ટ્રેનમાં વધારાના સામાનની ઝંઝટ થઈ ખતમ, રેલવેએ શરૂ કરી ઓનલાઈન બુકિંગ સુવિધા
જો તમે પણ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાના શોખીન છો અને અક્ષરસઃ વધુ સામાન સાથે લઈ જવાની ચિંતામાં રહેતા હો, તો ભારતીય રેલવેએ તમારી આ સમસ્યાનો ખૂબ જ શાનદાર અને સરળ ઉકેલ શોધી કાઢ્યો છે. અગાઉ ટ્રેન પ્રવાસ દરમિયાન આ એક મોટી મુશ્કેલી રહેતી હતી કે નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ સામાન હોવા પર રેલવે સ્ટેશનના પાર્સલ ઓફિસના ધક્કા ખાવા પડતા હતા, લાંબી લાઈનોમાં ઊભું રહેવું પડતું હતું અને ઘણીવાર છેલ્લી ઘડીની ભાગદોડમાં ભારે તણાવ પણ થતો હતો. પરંતુ હવે આવું નહીં થાય! ભારતીય રેલવેએ મુસાફરોની સુવિધાને ધ્યાનમાં રાખીને એક નવી ઓનલાઈન એક્સ્ટ્રા લગેજ બુકિંગ (Online Excess Luggage Booking) સેવા શરૂ કરી દીધી છે. હવે તમે ઘર બેઠા તમારા મોબાઈલ કે લેપટોપ દ્વારા જ વધારાના સામાનનું બુકિંગ સરળતાથી કરી શકો છો. ચાલો જાણીએ કે આ નવી સુવિધાનો લાભ કેવી રીતે લઈ શકાય, ટ્રેનમાં મફત સામાન લઈ જવાની મર્યાદા શું છે અને વધારાના વજન પર રેલવે કેટલો ચાર્જ વસૂલે છે.
શું છે ભારતીય રેલવેની આ નવી ઓનલાઈન લગેજ બુકિંગ સુવિધા?
પહેલાના સમયમાં જો કોઈ મુસાફરી કરનાર પાસે નક્કી કરેલી લિમિટ કરતાં વધુ સામાન હોય, તો તેણે ટ્રેન ઉપડવાના ઘણો સમય પહેલાં રેલવે સ્ટેશનના પાર્સલ કાઉન્ટર પર પહોંચવું પડતું હતું. ત્યાં વજન કરાવવું, રસીદ કઢાવવી અને પછી પાર્સલ બાબુના ચક્કર લગાવવા એક ખૂબ જ થકવી નાખતી પ્રક્રિયા હતી. મુસાફરોની આ જ મુશ્કેલીને સમજીને રેલવેએ આખી પ્રક્રિયાને ડિજિટલ અને પારદર્શક બનાવી દીધી છે.
હવે તમે ઈન્ડિયન રેલવેની સત્તાવાર વેબસાઈટ અથવા રેલ મદદ / પાર્સલ પોર્ટલના માધ્યમથી તમારી મુસાફરી પહેલાં જ તમારા વધારાના સામાનને ઓનલાઈન રજિસ્ટર અને બુક કરી શકો છો. આનાથી સ્ટેશન પર તમારો કિંમતી સમય તો બચશે જ, સાથે સાથે પ્રવાસ દરમિયાન લગેજ સંબંધિત કોઈપણ પ્રકારની અસુવિધા કે દંડના ડરથી પણ તમને છુટકારો મળી જશે.
ટ્રેનમાં મફત (Free Allowance) કેટલો સામાન લઈ જઈ શકાય?
ઓનલાઈન બુકિંગ કે વધારાના ચાર્જ વિશે જાણતા પહેલા એ સમજવું ખૂબ જરૂરી છે કે રેલવેએ કયા ક્લાસ માટે કેટલી મફત સામાન મર્યાદા (Free Luggage Allowance) નક્કી કરી છે. ભારતીય રેલવેના નિયમો મુજબ, તમે કોઈપણ વધારાના શુલ્ક વગર તમારી સાથે એક નિશ્ચિત વજન સુધીનો સામાન કોચની અંદર લઈ જઈ શકો છો:
૧. ફર્સ્ટ એસી (First AC): આ ક્લાસમાં મુસાફરી કરતા મુસાફરો તેમની સાથે સૌથી વધુ એટલે કે ૭૦ કિલોગ્રામ સુધીનો સામાન મફત લઈ જઈ શકે છે.
૨. સેકન્ડ એસી (Second AC): સેકન્ડ એસીના મુસાફરો માટે મફત સામાનની મર્યાદા ૫૦ કિલોગ્રામ નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે.
૩. થર્ડ એસી અને એસી ચેર કાર (Third AC / AC Chair Car): આ શ્રેણીઓમાં મુસાફરી કરનારા મુસાફરો ૪૦ કિલોગ્રામ સુધીનો સામાન કોઈપણ ચાર્જ વગર પોતાની સાથે રાખી શકે છે.
૪. સ્લીપર ક્લાસ (Sleeper Class): સ્લીપર કોચમાં મુસાફરી કરતા મુસાફરો તેમની સાથે ૪૦ કિલોગ્રામ સુધીનો સામાન મફત લઈ જઈ શકે છે.
૫. સેકન્ડ ક્લાસ / જનરલ (Unreserved / General Class): સામાન્ય ડિબ્બાઓમાં સફર કરતા મુસાફરો માટે મફત સામાનની મર્યાદા ૩૫ કિલોગ્રામ છે.
