જમ્મુ-કાશ્મીરનું ગ્રીન ફ્યુચર: 2032 સુધીમાં ધમધમશે 1.40 લાખ EV, ચાર્જિંગ માટે બનશે 900 ખાસ સ્ટેશનો

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં EV માટે મોટો પ્લાન: 2032 સુધી 1.40 લાખ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને 900 ચાર્જિંગ સાઇટ

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને લઈને મોટા પાયે તૈયારીઓ શરૂ થઈ છે. કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની સરકારે J&K Electric Vehicle Policy-2026 જાહેર કરી છે, જેમાં આગામી છ વર્ષ દરમિયાન ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ઉપયોગને વધારવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. આ નીતિનો સમયગાળો 2026થી 2032 સુધીનો રહેશે અને સરકારનો લક્ષ્યાંક 2032 સુધીમાં જમ્મુ-કાશ્મીમીરની સડકો પર 1.40 લાખ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો લાવવાનો છે.

આ નીતિ માત્ર ઇલેક્ટ્રિક કાર કે સ્કૂટર વેચાણ વધારવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. સરકાર ચાર્જિંગ સુવિધા, વીજળીના માળખા સાથે EV નેટવર્કનું જોડાણ, ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી અને તાલીમબદ્ધ માનવબળ તૈયાર કરવા પર પણ ભાર મૂકી રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરની ઠંડી, બરફવર્ષા અને મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને EV માટે અલગ પરીક્ષણ વ્યવસ્થા પણ નીતિમાં સામેલ કરવામાં આવી છે.

2032 સુધી 1.40 લાખ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું લક્ષ્ય

J&Kની નવી EV નીતિનો સૌથી મોટો મુદ્દો 2032 સુધીમાં 1.40 લાખ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આમાં ખાનગી કાર, બે-વ્હીલર, ઇ-બસ અને અન્ય કેટેગરીના ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

સરકારનું ધ્યાન માત્ર વાહન ખરીદવા માટે લોકોને પ્રોત્સાહન આપવા પર નથી. જો EVની સંખ્યા ઝડપથી વધે તો તેની સાથે ચાર્જિંગ સ્ટેશન, વીજળીની વધતી માંગ અને વાહનોની સર્વિસ માટેનું માળખું પણ જરૂરી બને છે. તેથી નીતિમાં EV માટે સંપૂર્ણ ઇકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાની દિશામાં અલગ-અલગ પગલાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.

આ યોજના જમ્મુ-કાશ્મીરના તમામ 20 જિલ્લાઓને આવરી લે છે. એટલે EV માટેનું માળખું માત્ર મોટા શહેરો પૂરતું રાખવાને બદલે સમગ્ર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વિકસાવવાનો ઉદ્દેશ છે.

900 પબ્લિક ચાર્જિંગ સાઇટ અને 140 ફાસ્ટ ચાર્જિંગ હબ

ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની સંખ્યા વધારવા માટે સૌથી મહત્વની જરૂરિયાત ચાર્જિંગ સુવિધાની છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર આગામી વર્ષોમાં 900 પબ્લિક ચાર્જિંગ સાઇટ વિકસાવવાની યોજના ધરાવે છે.

આ 900 સાઇટમાંથી 140 ફાસ્ટ ચાર્જિંગ હબ હશે. આ ચાર્જિંગ નેટવર્ક શહેરો ઉપરાંત મહત્વના હાઇવે અને ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર પર વિકસાવવામાં આવશે.

હાઇવે પર ફાસ્ટ ચાર્જિંગ હબ હોવાનો સીધો ફાયદો લાંબી મુસાફરી કરતા EV માલિકોને થઈ શકે છે. ખાસ કરીને જમ્મુ-કાશ્મીર જેવા પ્રદેશમાં જ્યાં અનેક વિસ્તારો વચ્ચેનું અંતર વધારે છે અને રસ્તાની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ પણ અલગ છે, ત્યાં ચાર્જિંગ નેટવર્ક EV અપનાવવાની દિશામાં મહત્વનું બની શકે છે.

