એજન્ટોના ધક્કા અને વધારાના ખર્ચમાંથી મુક્તિ: જાણો IRCTC ની એ ખાસ ટ્રિક્સ, જેનાથી વેટિંગના જમાનામાં પણ મળશે કન્ફર્મ ટ્રેન ટિકિટ
ભારતીય રેલવે (Indian Railways) એ દેશની જીવાદોરી છે. દરરોજ કરોડો લોકો ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે, પરંતુ જ્યારે પણ કોઈ તહેવાર અથવા રજાઓનો ગાળો આવે છે, ત્યારે સામાન્ય મુસાફરો માટે રેલવેની કન્ફર્મ સીટ મેળવવી અત્યંત પડકારજનક બની જાય છે. એજન્ટો આ પરિસ્થિતિનો ફાયદો ઉઠાવીને ગ્રાહકો પાસેથી મોટી રકમ વસૂલે છે. જો કે, હવે તમારે કોઈને પણ એક રૂપિયો પણ વધારાનો આપવાની જરૂર નથી.
ઇન્ડિયન રેલવે કેટરિંગ એન્ડ ટુરિઝમ કોર્પોરેશન એટલે કે IRCTC ની ઓફિશિયલ વેબસાઇટ અથવા મોબાઇલ એપ્લિકેશન પર કેટલીક એવી સત્તાવાર સુવિધાઓ અને સ્માર્ટ રીતો ઉપલબ્ધ છે, જેનો યોગ્ય સમયે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો કન્ફર્મ ટિકિટ મળવાની શક્યતા ૧૦૦ ટકા જેટલી વધી જાય છે. તત્કાલ ટિકિટ, પ્રીમિયમ તત્કાલ અને કનેક્ટિંગ રૂટ જેવા વિકલ્પોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે.
૧. તત્કાલ ટિકિટ બુકિંગનો સાચો સમય અને રીત જાણો
જ્યારે તમે મુસાફરીના થોડા દિવસો પહેલાં સામાન્ય ટિકિટ (General Booking) બુક કરવાનું ચૂકી જાઓ અને ટ્રેનમાં વેટિંગ લિસ્ટ બહુ લાંબુ હોય, ત્યારે તમારા માટે ‘તત્કાલ ટિકિટ’ (Tatkal Ticket) સૌથી શ્રેષ્ઠ અને કારગત ઓપ્શન સાબિત થાય છે. તત્કાલ ટિકિટ મુસાફરીના એક દિવસ અગાઉ બુક કરવામાં આવે છે, પરંતુ તેના માટે સમયનું ચુસ્ત પાલન કરવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
તત્કાલ વિન્ડો ખુલવાનો સત્તાવાર સમય નીચે મુજબ છે:
AC ક્લાસ (1AC, 2AC, 3AC, CC): આ તમામ એર-કંડિશન્ડ ક્લાસ માટે તત્કાલ બુકિંગ રોજ સવારે બરોબર ૧૦:૦૦ વાગ્યે શરૂ થાય છે.
સ્લીપર ક્લાસ (Sleeper & 2S): નોન-એસી સ્લીપર ક્લાસ માટેની તત્કાલ બુકિંગ પ્રક્રિયા રોજ સવારે બરોબર ૧૧:૦０ વાગ્યે ઓપન થાય છે.
યાદ રાખો કે તત્કાલ ટિકિટો માત્ર ૧ થી ૨ મિનિટની અંદર જ ફૂલ થઈ જતી હોય છે, તેથી ટિકિટ વિન્ડો ખુલે તેના પાંચ મિનિટ પહેલાં જ તમારા IRCTC એકાઉન્ટમાં લોગિન કરીને તૈયાર બેસી જવું હિતાવહ છે.
૨. માસ્ટર લિસ્ટ (Master List) નો ઉપયોગ કરો: સમય બચાવવાની અકસીર ટ્રિક
તત્કાલ બુકિંગમાં સૌથી મહત્વની બાબત જો કોઈ હોય તો તે છે ‘ઝડપ’ (Speed). બુકિંગ કરતી વખતે જો તમે મુસાફરોના નામ, ઉંમર અને બર્થ પ્રેફરન્સ જેવી વિગતો મેન્યુઅલી ટાઇપ કરવા બેસશો, તો એટલા સમયમાં બધી ટિકિટો બુક થઈ જશે. આ સમય બચાવવા માટે IRCTC ની એપ્લિકેશનમાં ‘Master List’ નું એક અદ્ભુત ફીચર આપવામાં આવ્યું છે.
તમે બુકિંગ શરૂ થવાના થોડા કલાકો પહેલાં જ તમારા એકાઉન્ટના માય પ્રોફાઇલ સેક્શનમાં જઈને ‘માસ્ટર લિસ્ટ’ ઓપ્શનમાં તમામ મુસાફરોની સાચી વિગતો અગાઉથી સેવ (Save) કરી રાખો. આનાથી ફાયદો એ થશે કે સવારે ૧૦ કે ૧૧ વાગ્યે જ્યારે તમે ટિકિટ બુક કરશો, ત્યારે તમારે નામ ટાઇપ કરવાના બદલે માત્ર ‘એડ પેસેન્જર’ પર ક્લિક કરીને નામ સિલેક્ટ જ કરવાના રહેશે. આનાથી તમારા ૩૦ થી ૪૦ સેકન્ડ બચી જશે. આ ઉપરાંત, પેમેન્ટ માટે પણ UPI, નેટ બેંકિંગ કે ક્રેડિટ-ડેબિટ કાર્ડની વિગતો પહેલાંથી તૈયાર રાખો જેથી પેમેન્ટ ગેટવે પર સમય ન બગડે.
