Connect with us

Navratri Culture

નવરાત્રી: ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ‘દુર્ગા’ નો અર્થ શું છે

Published

on

વિશ્વમાં ભારત એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં સ્ત્રીને દેવી માનવામાં આવે છે. વિશ્વનો કોઈ દેશ મહિલાઓ માટે કાયમી આદર બતાવતો નથી જેટલો ભારતમાં છે. અહીં દેવી એટલે કે શક્તિ અને આ અવિશ્વસનીય શક્તિ એક ઉત્સવના રૂપમાં ઉજવવામાં આવે છે, જેને આપણે નવરાત્રી કહીએ છીએ, વર્ષમાં ચાર નવરાત્રી હોય છે, 2 ગુપ્ત નવરાત્રી, ચૈત્ર નવરાત્રી અને શારદીય નવરાત્રી.

નવરાત્રિમાં દેવીના દરેક સ્વરૂપની ઉજવણી સંગીત, કલા, ધાર્મિક વિધિઓ, મંત્રો અને ધ્યાન દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેણીને સ્ત્રીઓ, પૃથ્વી, પ્રકૃતિ અને તમામ અભિવ્યક્તિઓથી આગળના રૂપમાં પૂજવામાં આવે છે. આરાધના, વૈભવ, આનંદ, રહસ્ય અને અજાયબીમાં લીન થયેલી દેવીની આ આરાધના મનને સાત્વિક અને ચેતના તરીકે પ્રજ્વલિત કરે છે.

દેવી શક્તિ છે, એટલે કે, તે તમામ પરિવર્તનશીલ ઉર્જા અને પ્રલયની શક્તિનો આધાર છે, જેને માત્ર માનવ કારણ સમજી શકતો નથી. નવરાત્રિ દરમિયાન દેવીના તમામ સ્વરૂપોના મહિમા, શાણપણ અને કૃપાનું સંચાલન કરતી સર્વોચ્ચ શક્તિને દુર્ગા તરીકે પૂજવામાં આવે છે. દુર્ગા બ્રહ્માંડની માતા છે, જે તમામ જીવો અને તમામ વિશ્વોની રચના, જાળવણી અને સંહારને જન્મ આપે છે. તે ચેતનાની શક્તિ છે, જેમાં બ્રહ્માંડ પદાર્થ, જીવન અને મન તરીકે ભળી જાય છે.

મા દુર્ગા, ભારત એક અનંત સંસ્કૃતિ અને ઊંડી ધાર્મિક સંસ્કૃતિ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. દુર્ગા એ દેવી છે જે સમગ્ર ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેની અદ્ભુત જીવન શક્તિ, ગામડાના મંદિરોથી લઈને ઉચ્ચતમ યોગ આધ્યાત્મિકતા સુધી તેની હાજરી.

દુર્ગાનો અર્થ છે જે આપણને બધી મુશ્કેલીઓથી આગળ લઈ જાય છે. તે દૈવી ઊર્જા છે, જે આત્માને દ્વૈત, પ્રતિકૂળતા અને વિરોધ, જાણીતા અને અજાણ્યાથી રક્ષણ આપે છે. દુર્ગા, તારા તરીકે, અમને અજ્ઞાનતાના અશાંત મહાસાગરને પાર કરીને બધા અંધકારની બહાર તેજસ્વી એવા બીજા કિનારે લઈ જાય છે. તે આપણને બધા જોખમો પર સમુદ્ર પાર વહાણની જેમ વહન કરે છે, જેમ કે કવિતાના રૂપમાં વેદિક મંત્રો ગૂંજતા હોય છે.

દુર્ગા અગ્નિમાંથી નીકળે છે, જે આપણા અમર જીવનની આંતરિક જ્યોત છે, જે સર્વોચ્ચ આનંદ સુધી પહોંચવાની આપણી પ્રેરણાને જાગૃત કરે છે. તે તપની શક્તિમાંથી જન્મે છે, અપરિવર્તનશીલ સત્ય માટે આપણી સંપૂર્ણ એકાગ્રતા. તે પૃથ્વી પરની આધ્યાત્મિક અગ્નિ છે જે આત્માને ચમકવા માટે તમામ અશુદ્ધિઓને દૂર કરે છે. તેમનો સિંહ બહાદુરીના બળને દર્શાવે છે જે તમામ અસ્તિત્વમાં પ્રકાશિત છે.

દુર્ગા આપણને પરિવર્તનશીલ શાણપણ આપે છે જે આપણને આ બધાથી આગળ અસ્તિત્વના ઉચ્ચ સ્તરે લઈ જાય છે. તે હૃદયમાં રહેતું યોગિક બળ છે જે આપણને આત્મ-સાક્ષાત્કારના સ્પષ્ટ પ્રકાશ, આપણા સાચા દૈવી સ્વભાવના સાક્ષાત્કાર માટે ખોલે છે જે સમય, અવકાશ અને ક્રિયાથી ઉપર છે. દુર્ગા શક્તિ દ્વારા આપણી અંદર કાર્ય કરે છે, તેમની નિયમિત પૂજા કુંડલિની શક્તિ આપણા શરીરમાં સૂક્ષ્મ સ્વરૂપમાં ઉત્પન્ન કરે છે.