પાર્કિંગમાં પણ EV માટે જગ્યા તૈયાર રહેશે

EV ચાર્જિંગનું માળખું માત્ર રસ્તાઓ પર જ નહીં, પરંતુ બિલ્ડિંગ અને પાર્કિંગ લેવલે પણ વિકસાવવામાં આવશે. નવી નીતિમાં બિલ્ડિંગ બાયલોઝ હેઠળ 20 ટકા પાર્કિંગ ક્ષમતા EV-ready રાખવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

EV-readyનો અર્થ એ છે કે પાર્કિંગની વ્યવસ્થા એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે કે ત્યાં ભવિષ્યમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહન ચાર્જ કરવાની સુવિધા સ્થાપિત કરી શકાય. આ વ્યવસ્થા રહેણાંક ઇમારતો, કોમર્શિયલ સ્થળો અને અન્ય મોટા પાર્કિંગ વિસ્તારોમાં EV ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

બરફ અને માઇનસ તાપમાનમાં EVનું ખાસ પરીક્ષણ

જમ્મુ-કાશ્મીરની EV નીતિની એક ખાસ બાબત તેનું હવામાનને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવવામાં આવેલું માળખું છે. સામાન્ય રીતે ઇલેક્ટ્રિક વાહનોની કામગીરી પર તાપમાનની અસર થઈ શકે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના કેટલાક વિસ્તારોમાં શિયાળામાં તાપમાન શૂન્યથી નીચે જતું હોય છે અને બરફવર્ષા પણ થાય છે.

આ પરિસ્થિતિ માટે નીતિમાં Specialized Winter Validation Protocolનો પ્રસ્તાવ છે. તેના હેઠળ EVની કામગીરી બરફવાળા અને શૂન્યથી નીચે તાપમાન ધરાવતા વિસ્તારોમાં ચકાસવામાં આવશે. ખાસ કરીને બેટરીનું પ્રદર્શન, ઠંડીમાં ચાર્જિંગ અને વાહનના કેબિનને ગરમ રાખવા માટેની હીટિંગ સિસ્ટમથી બેટરી પર પડતી અસર જેવા મુદ્દાઓની તપાસ કરવામાં આવશે.

આ પ્રકારનું પરીક્ષણ સ્થાનિક હવામાનને અનુરૂપ EVની કામગીરી સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

EV લોન પર 3થી 5 ટકા વ્યાજ સહાય

ઇલેક્ટ્રિક વાહન ખરીદવાની શરૂઆતની કિંમત કેટલાક ગ્રાહકો માટે મહત્વનો મુદ્દો બની શકે છે. તેથી સરકારની નીતિમાં પાત્ર લાભાર્થીઓ માટે EV લોન પર 3થી 5 ટકા સુધીની વ્યાજ સહાયની જોગવાઈ છે.

આ સહાય મહત્તમ 36 મહિના સુધી મળી શકે છે અને તે નીતિમાં નક્કી કરવામાં આવેલી પાત્રતા તથા શરતોને આધીન રહેશે.

એટલે EV ખરીદવા ઇચ્છતા ગ્રાહકો માટે લોનનો કુલ નાણાકીય બોજ ઘટાડવામાં આ પ્રકારની સહાય ઉપયોગી બની શકે છે. જોકે, ચોક્કસ લાભ કેટલો મળશે તે વાહનની કેટેગરી, લાભાર્થીની પાત્રતા અને નીતિ હેઠળની શરતો પર નિર્ભર રહેશે.

જૂનું વાહન સ્ક્રેપ કરીને EV ખરીદવા પ્રોત્સાહન

નવી નીતિમાં જૂના વાહનોને રસ્તા પરથી હટાવીને તેની જગ્યાએ ઇલેક્ટ્રિક વાહન લાવવાની પ્રક્રિયાને પણ પ્રોત્સાહન આપવામાં આવ્યું છે. આ માટે સ્ક્રેપેજ-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવની જોગવાઈ છે.

સરકારે આવા પ્રોત્સાહન માટે દર વર્ષે ₹50 કરોડનું બજેટીય પ્રાવધાન રાખ્યું છે. તેનો હેતુ જૂના વાહનોને સ્ક્રેપ કરીને વધુ સ્વચ્છ ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અપનાવવા માટે લોકોને પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.

શરૂઆતમાં EV ખરીદનારાઓને વધારાનો લાભ

EV અપનાવવાની શરૂઆતને વેગ આપવા માટે નીતિમાં શરૂઆતના ખરીદદારો માટે અલગથી ટોપ-અપ ઇન્સેન્ટિવ પણ રાખવામાં આવ્યો છે. કુલ 15,800 પાત્ર ખરીદદારોને આ વધારાના લાભનો લાભ મળી શકે છે.

આમાં કેટેગરી પ્રમાણે લાભ અલગ છે:

• પ્રથમ 300 ઇલેક્ટ્રિક બસ ખરીદનારાઓ માટે ₹15 લાખ સુધીનું ટોપ-અપ ઇન્સેન્ટિવ.
• પ્રથમ 1,500 ખાનગી ઇલેક્ટ્રિક કાર ખરીદનારાઓ માટે ₹1 લાખ સુધીનું ઇન્સેન્ટિવ.
• પ્રથમ 10,000 ઇલેક્ટ્રિક ટૂ-વ્હીલર ખરીદનારાઓ માટે ₹5,000 સુધીનું વધારાનું ઇન્સેન્ટિવ.