ધ્યાન રાખો કે આ મફત મર્યાદા અલગ-અલગ શ્રેણીઓ અનુસાર નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, મુસાફરોએ સૂટકેસ, ટ્રંક અને બેગના કદ (Size) અંગેની કેટલીક બાબતોનું પણ ધ્યાન રાખવું પડે છે, જેથી તે કોચમાં તમારી સીટની નીચે અથવા નિર્ધારિત જગ્યા પર સરળતાથી ફિટ થઈ શકે.
વધારાનું વજન હોવા પર કેટલો ચાર્જ ચૂકવવો પડશે?
જો તમારી પાસે નક્કી કરેલી મફત મર્યાદા કરતા વધારે સામાન છે, તો તમારે તેનું ચૂકવણું કરવું પડશે. જો તમે ઓનલાઈન બુકિંગ કર્યા વિના સીધા સ્ટેશન પર પકડાઈ જાઓ છો, તો તમારે ભારે દંડ અથવા સામાન્ય કરતાં વધુ દર ચૂકવવો પડી શકે છે. જ્યારે ઓનલાઈન માધ્યમથી એક્સ્ટ્રા લગેજ બુક કરવા પર નિર્ધારિત પાર્સલ દરોના હિસાબે શુલ્ક લેવામાં આવે છે.
વિવિધ શ્રેણીઓ અને અંતરના આધારે આ ચાર્જ અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે વધારાના સામાનને લગેજ વેન (SLR કોચ)માં બુક કરવામાં આવે છે, જેનું શુલ્ક સામાનના વજન અને ગંતવ્ય સ્થાનના અંતર પર આધાર રાખે છે. રેલવેએ આ માટે ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને કિફायती ટેરિફ સ્લેબ બનાવ્યા છે, જેથી સામાન્ય મુસાફરો પર વધુ આર્થિક બોજ ન પડે.
ઘર બેઠા ઓનલાઈન એક્સ્ટ્રા લગેજ કેવી રીતે બુક કરવું?
આ નવી ડિજિટલ સુવિધાનો ઉપયોગ કરવો ખૂબ જ સરળ છે. તમે નીચે આપેલા ચરણોનું પાલન કરીને ઘર બેઠા તમારો સામાન બુક કરી શકો છો:
૧. સત્તાવાર પોર્ટલ પર જાઓ: સૌથી પહેલા ભારતીય રેલવેના સત્તાવાર પાર્સલ પોર્ટલ અથવા IRCTC સાથે જોડાયેલા રેલવે પાર્સલ બુકિંગ પેજ પર જાઓ.
૨. લૉગિન અથવા રજિસ્ટ્રેશન કરો: જો તમારું એકાઉન્ટ અગાઉથી છે તો લૉગિન કરો, અન્યથા નવા યુઝર તરીકે તમારી બેઝિક વિગતો ભરીને રજિસ્ટર કરો.
૩. મુસાફરીની વિગતો દાખલ કરો: તમારી ટ્રેનનો નંબર, પીઆરએન (PNR) નંબર, મુસાફરીની તારીખ અને બોર્ડિંગ તથા ડેસ્ટિનેશન સ્ટેશનની માહિતી ભરો.
૪. સામાનની વિગત આપો: તમારી પાસે જે વધારાનો સામાન છે, તેનું અંદાજિત વજન (કિલોગ્રામમાં) અને પ્રકાર દાખલ કરો.
૫. શુલ્ક ચૂકવો: સિસ્ટમ દ્વારા જણાવવામાં આવેલા એક્સ્ટ્રા લગેજ ચાર્જનું ઓનલાઈન માધ્યમ (UPI, ક્રેડિટ કાર્ડ, ડેબિટ કાર્ડ અથવા નેટ બેંકિંગ) દ્વારા સુરક્ષિત રીતે ચૂકવણું કરો.
૬. રસીદ ડાઉનલોડ કરો: ચૂકવણું સફળ થયા પછી તમને ડિજિટલ રસીદ કે બુકિંગ કન્ફર્મેશન મળશે. તેને તમારી પાસે સુરક્ષિત રાખો અથવા પ્રિન્ટ કાઢી લો. મુસાફરી દરમિયાન જરૂર પડ્યે તમે તેને બતાવી શકો છો.
મુસાફરી કરનારાઓ માટે શા માટે ફાયદાકારક છે આ પગલું?
રેલવેનું આ પગલું મુસાફરો માટે કોઈ વરદાનથી ઓછું નથી. અક્ષરસઃ લગ્નની સિઝનમાં, રજાઓમાં કે લાંબી મુસાફરીઓ દરમિયાન લોકો ખૂબ મોટો સામાન લઈને સફર કરે છે. આવી સ્થિતિમાં પાર્સલ કાર્યાલયોની લાંબી લાઈનોમાંથી મુક્તિ મળવી મુસાફરો માટે ખૂબ જ મોટી રાહત છે. આનાથી ભ્રષ્ટાચાર અને મનમાનીથી ચાર્જ વસૂલવા જેવી ફરિયાદો પર પણ લગામ લાગશે.
ભારતીય રેલવેનો આ ડિજિટલ પ્રયાસ મુસાફરોના પ્રવાસને વધુ સરળ, પારદર્શક અને તણાવમુક્ત બનાવવાની દિશામાં એક ઉત્તમ કદમ છે. જો તમે પણ ભવિષ્યમાં ટ્રેન દ્વારા કોઈ લાંબી મુસાફરીનું આયોજન કરી રહ્યા છો અને તમારી પાસે સામાન વધારે છે, તો સ્ટેશનની ભાગદોડથી બચવા માટે આ ઓનલાઈન લગેજ બુકિંગ સુવિધાનો ઉપયોગ ચોક્કસ કરો. આનાથી તમારી મુસાફરી સુરક્ષિત અને આરામદાયક બનશે.