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Navratri Culture

Navratri Culture 2022 : ગુજરાતી પ્રજાનું સંસ્કૃતિ સૌભાગ્ય એટલે ‘ગરબો’

Published

on

આદ્યશક્તિની આરાધના માટે વર્ષમાં ૪ નવરાત્રી પૈકી આસો માસની નવરાત્રીનું વિશેષ મહત્વ રહેલું છે. જેમાં ગરબાનો ઉપયોગ થાય છે. ત્યારે કલાકારો માટીના ગરબા તૈયાર કરવા માટે નવરાત્રીના 3 માસ પહેલાથી મહેનત શરૂ કરી દે છે. નવરાત્રી દરમ્યાન બજારોમાં રંગબેરંગી સુંદર ભાતવાળા માટીના છિદ્રોવાળા ’ગરબા’ તો તમે જોયા જ હશે. પ્રાચીન પરંપરા અનુસાર નોરતા દરમિયાન ઘેર ઘેર માટીના ગરબામાં થોડા ઘઉં મૂકી તેની ઉપર કોડિયું રાખીને તેમાં ઘીનો દિપક પ્રગટાવવાની પ્રથા છે.

ભાવિકો ખૂબ જ શ્રદ્ધાથી માટીના દેશી ગરબાની ખરીદી કરી નવે નવ દિવસ તેમાં અખંડ દીવો કરી માતાજીની આરાધના કરે છે. સમય ભલે બદલાયો હોય પરંતુ માટીના ગરબાનું આજેય એટલું જ મહત્વ છે. મોટા ભાગના માઇ ભક્તો ઘટસ્થાપનમાં દેશી ગરબા લેવાનું જ પસંદ કરે છે. અમુક લોકો તો ખાસ સફેદ ગરબાની જ ખરીદી કરે છે. પહેલાના સમયમાં ગરબા માત્ર સફેદ રંગના જ હતા.

સમયની સાથે ગરબાએ પણ નવા રૂપરંગ ધારણ કર્યા.અવનવા ચિત્રો સાંખીયા સહિતના શણગારેલા ગરબાઓએ પોતાનું સ્થાન જમાવી લીધું છે. ગરબા વિના નોરતા અધૂરા કહેવાય છે. જેમ જેમ દિવસો નજીક આવતા જાય તેમ તેમ માઇ ભક્તોનો ઉત્સાહ પણ વધતો જાય છે. પરંપરા સાથે નવલા નોરતનું અભિન્ન અંગ ગણાતા માટીના ગરબાની ગરિમા આધુનિક જમાનામાં પણ ઝાકમઝોળ ભર્યું છે..

Continue Reading

Navratri Culture

Navratri Culture 2022 : પૌરાણિક કથા: જાણો આસો નવરાત્રી કેમ છે ખાસ?, શું છે તેનું મહત્વ

Published

on

નવરાત્રિ ઉપાસના અને આરાધનાનુ પર્વ છે. આ દિવસો દરમિયાન ભક્તો માતાના આરાધનામાં લીન થઈ જાય છે. નવરાત્રિ પર્વ પર જો માતાની ઉપાસના કરવામાં આવે તો પરમ આનંદ મળે છે. આપણે જાણીએ છીએ કે, કોઈ પણ કાર્ય જે બધા એકત્ર થઈને કરીએ તો સમાજની એકતા મજબૂત થાય છે. સમાજ સંગઠિત થાય તો રાષ્ટ્રીય એકતા પણ મજબૂત થાય. તેથી માતાની ઉપાસના સામૂહિક રૂપે કરવાથી આનંદ મળે છે.

દુર્ગામાતાની આરાધના માટે નવરાત્રિનો સમય સર્વશ્રેષ્ઠ માનવામાં આવ્યો છે. હિંદુ પંચાંગ મુજબ આસો મહિનાની સુદ એકમે નવરાત્રિ પ્રારંભ થાય છે. આ શુભ સમયે માતાના અલગ અલગ નવ રૂપોની આરાધના કરવામાં આવે છે. એવી લોકમાન્યતા છે કે, આ દરમિયાન દૂર્ગા માની વિશેષ પૂજા કરવાથી મનવાંછિત ફળ મળે છે. આજે અમે તમને કલ્યાણકારી આસો નવરાત્રિ સાથે જોડાયેલી પૌરાણિક કથા વિશે જણાવીશું.

વર્ષમાં માતાને સમર્પિત નવરાત્રિનો પર્વ ચાર વખત આવે છે. જેમાં ચૈત્ર નવરાત્રિ,આસો નવરાત્રિ અને બે ગુપ્ત નવરાત્રિ સામેલ છે. ગુપ્ત શક્તિઓ માટે આરાધના કરતા ભક્તો માટે ગુપ્ત નવરાત્રિ ખૂબ જ ખાસ માનવામાં આવે છે. વળી, સામાન્ય લોકો માટે ચૈત્ર નવરાત્રિ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. નવરાત્રિનો દરેક દિવસ માતાના અલગ રૂપને સમર્પિત હોય છે.