આ લાભો આપમેળે દરેક ખરીદદારને મળશે એવું નથી. તેના માટે નીતિમાં નક્કી કરવામાં આવેલી પાત્રતા અને અન્ય શરતો લાગુ પડશે.

સરકારી વાહનો પણ ધીમે ધીમે ઇલેક્ટ્રિક બનશે

સરકારનું આયોજન માત્ર ખાનગી વાહનો સુધી સીમિત નથી. નવી નીતિમાં સરકારી અને મોટા વાહન કાફલાને તબક્કાવાર રીતે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો તરફ લઈ જવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત ચાર્જિંગ નેટવર્ક ઊભું કરવામાં ખાનગી કંપનીઓની ભાગીદારી વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે. ખાનગી ક્ષેત્ર જોડાશે તો નવા ચાર્જિંગ પોઇન્ટ, ટેક્નિકલ સર્વિસ અને અન્ય EV સેવાઓના વિકાસ માટે વધુ તકો ઊભી થઈ શકે છે.

EV ક્ષેત્રમાં રોજગારની નવી તકો

ઇલેક્ટ્રિક વાહનો વધશે ત્યારે માત્ર વાહન વેચાણમાં જ ફેરફાર નહીં આવે. EV સર્વિસ, બેટરી મેન્ટેનન્સ, ચાર્જિંગ સ્ટેશન ઓપરેશન, ટેક્નિકલ સપોર્ટ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં તાલીમબદ્ધ કર્મચારીઓની જરૂરિયાત પણ ઊભી થશે.

આથી નીતિમાં સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ અને રોજગાર સર્જનને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. સરકાર EV ક્ષેત્ર માટે જરૂરી તાલીમબદ્ધ માનવબળ તૈયાર કરવાની દિશામાં કામ કરવાની યોજના ધરાવે છે.

વીજળીના નેટવર્ક સાથે EV ચાર્જિંગનું જોડાણ

EVની સંખ્યા વધે એટલે વીજળીની માંગ પણ વધશે. ખાસ કરીને એકસાથે મોટી સંખ્યામાં વાહનો ચાર્જ થાય ત્યારે સ્થાનિક વીજળીના માળખા પર વધારાનો ભાર આવી શકે છે.

આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિમાં EV ચાર્જિંગની વધતી માંગને પાવર સિસ્ટમ સાથે યોગ્ય રીતે જોડવાનો ઉલ્લેખ છે. એટલે ચાર્જિંગ નેટવર્ક વિકસાવવાની સાથે વીજળીના માળખાની ક્ષમતા અને જરૂરિયાતને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.

સરકારનો ફોકસ માત્ર EV વેચાણ નહીં, સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા ઊભી કરવા પર

J&K Electric Vehicle Policy-2026ને જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકારનું આયોજન માત્ર લોકોને ઇલેક્ટ્રિક વાહન ખરીદવા માટે પ્રોત્સાહન આપવાનું નથી. તેના બદલે વાહન ખરીદ્યા પછી ચાર્જિંગ ક્યાં થશે, ઠંડીમાં વાહન કેવી રીતે કામ કરશે, વીજળીનું નેટવર્ક કેવી રીતે સંભાળવું, જૂના વાહનોને કેવી રીતે સ્ક્રેપ કરવા અને EV ક્ષેત્રમાં કુશળ લોકો કેવી રીતે તૈયાર કરવા જેવા અનેક મુદ્દાઓને એકસાથે આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

2026થી 2032 સુધીની આ છ વર્ષની નીતિ હેઠળ 1.40 લાખ EV, 900 પબ્લિક ચાર્જિંગ સાઇટ અને 140 ફાસ્ટ ચાર્જિંગ હબનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. સાથે જ 20 ટકા EV-ready પાર્કિંગ, શિયાળામાં વિશેષ પરીક્ષણ, લોન પર વ્યાજ સહાય અને શરૂઆતના ખરીદદારો માટે ટોપ-અપ ઇન્સેન્ટિવ જેવી જોગવાઈઓ પણ કરવામાં આવી છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરની ભૌગોલિક અને હવામાનની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરાયેલી આ નીતિ હવે આગામી છ વર્ષ દરમિયાન કેવી રીતે અમલમાં આવે છે અને ચાર્જિંગ નેટવર્ક તથા EV અપનાવવાની ગતિ કેટલી રહે છે, તેના પર ધ્યાન રહેશે.