શું સરકાર 10 મિનિટના ડિલિવરી મોડેલ પર રોક લગાવશે? જાણો શું છે ડિલિવરી એજન્ટ્સની માંગ

31 ડિસેમ્બરે ઓનલાઈન ઓર્ડર કરતા પહેલા સાવધાન! Blinkit-Zeptoના ડિલિવરી બોયઝની હડતાલ

આજના યુગમાં 10 મિનિટની અંદર કરિયાણું અને ખાવાનું ઘરે પહોંચાડવું એ જાદુ જેવું લાગે છે, પરંતુ આ ‘જાદુ’ પાછળ કામ કરતા ડિલિવરી પાર્ટનર્સ હવે આ મોડેલની વિરુદ્ધમાં ઉતરી આવ્યા છે. Blinkit, Zepto અને Swiggy Instamart જેવી કંપનીઓની 10 મિનિટ ડિલિવરી સર્વિસ ફરી એકવાર મોટા વિવાદમાં ફસાઈ છે.

દેશભરના ગિગ વર્કર્સે આ મોડેલને ‘અસુરક્ષિત’ ગણાવીને 31 ડિસેમ્બર (New Year’s Eve) ના રોજ દેશવ્યાપી હડતાલનું એલાન કર્યું છે. યુનિયનોની માંગ છે કે આ ફાસ્ટ ડિલિવરી મોડેલ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ. ચાલો જાણીએ કે આખરે આ વિવાદ શું છે અને શું ખરેખર આ સેવા બંધ થઈ શકે છે?

31 ડિસેમ્બરે ‘એપ બંધ’ હડતાલનું આહવાન

નવા વર્ષની ઉજવણીની તૈયારીઓ વચ્ચે ડિલિવરી સેવાઓ ઠપ થઈ શકે છે. ઈન્ડિયન ફેડરેશન ઓફ એપ-બેઝ્ડ ટ્રાન્સપોર્ટ વર્કર્સ (IFAT) અને ગિગ એન્ડ પ્લેટફોર્મ સેવા શ્રમિક સંઘ (GPNSS) સહિતના અનેક રાષ્ટ્રીય યુનિયનોએ 31 ડિસેમ્બરે દેશવ્યાપી હડતાલનું એલાન કર્યું છે.

• ક્યાં અસર થશે? દિલ્હી-NCR, બેંગલુરુ, મુંબઈ અને ગુરુગ્રામ જેવા મોટા શહેરોમાં તેની વ્યાપક અસર જોવા મળી શકે છે.

• અગાઉની હડતાલ: આ પહેલા 25 ડિસેમ્બરે (ક્રિસમસ) પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં હડતાલ થઈ હતી, જેના કારણે સેવાઓમાં વિલંબ થયો હતો.

ગિગ વર્કર્સ શા માટે પ્રતિબંધની માંગ કરી રહ્યા છે?

યુનિયનોનું કહેવું છે કે 10 મિનિટનું ડિલિવરી મોડેલ માત્ર અસુરક્ષિત નથી, પણ અમાનવીય પણ છે. તેમના વિરોધના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:

1. રોડ સેફ્ટી સાથે બાંધછોડ: 10 મિનિટનો સમય પૂરો કરવા માટે ડિલિવરી એજન્ટ્સે ખૂબ જ ઝડપથી વાહન ચલાવવું પડે છે અને ટ્રાફિકના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવું પડે છે, જેનાથી અકસ્માતનો ભય વધી જાય છે.

2. દબાણ અને માનસિક તણાવ: ડિલિવરીમાં વિલંબ ભલે રેસ્ટોરન્ટના કારણે હોય કે ટ્રાફિકના કારણે, તેની સજા હંમેશા ડિલિવરી એજન્ટને જ ભોગવવી પડે છે.

3. પેનલ્ટી અને ID બ્લોક: ઘણી વખત મોડું થવા પર કંપનીઓ ડિલિવરી પાર્ટનર્સના ID બ્લોક કરી દે છે અથવા તેમના પગારમાંથી પૈસા કાપી લે છે.

4. શ્રમ કાયદાનો અભાવ: ગિગ વર્કર્સનો આરોપ છે કે તેમને ‘પાર્ટનર’ કહેવામાં આવે છે પણ તેમને કોઈ પણ પ્રકારની સોશિયલ સિક્યુરિટી (વીમો, પેન્શન, PF) મળતી નથી.

મુખ્ય માંગણીઓ શું છે?

યુનિયનોએ કેન્દ્રીય શ્રમ મંત્રીને પત્ર લખીને તેમની સમસ્યાઓ જણાવી છે. તેમની મુખ્ય માંગણીઓ આ મુજબ છે:

• 10 મિનિટ ડિલિવરી મોડેલ પર તાત્કાલિક રોક લગાવવામાં આવે.

• ગિગ વર્કર્સને શ્રમ કાયદા હેઠળ લાવવામાં આવે જેથી તેમને લઘુત્તમ વેતન અને સામાજિક સુરક્ષા મળી શકે.

• કંપનીઓ દ્વારા મનસ્વી રીતે ID બ્લોક કરવાની અને પેનલ્ટી લગાવવાની સિસ્ટમ ખતમ કરવામાં આવે.

• વેતનનું પારદર્શક માળખું (Payout Structure) તૈયાર કરવામાં આવે.

ડિલિવરી એજન્ટ્સમાં ડરનો માહોલ

હડતાલની જાહેરાત વચ્ચે ઘણા વર્કર્સ ડરેલા પણ છે. IFATના પ્રમુખ પ્રશાંત સાવરડેકરના જણાવ્યા મુજબ, ઘણા ડિલિવરી પાર્ટનર્સ વિરોધમાં જોડાવા માંગે છે, પરંતુ તેમને ડર છે કે કંપનીઓ તેમને ‘બ્લેકલિસ્ટ’ કરી દેશે. બ્લેકલિસ્ટ થવાનો અર્થ એ છે કે તેઓ ભવિષ્યમાં તે એપ પર કામ કરી શકશે નહીં, જે તેમની આજીવિકાનું એકમાત્ર સાધન છે.

રેસ્ટોરન્ટ અને ગ્રાહકો પર શું અસર થશે?

ન્યૂ યર ઈવ એ વર્ષનો એવો સમય છે જ્યારે સૌથી વધુ ઓનલાઈન ઓર્ડર આપવામાં આવે છે. જો હડતાલ સફળ થાય તો:

• ગ્રાહકોને મુશ્કેલી: લોકોને ખાવા અને જરૂરી સામાન માટે કલાકો સુધી રાહ જોવી પડી શકે છે અથવા જાતે બહાર જવું પડી શકે છે.

• રેસ્ટોરન્ટ બિઝનેસને નુકસાન: હોટલ અને ફૂડ આઉટલેટ્સને મોટું નુકસાન થઈ શકે છે કારણ કે તેમનો મોટો હિસ્સો ડિલિવરી પર નિર્ભર હોય છે.

નિષ્કર્ષ: શું નિર્ણય લેવાઈ શકે?

સરકાર અને શ્રમ મંત્રાલય આ બાબતે નજર રાખી રહ્યા છે. જોકે હજુ સુધી સત્તાવાર રીતે પ્રતિબંધનો કોઈ નિર્ણય લેવાયો નથી, પરંતુ રોડ સેફ્ટી અને વર્કર્સના અધિકારોને જોતા નિયમો કડક કરવામાં આવી શકે છે. જો આ વિરોધ વધશે, તો ક્વિક કોમર્સ કંપનીઓએ તેમના બિઝનેસ મોડેલમાં મોટા ફેરફારો કરવા પડી શકે છે.