે જ્યુસ, ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે શું છે ઉત્તમ? જાણો નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય
ડાયાબિટીસ (Diabetes) જેવી ક્રોનિક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા ધરાવતા દર્દીઓમાં દરરોજ ખોરાકની પસંદગી અને બ્લડ શુગર કન્ટ્રોલને લઈને અનેક આશંકાઓ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને મીઠા ફળો ખાવા અંગે તબીબી સલાહ લેવી આવશ્યક બની જાય છે. હેલ્થ એક્સપર્ટ્સ અને તબીબી સંશોધનો અનુસાર, યોગ્ય માત્રા અને સાચી પદ્ધતિથી દાડમનું સેવન કરવામાં આવે તો તે ડાયાબિટીસને નિયંત્રિત કરવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસથી પીડાતા કરોડો દર્દીઓના મનમાં અવારનવાર પ્રશ્ન થાય છે કે શું મીઠા ફળો ખાવાથી તેમનું શુગર લેવલ અચાનક વધી જશે? તેલંગાણાના વારંગલ સ્થિત નિહિરા હોસ્પિટલ્સના જનરલ ફિઝિશિયન ડો. રોહિણી પ્રિયંકા રેડ્ડીના જણાવ્યા અનુસાર, યોગ્ય માત્રામાં અને સાચી રીતે ખાવામાં આવે તો દાડમ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે અત્યંત ગુણકારી આહાર સાબિત થઈ શકે છે.
દાડમમાં કુદરતી મીઠાશ હોવા છતાં તેનો ગ્લાયકેમિક ઇન્ડેક્સ (GI) આશરે ૫૩ (ઓછાથી મધ્યમ સ્તરનો) છે. આ કારણે તે બ્લડ શુગરમાં ઝડપી ઉછાળો લાવતું નથી.
ફાઇબર અને શુગરના શોષણનું વૈજ્ઞાનિક ગણિત
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે દાડમના રસ (Pomegranate Juice) કરતાં આખા દાણા ચાવવા (Whole Seeds) વધુ હિતાવહ છે. દાડમના બીજમાં પૂરતા પ્રમાણમાં ડાયેટરી ફાઇબર હોય છે. જ્યારે દર્દી દાડમના દાણા ચાવીને ખાય છે, ત્યારે આ ફાઇબર પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી કરી દે છે. પરિણામે, ફળમાં રહેલી કુદરતી શુગર (ફ્રુક્ટોઝ) લોહીના પ્રવાહમાં ખૂબ જ ધીમે ધીમે ભળે છે.
જો દાડમનો રસ બનાવી દેવામાં આવે તો તેનું ફાઇબર નષ્ટ થઈ જાય છે. ફાઇબર વિનાનો રસ પીવાથી ફ્રુક્ટોઝ લોહીમાં તરત ભળી જાય છે, જેનાથી શુગર સ્પાઇક (અચાનક વધારો) થવાનું જોખમ રહે છે. જો રસ જ પીવો હોય તો ખાંડ ઉમેર્યા વગર મહત્તમ ૧૨૦ મિલી (અડધો કપ) પાણી ઉમેરીને લઈ શકાય, પરંતુ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ તાજા દાણા જ છે.
ઇન્સ્યુલિન પ્રતિરોધ અને ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસમાં ઘટાડો
‘ન્યુટ્રિશન રિસર્ચ જર્નલ’ માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ મુજબ, દાડમમાં પુનિકલજિન (Punicalagin) અને એલેજિક એસિડ જેવા શક્તિશાળી પોલિફેનોલ્સ અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સ હોય છે. આ ઘટકો સ્વાદુપિંડના બીટા કોષોને મજબૂત બનાવે છે, જેનાથી શરીરમાં ઇન્સ્યુલિનની કાર્યક્ષમતા વધે છે અને કોષો ગ્લુકોઝને સરળતાથી શોષી શકે છે.
આ ઉપરાંત, ડાયાબિટીસમાં શરીરમાં ઉત્પન્ન થતા ફ્રી રેડિકલ્સને કારણે ક્રોનિક સોજો (Inflammation) અને ઓક્સિડેટીવ સ્ટ્રેસ વધે છે, જે હૃદય અને કિડનીને નુકસાન પહોંચાડે છે. ‘જર્નલ ઓફ એથનો ફાર્માકોલોજી’ અનુસાર, દાડમમાં રહેલા તત્વો સી-રિએક્ટિવ પ્રોટીન (CRP) નું સ્તર ઘટાડીને ડાયાબિટીસના કારણે થતી જટિલતાઓથી બચાવે છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે દાડમ ખાવાના અન્ય સ્વાસ્થ્ય લાભો
૧. હૃદયનું આરોગ્ય: ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં હૃદયરોગનું જોખમ વધારે હોય છે. દાડમ ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) ઘટાડવામાં અને બ્લડ પ્રેશર નિયંત્રિત રાખવામાં મદદ કરે છે.
૨. વજન નિયંત્રણ: દાડમમાં કલરી ઓછી અને ફાઇબર વધારે હોય છે, જે પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું રાખે છે અને વજન નિયંત્રણમાં મદદ કરે છે.
૩. રોગપ્રતિકારક શક્તિ: વિટામિન સી અને એન્ટીઓક્સિડન્ટ્સથી ભરપૂર હોવાથી તે ડાયાબિટીસના દર્દીઓની રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત કરે છે.
દાડમનું સેવન કેવી રીતે કરવું?
તમે સવારના નાસ્તામાં ઓટમીલ કે ગ્રીક દહીંમાં દાડમના દાણા ઉમેરીને ખાઈ શકો છો. આ સિવાય સવારના કે બપોરના સલાડમાં અથવા ચોખાની વાનગીઓમાં સ્વાદ અને પોષણ માટે દાડમ ઉમેરી શકાય છે.
સાવચેતી તરીકે, જો તમારું ફાસ્ટિંગ બ્લડ શુગર લેવલ (Fasting Blood Sugar) ૨૦૦ mg/dL થી વધુ રહેતું હોય, તો તેને દૈનિક આહારમાં શામેલ કરતા પહેલાં તમારા તબીબની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