આસો નવરાત્રિની પૌરાણિક કથા શાસ્ત્રો અનુસાર નવરાત્રિનો તહેવાર મનાવવા પાછળ મુખ્ય બે કારણ છે. પહેલી પૌરાણિક કથા અનુસાર મહિષાસુર નામનો એક રાક્ષસ હતો. તે બ્રહ્માજીનો પરમ ભક્ત હતો. તેણે પોતાની કઠોર તપસ્યાથી બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કર્યા અને એક વરદાન મેળવી લીધુ. વરદાનમાં તેણે માંગ્યુ કે કોઈ પણ દેવ, દાનવ કે પૃથ્વી પર રહેતો કોઈ પણ મનુષ્ય તેને મારી નહિ શકે. વરદાન મળ્યા બાદથી મહિષાસુર ખૂબ જ નિર્દયી થઈ ગયો. તેણે ત્રણે લોકમાં આતંક મચાવી દીધો. તેના આતંકથી પરેશાન થઈને દેવી દેવતાઓએ બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ સાથે મળીને મા શક્તિ રૂપે દૂર્ગાને જન્મ આપ્યો. દુર્ગા માતા અને મહિષાસુર વચ્ચે નવ દિવસ સુધી ભીષણ યુદ્ધ થયુ અને છેવટે દસમા દિવસે મા દૂર્ગાએ મહિષાસુરનો વધ કરી દીધો. આ દિવસે અનિષ્ટ પર સારાઈની જીત તરીકે મનાવવામાં આવે છે.

નવરાત્રિ સાથે જોડાયેલી બીજી પૌરાણિક કથા મુજબ શ્રીરામે લંકા પર આક્રમણ કરીને પૂર્વ અને રાવણ સાથ યુદ્ધમાં વિજય મેળવવા માટે શક્તિની દેવી માતા ભગવતીની આરાધના કરી હતી. ભગવાન રામે નવ દિવસ સુધી રામેશ્વરમમાં માતાની પૂજા-અર્ચના કરી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને માતાએ તેમને લંકા વિજયી થવાના આશીર્વાદ આપ્યા. દસમાં દિવસે પ્રભુ શ્રીરામે લંકેશ્વર રાવણને યુદ્ધમાં હરાવીને તેમનો વધ કર્યો અને લંકા પર વિજય મેળવ્યો. નવરાત્રિ બાદ દસમાં દિવસને વિજયા દશમી તરીકે મનાવવામાં આવે છે.

Continue Reading

Navratri Culture

Navratri Culture 2022 : જાણો કોણે કરી નવરાત્રિ પર્વની ઉજવણીની શરૂઆત

Published

on

નવરાત્રી હિન્દુ ધર્મનો મુખ્ય તહેવારોમાંથી એક છે. 9 દિવસ ચાલનાર આ તહેવારમાં માં દુર્ગાના 9 રૂપોની આરાધના કરવામાં આવે છે. નવરાત્રીનો શાબ્દિક અર્થ નવ રાતોનો સમૂહ હોય છે. દરેક દિવસે માં અંબેના 9 અલગ-અલગ રૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે. નવરાત્રી વર્ષમાં બે વખત આવનાર તહેવાર છે. આસો મહિનામાં આવનાર નવરાત્રીને શારદીય નવરાત્રી કહે છે. આસો શુક્લ પક્ષની પહેલી તિથિથી નોમ સુધી નવરાત્રી મનવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વિજયાદશમી એટલે દશેરાનો પર્વ આવે છે. આ વર્ષે નવરાત્રી 26 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થઇ છે.

આસો માસના શુક્લ પક્ષની પહેલી તિથિથી મનાવાતો નવરાત્રીનો તહેવાર સનાતન યુગથી જ મનાવવામાં આવી રહ્યો છે. એવી માન્યતા છે કે સૌથી પહેલા ભગવાન રામે નવરાત્રીની શરૂઆત કરી હતી. સમુદ્ર કિનારે શક્તિની ઉપાસના કર્યા બાદ જ ભગવાન રામે લંકા પર આક્રમણ કર્યું હતું. બાદમાં તેમણે રાવણનો વધ કરી જીત પણ મેળવી. એટલા માટે નવરાત્રીના નવ દિવસ સુધી માં અંબેની પૂજા કર્યા બાદ દસમા દિવસે દશેરાનો પર્વ મનાવવામાં આવે છે. આને અધર્મ પર ધર્મનો અને અસત્ય પર સત્યના વિજય તરીકે પણ મનાવવામાં આવે છે. આ વર્ષે નવરાત્રીની શરૂઆત 26 સપ્ટેમ્બરથી થઇ છે. નવરાત્રીમાં ઘણા બધા લોકો 9 દિવસનું વ્રત રાખે છે. કેટલાક લોકો નવરાત્રીના પ્રથમ અને છેલ્લા દિવસે જ ઉપવાસ રાખે છે. નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસ ઉપવાસનો સંકલ્પ લીધા બાદ કળશની સ્થાપના કરવામાં આવે છે.

Continue Reading
Advertisement
Advertisement

Trending