શું છે ‘ક્વિશિંગ એટેક’? જાણો કેવી રીતે રેસ્ટોરન્ટના નકલી QR કોડ તમારો ડેટા ચોરી કરે છે
આજના ડિજિટલ યુગમાં આપણે સુવિધા માટે રેસ્ટોરન્ટ, કેફે અથવા નાના સ્ટોલ પર પણ QR કોડનો ઉપયોગ કરીએ છીએ. રેસ્ટોરન્ટમાં હવે પ્રિન્ટેડ મેનૂને બદલે ટેબલ પર જ એક QR કોડ લગાવી દેવામાં આવે છે. તેને સ્કેન કરતા જ આખું મેનૂ તમારા ફોન પર ખુલી જાય છે અને ઘણી જગ્યાએ તમે ત્યાંથી જ ઓનલાઈન પેમેન્ટ પણ કરી શકો છો. આ બધું ખૂબ જ સરળ અને હાઈ-ટેક લાગે છે, પરંતુ આ સુવિધા હવે સાયબર અપરાધીઓ માટે એક મોટું હથિયાર બની ગઈ છે.
સિક્યોરિટી એક્સપર્ટ્સે ચેતવણી આપી છે કે રેસ્ટોરન્ટના આ QR કોડ દ્વારા લોકો સાથે મોટી છેતરપિંડી કરવામાં આવી રહી છે.
શું છે ‘ક્વિશિંગ એટેક’ (Quishing Attack)?
સાયબર સુરક્ષાની દુનિયામાં આ નવા પ્રકારના ફ્રોડને ‘ક્વિશિંગ’ (QR + Phishing) નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ શબ્દ ભલે નવો હોય, પરંતુ તેની પાછળનું કાવતરું ઘણું ઊંડું છે.
આ સ્કેમ કેવી રીતે કામ કરે છે?
-
નકલી સ્ટીકર: સ્કેમર્સ રેસ્ટોરન્ટમાં જઈને ટેબલ પર લાગેલા અસલી QR કોડની ઉપર બિલકુલ તેના જેવું જ દેખાતું એક નકલી QR કોડ સ્ટીકર ચોંટાડી દે છે.
-
ફેક વેબસાઇટ: જ્યારે તમે તે કોડ સ્કેન કરો છો, ત્યારે તમે રેસ્ટોરન્ટના અસલી મેનૂ પેજને બદલે એક નકલી વેબસાઇટ (Fake Website) પર પહોંચી જાઓ છો. આ વેબસાઇટ દેખાવમાં બિલકુલ અસલી જેવી જ હોય છે.
-
ડેટા ચોરી: જેવું તમે તમારું નામ, મોબાઈલ નંબર અથવા પેમેન્ટ માટે બેંકિંગ વિગતો ત્યાં નાખો છો, તે બધી જ માહિતી તરત જ સ્કેમર પાસે પહોંચી જાય છે.
-
માલવેરનો ખતરો: ઘણીવાર કોડ સ્કેન કરતા જ તમારા ફોનમાં એક જાસૂસી સોફ્ટવેર (Malware) ઓટોમેટિક ડાઉનલોડ થઈ જાય છે, જે તમારી બેંકના OTP અને પાસવર્ડને ટ્રેક કરી શકે છે.
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં કેમ વધ્યા છે આવા કિસ્સા?
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને સાયબર સેલના આંકડા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં ક્વિશિંગના કેસ ઝડપથી વધ્યા છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે QR કોડને માણસ પોતાની આંખોથી વાંચીને એ નથી કહી શકતો કે તે સાચો છે કે ખોટો. સ્કેમર્સ હવે ભીડભાડવાળી રેસ્ટોરન્ટ અને બારને નિશાન બનાવી રહ્યા છે, જ્યાં સ્ટાફનું દરેક ટેબલ પર ધ્યાન નથી જઈ શકતું.
પોતાને આ ખતરાથી કેવી રીતે બચાવશો? (સુરક્ષા ટિપ્સ)
ડિજિટલ પેમેન્ટના સમયમાં સાવધાની જ સૌથી મોટો બચાવ છે. અહીં કેટલીક મહત્વની રીતો આપી છે જેનાથી તમે સુરક્ષિત રહી શકો છો:
1. ફિઝિકલ ચેક જરૂર કરો
જો તમને QR કોડના સ્ટીકરમાં જરા પણ ગરબડ જણાય, જેમ કે તે ત્રાંસું-વાંકું ચોંટાડેલું હોય, તેની ઉપર બીજું કોઈ સ્ટીકર લાગેલું હોય અથવા તે ફાટેલું હોય, તો તેને બિલકુલ સ્કેન કરશો નહીં. રેસ્ટોરન્ટના સ્ટાફને પૂછો કે શું આ કોડ તેમનો જ છે.
2. URLને ધ્યાનથી જુઓ
QR કોડ સ્કેન કર્યા પછી જ્યારે પણ કોઈ લિંક ખુલે, ત્યારે તેના URL (વેબસાઇટ એડ્રેસ) ને ધ્યાનથી જુઓ. જો તે કોઈ વિચિત્ર નામથી હોય અથવા ‘https’ ને બદલે માત્ર ‘http’ લખેલું હોય, તો તરત જ તે પેજ બંધ કરી દો.
3. વધારાની વિગતો આપવાનું ટાળો
કોઈપણ રેસ્ટોરન્ટ મેનૂ બતાવવા માટે તમારી પાસે નેટ બેંકિંગનો પાસવર્ડ, કાર્ડ નંબર કે આધાર નંબર નથી માંગતી. જો સ્કેન કર્યા પછી તમારી પાસે આવી કોઈ ખાનગી માહિતી માંગવામાં આવે, તો સમજી લેજો કે આ સ્કેમ છે.
4. જાહેર સ્થળોએ સાવધાની
રેસ્ટોરન્ટ સિવાય પાર્કિંગ, વીજળીના થાંભલા કે જાહેર શૌચાલયોમાં લાગેલા QR કોડ્સને ક્યારેય સ્કેન કરશો નહીં. સ્કેમર્સ તેનો ઉપયોગ ‘ફ્રી રિવોર્ડ્સ’ કે ‘પેમેન્ટ’ ના નામે કરે છે.
5. ઈમેલ અને મેસેજના કોડથી બચો
જો કોઈ અજાણી વ્યક્તિ તમને વોટ્સએપ, ઈમેલ કે મેસેજ પર QR કોડ મોકલીને પેમેન્ટ કરવાનું કહે, તો તેને ક્યારેય સ્કેન કરશો નહીં. યાદ રાખો, પૈસા મેળવવા માટે ક્યારેય QR કોડ સ્કેન કરવાની જરૂર હોતી નથી, માત્ર પૈસા મોકલવા માટે જ હોય છે.
નિષ્કર્ષ
ટેકનોલોજી આપણી જિંદગીને સરળ બનાવવા માટે છે, પરંતુ અપરાધીઓએ તેને ઠગાઈનું માધ્યમ બનાવી દીધું છે. રેસ્ટોરન્ટમાં જમવાનો આનંદ માણતી વખતે બસ એક મિનિટની સતર્કતા તમને મોટા આર્થિક નુકસાનથી બચાવી શકે છે. આગલી વખતે QR કોડ સ્કેન કરતા પહેલા તેને સારી રીતે તપાસી લો.