૩. ‘પ્રીમિયમ તત્કાલ’ (Premium Tatkal) નો વિકલ્પ અજમાવો
જો સામાન્ય તત્કાલ ટિકિટ બુકિંગ શરૂ થતાં જ સીટો ખતમ થઈ જાય, તો નિરાશ થવાની જરૂર નથી. ઘણી લોકપ્રિય ટ્રેનોમાં રેલવે દ્વારા ‘પ્રીમિયમ તત્કાલ’ (PT) નો કોટા રાખવામાં આવે છે. આ ટિકિટો સામાન્ય તત્કાલ કરતાં થોડી મોંઘી જરૂર હોય છે, કારણ કે આમાં વિમાનની ટિકિટની જેમ ડાયનેમિક પ્રાઇસિંગ (માંગ વધતાં ભાડું વધવું) નો નિયમ લાગુ પડે છે.
પરંતુ, આ ઓપ્શનનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે મોંઘી હોવાને કારણે આ ટિકિટો સામાન્ય તત્કાલની જેમ સેકન્ડોમાં બુક થતી નથી. જો તમારે કોઈ અતિ-મહત્વના કામસર અચાનક મુસાફરી કરવી જ પડે તેમ હોય, તો પ્રીમિયમ તત્કાલ દ્વારા તમને કન્ફર્મ સીટ મળવાની આશા ઘણી વધારે રહે છે. આમાં માત્ર કન્ફર્મ ટિકિટ જ બુક થાય છે, વેટિંગ ટિકિટ ઇસ્યુ કરવામાં આવતી નથી.
૪. એક જ ટ્રેનના ભરોસે ન રહો, વિકલ્પો ખુલ્લા રાખો
મોટાભાગના મુસાફરો એક જ મોટી ભૂલ કરે છે કે તેઓ પોતાના રૂટ પર દોડતી માત્ર એક કે બે સૌથી પ્રખ્યાત (સુપરફાસ્ટ) ટ્રેનોમાં જ કન્ફર્મ સીટ શોધવાનો આગ્રહ રાખે છે. આના લીધે ત્યાં વેટિંગ લિસ્ટ ખૂબ લાંબુ થઈ જાય છે. સ્માર્ટ રીત એ છે કે તમે તમારા રૂટ પર દોડતી તમામ ટ્રેનોનું લિસ્ટ ચેક કરો.
ઘણી વખત એવું બને છે કે કોઈ ઓછી લોકપ્રિય ટ્રેન, પેસેન્જર અથવા એવા સમયે ઉપડતી ટ્રેન (જેમ કે મોડી રાત્રે કે વહેલી સવારે) માં સીટો ખાલી હોય છે જેના તરફ સામાન્ય લોકોનું ધ્યાન જતું નથી. તેથી હંમેશાં તમારા પ્રવાસ માટે ૨ થી ૩ વૈકલ્પિક ટ્રેનોની યાદી તૈયાર રાખો, જેથી એકમાં સીટ ન મળે તો તુરંત બીજી ટ્રેનમાં પ્રયાસ કરી શકાય.
૫. ‘કનેક્ટિંગ ટ્રેન’ (Connecting Train) અને રૂટ બદલવાની સ્માર્ટ રીત
જો તમને તમારા સ્ટેશનથી ગંતવ્ય સ્થાન (Destination) સુધી સીધી ટ્રેનમાં કોઈ પણ રીતે કન્ફર્મ ટિકિટ ન મળી રહી હોય, તો ‘કનેક્ટિંગ ટ્રેન’ નો આધુનિક વિકલ્પ અપનાવવો જોઈએ. આ પદ્ધતિમાં તમારે સીધી ટ્રેન શોધવાના બદલે, વચ્ચે આવતા કોઈ મોટા જંક્શન કે રેલવે સ્ટેશન સુધીની ટિકિટ બુક કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ, તે જંક્શન પરથી આગળના સ્ટેશન માટે બીજી ટ્રેન પકડવી જોઈએ.
IRCTC ની વેબસાઇટ પર હવે ‘Connecting Journey Booking’ નો સત્તાવાર ઓપ્શન પણ મળે છે. આ સુવિધાનો ઉપયોગ કરવાથી જો તમારી પહેલી ટ્રેન કોઈ કારણસર લેટ થાય અને બીજી ટ્રેન ચૂકી જવાય, તો રેલવે દ્વારા નિયમ મુજબ રિફંડ અથવા વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા આપવામાં આવે છે. આ ટ્રિકથી મુસાફરીમાં થોડો સમય વધુ લાગી શકે છે, પરંતુ તહેવારોના દિવસોમાં કન્ફર્મ સીટ મળવાની ગેરંટી ખૂબ વધી જાય છે.
આમ, એજન્ટોને વધારાના કમિશનના પૈસા આપવાના બદલે IRCTC ના આ ઓફિશિયલ ફીચર્સનો સ્માર્ટલી ઉપયોગ કરીને તમે તમારી મુસાફરીને સુખદ, આર્થિક રીતે સસ્તી અને સો ટકા કન્ફર્મ બનાવી શકો છો.
